De gijzeling in de Amsterdamse Apple-winkel in 2022 hield heel Nederland in haar greep. Nu is er iHostage, een film gebaseerd op dat drama. Hoe maak je die bloedstollend én geloofwaardig, als iedereen de afloop al kent? Nou: met medewerking van de politie.
is filmredacteur van de Volkskrant.
Het is geen gewoon politiebusje dat voorbijrijdt over het Leidseplein, ziet Simon de Waal (64) meteen. ‘Dat is de Dienst Speciale Interventies.’ De scenarist van tal van politiefilms en series (Lek, Sleepers, Het gouden uur) zit schuin aan een tafeltje in het café van de Amsterdamse stadsschouwburg, zodat hij goed uit het raam kan kijken. Macht der gewoonte: hij is, naast schrijver, al veertig jaar rechercheur bij de Amsterdamse politie.
Net nadat hij en regisseur Bobby Boermans (43) zijn aangeschoven voor een gesprek over iHostage, hun film over de gijzeling in de Apple-store, wordt bekend dat er op de Dam een auto is ontploft, met de bestuurder erin. Eerste indruk van De Waal, als hij de beelden ziet op Boermans’ telefoon: ‘Beetje rare plek om te parkeren, dus ga je uit van opzet.’
Plots wemelt het van de politie in de binnenstad, opgesteld op allerlei strategische plekken. Net als een week eerder, toen een man ineens vijf winkelende mensen neerstak. Voor de Apple-winkel, pal tegenover het café, parkeert een ambulance.
‘Alles wordt nu even in de hoogste staat van paraatheid gebracht’, duidt De Waal. ‘Dat zal straks misschien snel weer afgeschaald worden als blijkt dat er geen verdere dreiging is. Maar in eerste instantie is het toch: jongens, we hebben een auto die in brand staat, misschien wilde die wel op mensen inrijden.’
Het kon zomaar een scène zijn uit Het gouden uur, hun NPO-serie uit 2022 die aanving met een aanslag – de opnamen van het tweede seizoen zijn inmiddels halverwege. En de Dienst Speciale Interventies (DSI), die zojuist voorbijreed, is ook vertegenwoordigd in iHostage, hun op de ware gijzeling gebaseerde thriller, die vanaf 18 april te zien is op Netflix.
De scenarist: ‘Met de film hopen we ook te laten zien wat er zich op zo’n moment allemaal afspeelt op de achtergrond, in de cirkel er direct omheen.’
IHostage begint met een vogelperspectief op de hoofdstad. Daar laat een Bulgaar per ongeluk zijn oortjes in de trein liggen als hij arriveert op het Centraal Station, en slenteren twee straatagenten (eentje gespeeld door Boermans’ acterende broer Thijs) door de menigte richting de Dam.
Korte tijd later bevinden de drie – en meer individuen – zich in en om de Apple-store aan het Leidseplein, waar een met bomvest omhangen bewapende man het aanwezige winkelpubliek gijzelt, 200 miljoen aan bitcoins eist, en op de buiten schuilende agenten vuurt.
De beelden van de bijna zes uur durende echte gijzeling, op 22 februari 2022, gingen de hele wereld over. Iedereen die ze zag, kent ook de bruuske ontknoping. Hoe kun je een reconstructie maken van zo’n zaak die recht doet aan de realiteit, bij iedereen nog op het netvlies, en die toch ook spannend is?
Hobbel één was dat immer drukke Leidseplein. Boermans: ‘We hebben wel even gedacht: moet je het Leidseplein niet in zijn geheel nabouwen? Maar dan heb je een Hollywood-budget nodig. En het is zo’n bekend plein: hier écht filmen geeft toch een ander gevoel dan als je het nabouwt in zo’n studio in Hongarije.’
Speciaal voor de opnamen kon het tramverkeer in overleg (‘veel overleg’) met de gemeente, de politie en het gemeentevervoerbedrijf GVB twee dagdelen lang worden omgeleid. Op andere momenten was er steeds een interval van twintig minuten om te draaien voor er weer een tram dwars door de set reed.
‘Er stonden hier, net als tijdens de echte gijzeling, zo’n vijftien tot twintig politieauto’s, allemaal zo geparkeerd dat ze nét niet op de trambaan stonden. Op donderdag, vrijdag, zaterdag en zondag mag je sowieso niet in Amsterdam draaien, dat is een nieuw protocol. Dus alles moest op die andere drie dagen. Maar zelfs als je twintig verkeersafzetters inzet, kunnen er op dinsdag om 4 uur ’s nachts toch zomaar nog wat feestgangers uit een steeg het beeld inlopen. Die moesten we dan weer digitaal wegpoetsen. Of dan zag je op de hoek alweer de eerste trams van de dag klaarstaan. Ook die zijn weggepoetst.’
Het Leidseplein werd daarnaast ook volledig ingescand voor de opnamen vanuit de Apple-winkel, die exact werd nagebouwd in een vliegtuighangar in Katwijk. Met een stuk stoep eromheen én een zes meter hoge muur van ledschermen, zodat het plein en de daar opgestelde politie zichtbaar waren als de gijzelnemer naar buiten kijkt. ‘Je creëert een illusie’, zegt de regisseur.
Filmen in het echte pand ging niet. ‘Je zit met Apple natuurlijk, de juridische kwesties waarmee je te maken hebt bij zo’n wereldwijd merk. Er is contact geweest: dan scheelt het wel dat je met een partij als Netflix werkt, met een juridische afdeling die alles haarfijn uitzoekt. Maar filmen vanuit de echte winkel had toch niet gewerkt; dan zou je hele muren moeten weghalen. De kast bijvoorbeeld, waarin een Apple-medewerker en drie klanten zich verscholen, dat kun je op de echte plek nooit zo goed in beeld brengen.’
Een andere, cruciale factor was de medewerking van de politie. Er was al een documentaire over de gijzeling in voorbereiding, voor stadsomroep AT5. Dat scheelde: alles wat daarin zat, inclusief flarden van de echte onderhandeling, mochten de filmmakers sowieso gebruiken.
‘En dan had ik natuurlijk ook nog de mazzel dat ik de taal spreek van de politie’, zegt De Waal, die allerlei betrokkenen sprak en ook de beschikking kreeg over een videoproductie over de gijzeling van de politie zelf, bedoeld voor intern gebruik. ‘Ik ben toch een collega. En in al die jaren dat ik als scenarist werk heb ik wel bewezen dat ik nooit gekke dingen gebruik of onthul. Tactische dingen bijvoorbeeld, over hoe de DSI werkt, dat moet je niet doen.
‘Maar veel kon ook wel. Uit de gesprekken die ik voerde met de onderhandelaars, bijvoorbeeld, daar zaten echt cadeautjes bij. Hoe de vrouw die het gesprek voerde met de gijzelnemer soms ook een grapje probeerde te maken. Hoe ze voortdurend bezig was om toch iets van een band op te bouwen. Dat hij op een zeker moment een man eist als onderhandelaar, in plaats van een vrouw, is ook allemaal echt zo gebeurd.’
Soufiane Moussouli speelt de gijzelnemer in iHostage, Loes Haverkort de onderhandelaar die hem aan de telefoon houdt. ‘We wilden hem niet enkel afschilderen als een badguy’, zegt De Waal.
‘Je hoeft geen sympathie te hebben als kijker, maar misschien wel wat empathie. Het is ook een verward persoon, die door de gaten van het systeem is geglipt. Dat maakte hem onvoorspelbaar. Hij wil 200 miljoen aan bitcoins en een Hummer-limousine. Het gesprek met de onderhandelaar ging ook echt, net als in de film, over de kleur van die limousine: dat roze wat hem betreft ook wel een optie was.’
Ook voor het materieel waren de opnamen afhankelijk van politiediensten, die de acteurs bijschoolden tijdens een speciaal trainingsweekend. Niet alles was beschikbaar: het robotje van de Explosieven Opruimingsdienst, dat flesjes water bij de winkel bezorgt, moest worden nagemaakt.
Net als de Bearcat-pantserwagen van de Dienst Speciale Interventies. ‘We hebben ’m nog wel aangevraagd. Maar daar is er maar één van in Nederland, dus die moet altijd standby staan voor als er iets aan de hand is.’
Dat er zo royaal medewerking werd gegeven, komt volgens de makers ook door de goede afloop, los van het overlijden van de gijzelnemer. Het grootste obstakel, of uitdaging, zat hem toch in de bekendheid van de zaak.
De Waal: ‘Hoe vertel je iets waarvan heel veel mensen alle parameters al kennen? Hoe maak je dat nog interessant? Dan kom je bij het menselijke verhaal. We kozen voor een mozaïekvertelling, om zo te laten voelen hoe die dag verliep voor de vele verschillende betrokkenen. Hoe gaat dat, als je zomaar midden in die hectiek belandt? Ik denk dat mensen zich daarbij niet altijd realiseren hoe professioneel de politie te werk gaat.’
Boermans, die eerder ook samenwerkte met de Koninklijke Marine voor zijn speelfilm Invasie (2024): ‘En het is wel een film. Het hoeft ook weer niet zo feitelijk te zijn als een documentaire. Ooit heb ik een serie over straaljagerpiloten gemaakt (Hoogvliegers, red.). Het opstarten van zo’n straaljager duurt zestien minuten, maar dan laat je ook niet zien hoe elk knopje aan boord wordt omgezet. Je moet wel verdichten, het drama opzoeken.’
De regisseur woont zelf vlak bij het Leidseplein. Op de dag van de gijzeling was hij druk met de opnamen van Het gouden uur. ‘Een scène met de DSI, waar ook échte DSI-jongens tussen zaten (het komt in Nederland vaker voor dat echte agenten assisteren bij de figuratie, red.). Ik was om 4 uur ’s nachts thuis, toen ben ik nog even het plein opgelopen. Het enige wat je nog zag waren de kogelgaten in het glas. Die totale rust en leegte, na alle consternatie. Ik dacht: wat hebben die mensen daarbinnen moeten doorstaan?’
Veel in iHostage komt overeen met de werkelijkheid. Zo ook de enorme hoeveelheid pizza’s die werd bezorgd voor de hongerige politiediensten. De DSI-agent die in zijn auto vol optrok toen de gijzelnemer plots de straat opliep, had zijn maaltijd nog op schoot.
Boermans: ‘Er zaten ook nog twee DSI-agenten in de achterbak, die sodemieterden eruit.’
De Waal: ‘De klep stond open, dat kun je ook zien op de echte beelden als je goed kijkt. Op het moment dat er vol gas werd gegeven, zaten die twee daar met een bakje koffie en een pizza.’
Het detail, toch meer iets voor een Louis de Funès-achtige politiekomedie, eindigde niet in iHostage.
De Waal, met de blik schuin op het raam van het schouwburgcafé, waarachter nog steeds om de paar minuten een politiebusje passeert: ‘De realiteit is toch altijd weer gekker dan je denkt, of kunt verzinnen.’
iHostage, vanaf 18/4 op Netflix. De recensie van de film staat vanaf 17/4 online.
Marco Eradus (52) is behalve agent bij de Landelijke Eenheid ook eigenaar en directeur van Politie Casting, een castingbureau dat zich richt op politiefiguratie. Het merendeel van de figuranten in zijn bestand werkt, of werkte, bij politie of defensie, ook bij de speciale eenheden.
Eradus heeft als gespecialiseerd castingagent al bijgedragen aan tal van Nederlandse films en series: van de knokthriller Black Lotus, met Rico Verhoeven, tot series als De Joodse Raad en Santos. Met Bobby Boermans werkte hij – ook op de set – samen aan Het gouden uur en iHostage.
Eradus: ‘Dat gaat ook om de praktische kant: hoe voer je een handeling uit? Hoe draag of richt ik mijn wapen? Hoe ga je om met handboeien als je iemand aanhoudt? Zo geef je bepaalde vaardigheden net dat benodigde stukje authenticiteit mee. Daar train je de acteurs dan ook in.’
Als de scherpschutters op het balkon van Internationaal Theater Amsterdam liggen bijvoorbeeld, in iHostage, waakt Eradus erover dat de geweerlopen níét herkenbaar uitsteken tussen de spijlen. Want dat zou zo’n verdekt opgestelde Expert Precisie Schutter (EPS) – ‘dat is de juiste term’ – van de Dienst Speciale Interventies nooit gebeuren.
Eradus leest dan ook vooraf de scripts. ‘Simon (scenarist en agent De Waal, red.) hoef je niks uit te leggen, dat is een collega. Maar soms belt hij wel even om bepaalde termen te checken.’
Zoals veel agenten kan ook Eradus zich flink storen aan films en series waarin de acteurs die agenten spelen duidelijk niet vooraf zijn geïnstrueerd. ‘Het is niet leuk om met jou film te kijken, zegt mijn vrouw weleens. Dan zie ik weer een agent die de handboeien op zijn rug draagt: kan niet! Je moet er met beide handen meteen bij kunnen. Heb jij wel eens geprobeerd om met een wapenstok op je rug in de auto te gaan zitten? Nee? Nou, dan prikt-ie zo in je rug. Ach, dat zie je zo vaak misgaan in films en series. Let er maar eens op.’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant