De vier coalitieleiders kunnen opgelucht ademhalen. Het is ze op de valreep gelukt een Voorjaarsnota in elkaar te timmeren. Daarmee kan het kabinet er weer even tegenaan. Toch zijn de ministers niet blij. Zij moeten tekenen bij het kruisje.
Het is woensdag iets na half tien ’s ochtends als de spanning op het ministerie van Financiën een kookpunt bereikt. Al meer dan 24 uur onderhandelen de vier partijleiders van de coalitie over de miljarden-verbouwing van de Voorjaarsnota, de tussentijdse bijstelling van de rijksbegroting. Het dreigt alsnog mis te gaan als NSC-onderhandelaar Nicolien van Vroonhoven extra geld wil van minister van Financiën Eelco Heinen. Dat schiet in het verkeerde keelgat van de VVD-minister die de schatkist bewaakt.
De irritatie bij de liberalen is dan al groot, omdat NSC, PVV en BBB dagenlang hebben geprobeerd de begrotingsregels op te rekken. Van Vroonhoven wil helemaal aan het einde van de onderhandelingen nóg een keer vragen of de recente financiële meevallers van het kabinet toch niet ingezet kunnen worden voor de wensenlijstjes van de coalitie. En dus niet voor het aflossen van de staatsschuld.
Voor Heinen is de maat vol als Van Vroonhoven hier weer over begint, omdat dit punt al lang vorig jaar zomer is afgehandeld tijdens de onderhandelingen voor het hoofdlijnenakkoord. Er komt geen extra geld, vertelt Heinen nogmaals. Iedere partij die iets wil voor haar achterban zal tegelijkertijd moeten aangeven waar hij elders wil bezuinigen.
Maar voor NSC is dit zo’n wezenlijk punt dat de partij bereid lijkt het kabinet ten val te brengen als de partij geen extra geld krijgt voor ‘bestaanszekerheid’. Concreet is het springende punt dat NSC meer geld wil voor een hoger minimumjeugdloon en een hogere uitkering voor arbeidsongeschikten.
‘Als dat je niet gegund wordt, als het zo moeilijk wordt, dan houdt het op’, zou Van Vroonhoven hebben gezegd. Ze belde in de nachtelijke uren al drie keer Eddy van Hijum uit bed, de minister van Sociale Zaken. De hamvraag aan de NSC-bewindspersoon: waar kan er bezuinigd worden op zijn departement om de NSC-wensen te dekken? Van Hijum zou drie keer hebben gedreigd met aftreden, omdat hij niet nog meer wilde schrappen in zijn budget.
Het lukt de fractieleiders alsnog om woensdag rond 11.00 uur de neuzen dezelfde kant op te krijgen. Het heeft ze een marathonsessie met gevloek, getier en woedeaanvallen gekost – inclusief een onderhandelaar van NSC die met pennen smijt – maar het is gelukt. De wil om eruit te komen blijkt groter dan de behoefte de stekker uit dit kabinet te trekken.
‘Het is allemaal lelijk en niet fraai gegaan. Maar men komt er toch elke keer weer uit met elkaar. We hebben bewezen dat we best wel wat aankunnen’, zegt een kopstuk van VVD-huize. ‘Als we dit overleven, kunnen we alles aan’, aldus een PVV’er. Ook bij NSC en BBB zijn zulke geluiden te horen. Het alternatief – verkiezingen met zetelverlies en dan mogelijk in zee moeten met links – is voor de rechtse partijen een nóg onaantrekkelijker perspectief.
Intussen zijn de ruwe omgangsvormen en de onderlinge ruzies een handelsmerk geworden van de rechtse coalitie van PVV, VVD, BBB en NSC. De gesprekken over de Voorjaarsnota vormen daarop geen uitzondering. Maar het onderlinge ongenoegen breekt het viertal nog niet op, tot chagrijn van de oppositie. ‘Het lijkt ze pijn te doen dat het ons is gelukt om bij elkaar te blijven’, merkt een prominente coalitiebron op.
Maar de manier waarop de partijleiders met elkaar omgaan, heeft ook een keerzijde. Tijdens de nachtelijke doorhaalsessie werd het een van de onderhandelaars al snel duidelijk hoe de vier partijleiders hun rol zien: ‘Het is keihard vechten voor de eigen achterban. Iedereen gaat voor zijn eigen stokpaardje.’
Minister Heinen beaamt dat na afloop van de onderhandelingen. ‘Iedereen vecht natuurlijk voor zijn eigen belangen.’ Net als tijdens de formatie is een bindende maatschappijvisie de grote afwezige tijdens het verdelen van het geld. De vier fractievoorzitters nemen genoegen met een klinkend onderhandelingsresultaat waarmee ze de eigen achterban kortstondig tevreden kunnen stellen.
Het gevolg van de nieuwe werkwijze is dat het op de ministeries begint te broeien. Steeds meer tekent zich de praktijk af dat de vier fractievoorzitters Wilders (PVV), Yesilgöz (VVD), Van Vroonhoven (NSC) en Van der Plas (BBB) in achterkamertjes het beleid uitstippelen waarvoor de bewindspersonen vervolgens ‘gewoon moeten tekenen bij het kruisje’, wordt woensdag op diverse departementen opgemerkt. De ministers moeten ook nu weer via de media vernemen wat er met hun budget gebeurt en daarvoor wel de verantwoordelijkheid dragen.
Zo zit PVV-staatssecretaris Ingrid Coenradie klem. Zij had een claim van honderden miljoenen euro’s neergelegd om te voorkomen dat gedetineerden eerder moeten worden vrijgelaten. Maar Coenradie moest woensdag via tweets en mediaoptredens van de fractievoorzitters vernemen dat zij geen cent extra krijgt. ‘Wilders heeft geen vinger voor haar uitgestoken’, klinkt het bij meerdere coalitiepartijen. ‘Ze zal het ermee moeten doen.’
Binnen de coalitie wordt het beeld dat de partijleiders de dienst uitmaken niet bestreden. ‘Dit heeft niks meer met dualisme te maken, laat staan met een extraparlementair kabinet’, zegt een bron dicht bij het vuur. ‘Het is duidelijk dat de coalitie regeert, de ministers voeren alleen maar uit.’
Dezelfde bijrol wordt de minister-president toegedicht. Hoewel premier Dick Schoof zich dinsdagavond tegen middernacht bij de onderhandelingen voegde en tot woensdagmorgen bleef, was zijn inbreng volgens de onderhandelaars minimaal. ‘Zijn rol? Puur ceremonieel.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant