Getaxeerd op 16 duizend, verkocht voor 860 duizend, en nog eens voor 12,8 miljoen: oorspronkelijke eigenaar van zogenaamde Rembrandt eist schadevergoeding van veilinghuis Chistie’s, maar vangt bot bij rechtbank Amsterdam.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Aanbidding der koningen is, gecorrigeerd voor de oppervlakte, waarschijnlijk de duurste Rembrandt ooit verkocht. Het kleine eikenhouten paneel van 21,5 bij 18,5 centimeter werd in 2023 voor 12,8 miljoen euro geveild bij Sotheby’s. Dat is ruim 28 duizend euro per vierkante centimeter.
Dat is ruim 12 duizend euro meer dan datzelfde schilderij volgens veilinghuis Christie’s in totaal zou opbrengen toen het daar in 2021 onder de hamer ging. Ondanks het bordje ‘Rembrandt Harmensz Rijn’ op de lijst, stelde Christie’s namelijk dat het door iemand ‘uit de kring’ van de oude meester zou zijn geschilderd.
Dat mensen hier anders over dachten, werd destijds al duidelijk. Na een verhitte biedingingstrijd viel de hamer uiteindelijk bij 860 duizend euro. Dat leek op het eerste gezicht een dikke meevaller voor de toenmalige verkoper van het schilderij, de weduwe van een Duitse kunsthandelaar. Maar zij stond twee jaar later toch behoorlijk op haar neus te kijken toen de nieuwe eigenaar, de Londense kunsthandel Hazlitt, Gooden & Fox, het vijftienvoudige ontving.
De weduwe voelt zich nog altijd zeer benadeeld door Christie’s, zo blijkt uit een uitspraak van de rechtbank in Amsterdam. Die werd afgelopen week gepubliceerd, maar werd tot nu toe niet opgepikt in de media. De oude eigenaar vindt dat Christie’s in 2021 onvoldoende onderzoek heeft verricht naar de herkomst en daardoor niet zag dat het werkelijk een Rembrandt is. Daarom eiste zij voor de rechter een schadevergoeding van ruim 10 miljoen euro.
In de uitspraak regent het verklaringen van allerhande Rembrandt-deskundigen over het schilderij. Om te beginnen die van de Nijmeegse emeritus-hoogleraar Volker Manuth, die in 2023 in opdracht van Sotheby’s een 62-pagina’s tellend rapport opstelde waarin hij het schilderij toch aan Rembrandt toeschreef. Hij stelt dat het ‘niet redelijk is je voor te stellen dat iemand anders dan Rembrandt het geschilderd zou hebben’.
Daarover was destijds direct discussie. Zo schreef de oud-hoofdconservator van het Mauritshuis, Jorgen Wadum, mede namens twee collega’s een vernietigende brief naar Sotheby’s. Hij stelt daarin dat hij ‘op basis van 25 jaar onderzoek naar de schildertechnieken van de jonge Rembrandt’ zonder twijfel tot de conclusie komt het geen Rembrandt is.
Christie’s raadpleegde in 2020 zelf vijf experts en het eigen team dat oude meesters onderzoekt, zo blijkt uit de uitspraak. Allemaal zijn zij afwijzend. ‘De manier waarop de figuren op het schilderij zijn neergezet is atypisch voor Rembrandt’, schreef de inmiddels overleden Rembrandtkenner Ernst van de Wetering, om eraan toe te voegen dat hij besloten had geen toeschrijvingen meer te doen.
Gregor Weber, op dat moment hoofd beeldende kunst van het Rijksmuseum, vond het schilderij ‘niet interessant’ en zag ‘allerlei afwijkingen van Rembrandts stijl’, zoals ‘zwakheden in het schilderen van de verschillende gelaten’.
David de Witt van het Rembrandthuis bekeek het schilderij met een groep van wie ‘niemand het mooi vond’. Christiaan Vogelaar kwam na uitgebreid onderzoek tot de conclusie dat het schilderij ‘echt te zwak is om toe te kunnen schrijven aan Rembrandt’. Vogelaar: ‘de gezichten zijn niet alleen boers, maar ook expressieloos’.
Ook kunsthistoricus Jaco Rutgers is van mening dat het ‘zwakke schiderij’ geen Rembrandt is. Al geeft hij ook toe dat dit ‘uiteraard nooit met zekerheid kan worden vastgesteld’. Het is ‘geen exacte wetenschap’, stelt hij. ‘Wij waren er immers allemaal niet bij toen het schilderij werd geschilderd.’
Dat laatste neemt de rechtbank ter harte. Over de vraag of het schilderij nu van Rembrandt is, houden de rechters zich wijselijk op de vlakte. Maar zij oordelen wel dat Christie’s genoeg onderzoek heeft laten doen om te kunnen concluderen dat het schilderij niet van de oude meester is.
De weduwe vangt dus bot en draait op voor dik 10 duizend euro aan proceskosten, ongeveer de waarde van een schilderijtje uit ‘de kring van Rembrandt’. Toch is het goed denkbaar dat er op de wereld iemand is die na lezing van de uitspraak meer zal balen dan de oude eigenaar: de nieuwe eigenaar. Wie dat is, is overigens nooit bekendgemaakt.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant