is socioloog en columnist van de Volkskrant.
‘Ik was een monster, een feodaal monster’, bekent schrijver Erdal Balci (1969) in de fraaie Human-documentaire Wie de kudde verlaat van Hester Overmars, vorige week op NPO. Het ‘feodale monster’ was een jaar of 12 en leefde in de overtuiging dat hij als man de baas hoorde te spelen over zijn vier jaar oudere zus. Toen zij een keer een mooie rode broek aan had rolden de twee zelfs vechtend over de grond, want een broek mocht niet van broertje. En toen zijn vader, een uit Turkije afkomstige gastarbeider, hem om advies vroeg over een schooluitje sprak de kleine gezaghebber: ‘Laat haar maar niet meegaan.’
Dit alles speelde in de Utrechtse migrantenwijk waar het gezin Balci begin jaren tachtig terechtkwam. Heel andere praktijken inzake de seksen zijn te zien op beelden van Erdals kinderjaren in het Turkse dorp Ardahan. Op school zijn de klassen gemengd. De meisjes met wapperende haren en lange broek spelen buiten met de jongens. Het verlangen naar moderniteit hing in de lucht. Atatürk, secularisme en de Verlichting waren bronnen van inspiratie. Toen hun vader hen naar Nederland haalde, verwachtte zijn jongste zoon dan ook ‘de mooiste vrijheid’.
Helaas. In Utrecht is de druk van de traditionele Turken om hen heen veel groter dan in het dorp. Wat daar ondenkbaar was, moet nu: naar de Koranschool, Arabisch leren, een hoofddoek, sekse-gescheiden les. Uit angst voor wat andere Turken zullen zeggen, conformeert het gezin zich aan de conservatieve islam. Erdals moeder, uitgehuwelijkt aan een man die ze nooit zou hebben gekozen, waarschuwt ‘Wie de kudde verlaat, wordt door de wolf verslonden’, en knoopt haar hoofddoek ‘een stuk steviger onder haar kin dan in Turkije’. Erdal zoekt een tijdlang zijn toevlucht in de kranten en boeken van de bibliotheek. Tien minuten voor de deur opengaat staat hij er al. Maar zelfs hij verandert in ‘een soldaat van het patriarchaat’.
Hoe anders groeide Dilan Yesilgöz op, die het als kind van politieke vluchtelingen bracht tot minister van Justitie. Haar ouders, mensenrechtenadvocaten, ontvluchtten Turkije na de militaire staatsgreep van 1980. Vanuit het azc belandden ze in Amersfoort. Toen de wethouder het gezin een huis toewees in een buurt met veel Turken maakte Yesilgöz’ moeder bezwaar. Voor geen goud ging ze tussen conservatieve landgenoten wonen en haar dochters zou ze daar al helemaal niet aan blootstellen. Niks Arabisch, hoofddoek, Koranschool of seksenscheiding.
Balci mag dan op zichzelf terugkijken als minimonster, echt verantwoordelijk voor het seksisme van jongens als hij zijn de sociale omgeving, de islamitische leraren en leiders, en hun Nederlandse medestanders – de beleidsmakers, journalisten, politici en wetenschappers die migranten hun ‘eigen cultuur’ van harte aanbevalen. Niet alleen uit confessionele kring, van wie dit valt te verwachten, maar ook van progressieve huize, voor wie religieuze indoctrinatie een gruwel had moeten zijn. Overmars laat Ruud Lubbers zien die een migrantengehoor oproept een zelfbewuste islamitische zuil op te bouwen met ‘eigen’ welzijnswerk et cetera; ze had ook Job Cohen kunnen citeren, die religie ooit een prima emancipatieroute noemde.
De Nederlandse elite heeft vrijheidminnende immigranten in de steek gelaten. Over zaken als welzijn, zorg en onderwijs voor migranten overlegden overheidsinstanties bijvoorbeeld niet met seculiere maar met moslimorganisaties. Alsof alle migranten moslim zijn en bovendien van de
traditionele soort. Die harteloosheid en gemakzucht zijn een zwarte plek in onze recente geschiedenis. Weinig is zo arrogant en paternalistisch als mensen verwijzen naar ‘hun’ cultuur. Zelfs als dergelijke blinde cultuureerbied voortkomt uit de wens om niet westers-superieur te zijn, is het effect desastreus. Mensen zijn individuen. Zij behoren toe aan zichzelf en niet aan enige cultuur of religie. Meisjes en vrouwen, waarvandaan ook, hebben net zoveel recht op vrijheid als Nederlandse, die overigens indertijd die vrijheid ook nog aan het veroveren waren. En ditzelfde geldt natuurlijk voor jongens, zoals Erdal.
Balci hervond zichzelf en werd een welsprekend verdediger van godsdienstkritiek en seksengelijkheid. Zie deze documentaire. En al lijkt zijn jeugd lang geleden, de kwestie is onverminderd urgent. Er moeten nog altijd kinderen naar Koranscholen. Er worden nog altijd meisjes uitgehuwelijkt. In de Haagse As-Soennah-moskee beveelt de imam genitale vrouwenverminking aan. De eis van Femmes for Freedom om die oproep tot geweld te verbieden, werd eind vorig jaar door de Raad van State afgewezen met een beroep op de vrijheid van godsdienst.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns