Tot voor kort werd aangenomen dat de beelden waren verdwenen: een video gemaakt vanuit een Nederlandse F16 waarop minutenlang de ravage te zien is na het bombardement op Hawija. Het ministerie van Defensie beweerde jarenlang dat de video ‘niet relevant’ was, en daarom was vernietigd. Vandaag werden de beelden uit 2015 voor het eerst aan de Tweede Kamer getoond.
Door Ben Meindertsma
Door de openbaarmaking van de beelden, die als staatsgeheim waren geclassificeerd, is het voor eerst mogelijk te controleren hoe groot de schade is die door militairen na afloop van de aanval op de IS-bommenfabriek werd waargenomen. Klopt het dat ze niet konden zien dat er huizen waren verwoest? En leverde de video inderdaad ‘geen nieuwe inzichten’ op, zoals Defensie beweerde?
De Kamer kreeg eerst de video van de aanval zelf te zien – ook de inhoud daarvan was tot dusver geheim.
Explosie
Op beelden is een enorme lichtflits te zien, waarna een gigantische rookpluim al het zicht op de fabriek ontneemt.
Rookpluim
Als de vlieger uitzoomt, blijven het doelwit en het omliggende bedrijventerrein in rook gehuld.
Daarna werd in de Kamer de video getoond die was vernietigd en volgens Defensie ‘geen nieuwe inzichten’ zou opleveren ten opzichte van de eerste video. Op de beelden is het licht, twee Nederlandse F-16’s cirkelen meer dan drie minuten boven het getroffen gebied. De beelden zijn korrelig en deels afgeplakt. Naar verluidt is de originele versie van de video die Defensie heeft scherper, en de schade op die beelden daardoor nog duidelijker.
Krater
Op het industrieterrein is de krater vanuit de lucht goed zichtbaar. Waar eerst de IS-fabriek stond, is een gat te zien van tientallen meters. Ten noorden van het industrieterrein ligt de getroffen woonwijk.
Maanlandschap
Als de camera inzoomt, is duidelijk te zien hoe het industrieterrein veranderd is in een maanlandschap.
Woonwijk
Door de kracht van de explosie zijn in de woonwijk daken van huizen geblazen.
Krater
Op het industrieterrein is de krater vanuit de lucht goed zichtbaar. Waar eerst de IS-fabriek stond, is een gat te zien van tientallen meters. Ten noorden van het industrieterrein ligt de getroffen woonwijk.
Maanlandschap
Als de camera inzoomt, is duidelijk te zien hoe het industrieterrein veranderd is in een maanlandschap.
Woonwijk
Door de kracht van de explosie zijn in de woonwijk daken van huizen geblazen.
Wie het ziet, kan er niet omheen: de kans is zeer klein dat er geen burgers zijn omgekomen bij dit bombardement.
Toch is dat niet wat Defensie jarenlang heeft beweerd. De detachementscommandant die verantwoordelijk was voor de aanval schreef in zijn rapport voor het Openbaar Ministerie slechts dat er ‘meerdere industriële gebouwen’ waren verwoest. In het verslag van het gesprek dat hij had met de hulpofficier van justitie is zelfs te lezen dat er ‘geen schade was aan het omliggende bewoonde gebied’. Het OM startte daarom in eerste instantie geen onderzoek. Minister Ruben Brekelmans van Defensie liet vorige week weten dat er een intern onderzoek komt naar het handelen van de commandant.
Op de beelden kon ik ook waarnemen dat er geen schade was aan het omliggende bewoonde gebied.
Hulpofficier van justitie
4 juni 2015
Maar hij is niet de enige die, in het licht van de vrijgegeven video, opvallende uitspraken heeft gedaan. De stafofficier die in 2016 in Den Haag het interne Defensie-onderzoek naar de aanval deed, schreef dat op basis van de video dat de schade werd geschat ‘op enkele tientallen gebouwen in het industriecomplex’. Hij rept met geen woord over getroffen woningen in de wijk naast het industrieterrein.
En toen in 2018 toenmalig minister van Defensie Ank Bijleveld de Kamer voor het eerst informeerde over een niet nader te noemen aanval, schreef ze weliswaar dat burgerdoden zeer waarschijnlijk waren, maar hield ze de schade beperkt tot een ‘aantal andere gebouwen in de omgeving’. Het is niet bekend of Bijleveld de video van de verwoesting op dat moment had gezien.
Screening van de aanval in Hawija in 2015 en een technische briefing van de wapeninzet met de vaste commissie voor Defensie, 16 maart 2025.
David van Dam
Hoe het kan dat de video jarenlang was verdwenen, is een raadsel. Na vier jaar onderzoek presenteerde de commissie-Sorgdrager in januari het rapport over de aanval uit 2015, waarbij meer dan zeventig Iraakse burgers om het leven kwamen. Bij de commissie was bekend dat in de ochtend na de aanval twee Nederlandse F-16’s de schade van het bombardement hadden gefilmd. Hoewel ze ‘anderhalf jaar lang meermalen’ vroegen naar de video, bleek die onvindbaar. Uiteindelijk antwoordde Defensie dat de beelden ‘niet relevant’ waren om te bewaren. De beelden waren daarom al de dag na de aanval ‘overschreven’, zo viel te lezen in het rapport.
De tweede video zou ‘geen nieuwe inzichten hebben opgeleverd’ ten opzichte van de video van de aanval.
Ministerie van Defensie
16 november 2022
Een paar dagen nadat de Volkskrant in maart de opvallende omstandigheden waarin de video was vernietigd reconstrueerde, ontdekte de directeur operaties van het ministerie van Defensie dat de beelden toch in het archief lagen dat na afloop van de missie op vliegbasis Leeuwarden is beland. Toen de commissie-Sorgdrager in 2021 vroeg of ze daar lagen, was het antwoord nog ‘nee’. Nu bleken ze daar toch te zijn.
Brekelmans heeft Harm Brouwer, oud-topman van het Openbaar Ministerie, verzocht om onderzoek te doen naar de gang van zaken rond de verdwijning. Hij moet antwoord gaan geven op de vele vragen die er nog zijn. Waarom is eerder tegen de commissie-Sorgdrager gezegd dat na lang zoeken de video niet te vinden was, en zelfs was vernietigd? Daarnaast hebben verschillende ambtenaren aan de commissie-Sorgdrager verklaard dat de video is vertoond op het ministerie in Den Haag. Waarom is die versie van de video ook verdwenen? Wanneer Brouwer van plan is zijn onderzoek af te ronden, is nog niet bekend.
Met medewerking van Titus Knegtel en Erik Verwiel.
De beelden zijn hier beschikbaar gemaakt door het Ministerie van Defensie.
Het ministerie van Defensie gaat onderzoek doen naar het handelen van de detachementscommandant die verantwoordelijk was voor de luchtaanval op Hawija. Dat schrijft minister Ruben Brekelmans van Defensie aan de Tweede Kamer.
De commissie-Sorgdrager, die onderzoek deed naar de luchtaanval op Hawija, is ‘uiterst onaangenaam getroffen’ dat een ‘cruciale bron is achtergehouden’.
De commissie licht rapport toe over de luchtaanval op Hawija in 2015. De opmerkelijkste zin in het rapport: een video van het getroffen gebied is na de aanval ‘overschreven’.
Source: Volkskrant