In de grillen van de coalitie zit een zekere voorspelbaarheid. Eerst zijn er breed uitgemeten ruzies, waarna een rommelig compromis volgt. Wilders’ politieke karakter sijpelt door in de rest van de coalitie: conflict en effectbejag, gecombineerd met politieke overlevingsdrang.
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Minister Marjolein Faber van Asiel en Migratie moest donderdag de schade zien te beperken. Ze wil niet bekend komen te staan als de vrouw die een geldverslindend asielbeleid voert, en ontkende voorafgaand aan de ministerraad dan ook met klem dat ze had gevraagd om 3,5 miljard euro extra voor haar begroting voor 2027. ‘Ik weet niet waar u dat vandaan hebt’, hoonde de PVV-bewindsvrouw.
Een bevreemdende reactie, want in interne kabinetsstukken die op 10 april tijdens de Voorjaarsnota-onderhandelingen zijn gedeeld met de coalitie, staat zwart-op-wit dat de PVV-minister in 2027 om precies te zijn 3,493 miljard euro extra nodig heeft. De beslissing daarover is doorgeschoven naar de zomer, maar Faber suggereert nu dat de claim niet bestaat.
Wellicht is de door haar bewonderde Donald Trump een inspiratiebron geweest: toen The New York Times onlangs berichtte over een geplande geheime briefing voor Elon Musk, haalde Trump de bijeenkomst snel van de agenda en beschuldigde hij de krant vervolgens van nepnieuws: ‘Het verhaal is helemaal onwaar.’
Alles over politiek vindt u hier.
Fabers ontkenningen zijn niet los te zien van de belofte die partijleider Wilders al jarenlang doet aan zijn kiezers: met de PVV aan het roer kunnen de miljarden voor asielopvang voortaan naar andere zaken, zoals zorg en koopkracht. ‘Ieder jaar opnieuw kost de asielinstroom 24 miljard euro’, rekende het laatste PVV-verkiezingsprogramma voor. ‘Het sluiten van grenzen voor asielzoekers levert miljarden op.’
De werkelijkheid is voorlopig anders. Faber heeft méér geld nodig – dit lopende boekjaar al ruim 900 miljoen euro extra. Dat komt ook omdat de PVV-bewindsvrouw zich niet openlijk kan inzetten voor reguliere asielopvang, die relatief goedkoop is. Mede daardoor moet het kabinet geld uitgeven aan veel duurdere noodopvang in hotels en op cruiseschepen.
Na het akkoord over de Voorjaarsnota besteedde Wilders geen woord aan de ongemakkelijke waarheden rond het asieldossier. Net als de andere coalitiekopstukken was de PVV-leider vooral blij dat het kabinet weer even vooruit kan, ondanks alle dreigende taal eerder over mogelijke nieuwe verkiezingen.
Onderlinge onmin is inmiddels aanvaard als de natuurstaat van deze coalitie. Telkens verschijnen er onthutsende reconstructies over de verziekte sfeer, en daarna gaat iedereen weer verder. ‘Ik begin eraan te wennen dat het in deze coalitie zo werkt’, aldus VVD-leider Dilan Yesilgöz.
De coalitiepartijen weten dat ze tot elkaar veroordeeld zijn: niemand kan zich nieuwe verkiezingen veroorloven. Wilders hecht aan zijn rol in het centrum van de macht en moet vrezen dat hij bij een voortijdige kabinetsval opnieuw naar de periferie wordt verbannen.
De VVD likt nog de wonden van de implosie van het vorige kabinet, en het labiele NSC vreest weggevaagd te worden. De invloed van de BBB is volledig gebaseerd op de wonderbaarlijke zestien senaatszetels, die in 2023 werden binnengehaald op het hoogtepunt van de populariteit van partijleider Caroline van der Plas. De kansen op meeregeren zullen na de komende Eerste Kamerverkiezingen in 2027 flink slinken.
De coalitie blijft zo voorlopig overeind. De modus operandi vertoont opmerkelijke parallellen met de politieke stijl van Geert Wilders: veel conflict en effectbejag, gecombineerd met politieke overlevingsdrang. De PVV-veteraan is de ultieme outsider, die op cruciale momenten ook kan functioneren als insider. Hij weet dat tijd kopen altijd een oplossing is – lastige dossiers als asielopvang, stikstof en klimaat zijn weer vooruitgeschoven – en als het moet kan hij zich kortstondig bekeren tot oude Haagse deugden als compromisbereidheid en flexibiliteit.
Nu de meubelen weer even zijn gered, is het wachten op de rentree van de gebruikelijke Wilders, die met één X-bericht Den Haag in rep en roer kan brengen.
De directieve stijl van Wilders, die binnen zijn eigen partij amper tegenspraak duldt, lijkt in de nieuwe politieke cultuur te sluipen. De partijleiders worden steeds bepalender. Ze zijn niet alleen onderdeel van de voortdurende onderlinge turfgevechten in de Tweede Kamer, maar functioneren ook als schaduwpremiers die zonder veel afstemming het kabinetsbeleid bijsturen.
De ministers moeten zich voegen en de bestuurlijke consequenties dragen. Vicepremier Sophie Hermans (VVD, Klimaat) wordt zonder veel scrupules gekort op haar budget en ook haar collega-vicepremier Mona Keijzer (BBB, Volkshuisvesting) moet lijdzaam toezien hoe de door de coalitiekopstukken afgesproken huurbevriezing ‘een clusterbom’ is op haar afspraken voor nieuwbouw van sociale huurwoningen.
Het geeft aan waar de macht zit, en dat is niet in het kabinet. De partijleiders geven en nemen, soeverein als de zee.
Het kabinet moet straks in de Tweede Kamer gaan uitleggen dat deze ad-hoc-aanpak ook op de lange termijn tot een samenhangend en effectief beleid voor Nederland leidt. Of dat debat lang zal beklijven, is nog maar de vraag. Bij het kabinet-Schoof komt er altijd weer een nieuw conflict of incident dat alle aandacht opeist.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant