Twee ‘twijfel-Rembrandts’ van het Haagse Mauritshuis blijken definitief niet van de hand van de meesterschilder. Dat is donderdag bekendgemaakt tijdens de presentatie van een uitgebreid onderzoek met als centrale vraag: heeft het museum er ‘opeens’ twee Rembrandts bij – of toch niet?
is kunstredacteur van de Volkskrant.
Drie ‘twijfel-Rembrandts’ van het Mauritshuis werden jarenlang uitvoerig onderzocht met technisch onderzoek en fingerspitzengefühl. Twee blijken niet van de hand van de schilder te zijn, over één doek blijft onzekerheid bestaan. Alle drie de schilderijen zijn nu in het museum te zien.
Het Haagse Mauritshuis heeft elf schilderijen van Rembrandt. Daarnaast zijn zeven schilderijen ooit verworven als van Rembrandt, maar die worden inmiddels betwist of zijn afgeschreven.
Over drie van deze twijfel-Rembrandts is donderdag meer bekend geworden. Jammer voor het museum, maar geen van deze schilderijen is onomstotelijk van de hand van de meester. Twee kunnen worden afgeschreven, maar zijn wel in Rembrandts atelier gemaakt, over de derde blijft twijfel bestaan.
Dat betekent niet dat het museum in het verleden moedwillig is belazerd, legt conservator Ariane van Suchtelen uit. ‘Deze schilderijen zijn verworven in de 19de eeuw, toen was men ervan overtuigd dat ze van Rembrandt waren.’
Een van de drie schilderijen was al eerder door de mand gevallen. Hoewel het van ‘heel hoge kwaliteit’ is, zoals Van Suchtelen benadrukt, werd al in 1999 ontdekt dat het een kopie is van een vroeg zelfportret van Rembrandt uit het Germanisches Nationalmuseum in het Duitse Neurenberg.
De versie in het Mauritshuis bevat namelijk een voorbereidende schets onder de verf en die maakte Rembrandt voor zo ver bekend niet. Nader onderzoek en restauratie heeft nog niet helpen bepalen wie het schilderij wel heeft gemaakt. Mogelijk zou Rembrandts leerling Gerrit Dou (1613-1675) ervoor verantwoordelijk zijn.
Het tweede schilderij waarover nu uitsluitsel bestaat, is Studie van een oude man. Na restauratie vonden de experts van het Mauritshuis dat het ‘moeizaam’ is geschilderd. Om precies te zijn: ‘De ogen zijn vlekkerig, de neus is minder duidelijk.’
Van Suchtelen: ‘Hier gaat het om fingerspitzengefühl, het is gewoon een beetje knullig.’ Bovendien was met een infraroodcamera te zien hoe langs de kin het schilderij was gecorrigeerd. Een waardevolle ontdekking. ‘Je kunt je voorstellen dat Rembrandt langsliep en even de kwast overnam en zei: ‘Zo, tak-tak-tak, het moet strakker!’’
Niet alleen die streken zijn van Rembrandt, hij lijkt het doek ook zelf te hebben gesigneerd. Dat werd in de 17de eeuw wel vaker gedaan om een kunstwerk als ‘product’ van het atelier van een bekende meester te verkopen.
Over Tronie van een oude man (ca. 1630) konden de onderzoekers geen uitsluitsel geven. Het blijkt wel geschilderd op hout dat afkomstig is van dezelfde eik als twee schilderijen die zeker van Rembrandt zijn.
Dat betekent dat het uit Rembrandts atelier moet komen. Bovendien noemt Van Suchtelen het gezicht ‘heel verfijnd’. Ook de manier waarop de muts op het hoofd van de oude man is geschilderd, is ‘overtuigend’.
Toch hangt het museum de vlag niet uit. De penseelvoering bleek bij nadere bestudering ‘wat te grof’ en de rode accenten in het oog van de geschilderde man noemt Van Suchtelen ‘on-Rembrandts’.
In de achtergrond is bovendien een verfsoort gebruikt die Rembrandt toen niet gebruikte. Dat zal een latere overschildering zijn, maar het museum kon die helaas ‘met de huidige staat van kennis en technieken’ niet verwijderen. Van Suchtelen is optimistisch. ‘De ontwikkelingen gaan snel. Ik weet zeker dat dit in de toekomst mogelijk wordt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant