De cacaoprijzen schieten omhoog door slechte oogst in West-Afrika. Klanten in chocolaterie De Cacaoboom beknibbelen daarom op hun paaseitjes, net als veel andere Nederlanders. ‘Mijn inkoop is in één jaar 35 procent duurder geworden.’
Aan een grote ronde tafel met een keurig tafelkleed, achter in chocolaterie De Cacaoboom, strijken de hele middag Zaankanters neer voor een kop koffie met een chocoladetruffel op een porseleinen schoteltje. Al snel gaat het over de geschiedenis van Zaandijk, het kleine dorpje dat al sinds de 19de eeuw een verrassend grote rol speelt in de wereldwijde cacao-industrie. ‘Weet je nog, toen de cacaofabriek in de fik stond? Het rook toen een week naar verbrande chocolade.’
Aan de toonbank verlekkeren toeristen zich aan paaseitjes met smaken als hemelse modder, pistache en cognac.
Chocolade is een dure hobby geworden. Eigenaar Anneke Steemers wijst: ‘Dit grote paasei stond hier vorig jaar nog voor 20 euro, nu is dat 25. Mijn inkoop is in één jaar 35 procent duurder geworden.’
Ze is niet de enige die tegen de hoge cacaoprijs aanloopt. Volgens marktonderzoeker NIQ-GfK kopen bijna vier op de tien Nederlanders dit jaar minder chocoladepaaseitjes, vooral vanwege de kosten.
Als de teelt in de West-Afrikaanse landen niet op rolletjes loopt, schiet de cacaoprijs omhoog. Ongeveer twee derde van de cacaobonen die Nederland importeert komt uit Ivoorkust en Ghana. Veel cacaobomen daar zijn oud, en er zitten gewasziekten in. Bovendien was het de afgelopen tijd erg nat. De oogst valt dus tegen.
Dit speelt al een paar jaar. De prijs van cacao gaat dan ook al een hele tijd over de kop. In het eerste kwartaal van 2025 werd op de grondstoffenbeurs van New York zelfs een record aangetikt: de prijs kwam boven de 10 duizend dollar per ton. In 2023 kostte een ton cacao nog tussen de 2.000 en 2.500 dollar.
‘Ik heb geen groot budget. Ik probeer het daarom te compenseren door andere dingen te laten’, zegt Bianca Stam, die is aangeschoven aan de ronde tafel in de chocolaterie, het zelfbenoemde dorpscafé van Zaandijk. ‘Ik vind het gewoon te lekker en ik gun het Anneke. Het is hier heerlijk kneuterig. Er zijn ergere dingen dan dure chocolade, het blijft een luxeproduct.’
In De Cacaoboom mogen klanten zelf uit glazen potten op een wiebelige houten tafel hun zakje paaseitjes samenstellen. Met haar schep in de aanslag staat Joke Keuning te tobben. Het is ook haar opgevallen hoe duur chocolade is. ‘Je bent wat selectiever wat je in je mond stopt. Ik koop daarom wat minder vaak chocolade, maar dat is sowieso beter.’ Ze schaterlacht.
‘In mijn winkel kan je ook gewoon één paaseitje afrekenen, als je zou willen’, zegt Steemers. ‘Ik vind het belangrijk dat iedereen kan meegenieten.’
Na Pasen is het nog niet gedaan met dure chocola. Het duurt zes tot negen maanden voordat de cacaoprijzen op de wereldmarkt doordringen tot in de winkel. ‘De chocoladeprijzen die je nu ziet, zijn gebaseerd op de cacaoprijzen van de eerste helft van 2024,’ zegt Sebastiaan Schreijen, specialist consumentenvoeding bij de Rabobank. ‘En eind 2024 werd cacao nóg duurder.’ Grote kans dus dat eind augustus, wanneer het Sinterklaas-assortiment in de winkels komt, consumenten nog diepere zakken nodig hebben.
Dat is balen voor de chocoholics. Profiteren de boeren in West-Afrika er tenminste wel van? Het antwoord is nee, meldt ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib: voor minder dan 6 procent van de chocoladeproducten in Nederlandse supermarkten krijgen cacaoboeren een eerlijke prijs.
De overheid bepaalt welke prijs een boer krijgt voor zijn cacaobonen. ‘Als een importeur er niet bewust voor kiest om boeren een premie boven op de vastgestelde prijs te betalen, dan worden die structureel onderbetaald’, zegt Anouk Franck van Oxfam Novib. ‘90 procent van de cacaoboeren in Ghana krijgt geen leefbaar inkomen.’
Zij krijgen dus niet genoeg geld om essentiële zaken als onderwijs en medische zorg te betalen, naast voedsel en onderdak. ‘Laat staan dat er iets overblijft om te investeren in de landbouw.’
Dat houdt het probleem in stand, stelt Schreijen van de Rabobank: ‘Als de hoge prijs hier niet wordt doorvertaald naar de cacaoboer, heeft die ook geen financiële prikkel om bijvoorbeeld nieuwe bomen te planten. Hierdoor kan de productie moeilijk worden opgeschroefd en blijft de cacaoprijs relatief hoog.’
Wie profiteert dan wel van de hoge marktprijzen? ‘Van een melkchocoladereep gaat 9 procent naar de cacaoboer en 42 procent naar de supermarkt’, zegt Franck. ‘Die scheve verdeling moet anders. Supermarkten kunnen bijvoorbeeld hun marge verlagen. De boer heeft die luxe niet en is volledig afhankelijk van de prijs die hij krijgt.’
Volgens supermarktketen Jumbo zit het ingewikkelder in elkaar. ‘De inkoopprijs bepaalt voor een deel de verkoopprijs, maar prijzen in de supermarkt worden door meerdere factoren bepaald, waaronder inkoopprijsstijgingen, bedrijfskosten, marktdynamiek en keuzes van de supermarkten zelf’, meldt een woordvoerder.
‘Als we de volledige inkoopprijsstijging van cacao aan de consument zouden doorbelasten, zou de verkoopprijs op chocoladeproducten nog hoger zijn uitgekomen. Daarmee nemen we een deel van de kosten voor onze rekening.’
Oxfam Novib spreekt deze week in reclamespotjes Jumbo en andere supermarkten aan op de oneerlijke verhoudingen. Het aanbod van eerlijke chocoladeproducten is bij Jumbo maar 5,6 procent, volgens de ontwikkelingsorganisatie. Jumbo zegt in gesprek te zijn met Oxfam Novib en heeft het doel om in 2030 een leefbaar inkomen voor boeren te realiseren.
De leverancier van De Cacaoboom werkt met een UTZ-keurmerk, dat goede werkomstandigheden voor boeren garandeert. Zelf is Steemers daar sceptisch over. ‘Je betaalt daar een heleboel geld voor, maar ik heb zelf geen idee waar dat nou heen gaat. Hoeveel blijft er aan de strijkstok hangen?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant