is voormalig Amerika-correspondent en commentator van de Volkskrant.
Trumps weigering een uitspraak van het Hooggerechtshof uit te voeren is een aanval op de democratische rechtsstaat door een president die de grondwet negeert en een stap richting dictatuur.
Een paar dagen na de eerste verkiezingsoverwinning van Donald Trump schreef de Russisch-Amerikaanse journalist Masha Gessen in The New York Review of Books een soort handleiding voor de bejegening van de nieuwe president. Dit onder de kop Autocracy: Rules for Survival.
Regel één: geloof de autocraat: hij meent wat hij zegt. Regel twee: laat je niet verleiden door zwakke tekenen van een terugkeer naar normaliteit. Regel drie: de instituties zullen je niet redden.
Het stuk verscheen op 10 november 2016.
Vanaf dat moment zijn de waarschuwingen van Gessen, die kon putten uit haar ervaringen met Vladimir Poetin, keer op keer bevestigd en in de wind geslagen. Dat heeft het land gebracht waar het nu staat: aan de rand van de rechtsstatelijke afgrond.
Trump weigert Kilmar Abrego García, een inwoner van de Verenigde Staten van wie het Witte Huis heeft erkend dat hij onterecht is gedeporteerd naar een terroristengevangenis in El Salvador, terug te halen. Dit ondanks een uitspraak van het Hooggerechtshof die hem beveelt die terugkeer te ‘faciliteren’.
Trump verschuilt zich achter semantische haarkloverij over de implicaties van het woord ‘faciliteren’ en achter de smoes dat Amerika geen zeggenschap zou hebben over gevangenen in El Salvador. Onzin, want Amerika betaalt El Salvador voor de gevangenis.
Trumps wrede onwil blijkt wel uit het feit dat hij evenmin het bevel van een lagere rechter opvolgt om dan op zijn minst bij te houden welke inspanningen zijn regering doet om de man terug te halen.
Volgens Amerikaanse media stevent het land met deze botsing tussen uitvoerende en rechterlijke macht af op een ‘constitutionele crisis’. Dat begrip klinkt eigenlijk te deftig en te passief. Dit is een aanval op de democratische rechtsstaat door een president die de grondwet negeert. Een staat die zijn inwoners opzettelijk en lachend het recht op een eerlijke rechtsgang ontzegt, glijdt af richting dictatuur.
Garciá is niet het enige slachtoffer. Zo hebben agenten van deportatiepolitie ICE de afgelopen weken (buitenlandse) studenten en promovendi opgepakt omdat ze pro-Palestijnse opiniestukken hebben geschreven of protesten hebben georganiseerd. Ze worden nergens van beschuldigd en verdwijnen in gevangenissen waar advocaten hen niet kunnen vinden. Een visum of greencard biedt geen bescherming.
Er zijn meer tekenen. Trump fantaseerde deze week dat hij ook Amerikaanse staatsburgers naar gevangenissen in El Salvador wil sturen. ICE is gegevens van miljoenen migranten aan het verzamelen bij de belastingdienst en het ministerie van Volkshuisvesting. Universiteiten moeten hun buitenlandse studenten screenen op ‘anti-Amerikaanse waarden’, en krijgen geen subsidie meer als ze onderzoek doen naar racisme of klimaatverandering.
Trump denkt dat de verkiezingsoverwinning in november (hij kreeg overigens minder dan de helft van de kiezers achter zich) hem een mandaat heeft gegeven dat alle bestaande normen, wetten, toezichthouders en zelfs de grondwet overtreft. Dat is een gevaarlijk autocratische interpretatie van democratie. We hoeven niet te verwachten dat de aanvaring met de rechters hem zal tegenhouden.
Gessen suggereerde nog drie regels. Regel vier: Wees woedend. Regel vijf: Sluit geen compromissen. En regel zes: onthoud dat er een toekomst is. Het is goed dat sommige burgerrechtenclubs, oppositiepolitici, universiteiten en burgers nu in verzet komen. Het is aan de Amerikanen zelf om te laten zien hoe krachtig of kwetsbaar hun systeem nou eigenlijk is, of was.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant