Eet geen eieren meer van hobbykippen, adviseert het RIVM, vanwege het risico om te veel pfas binnen te krijgen. Een verstandig pleidooi of paniek om weinig? ‘Je zou met al dat pfas-nieuws kunnen denken dat de wereld nu gevaarlijker is dan twintig jaar geleden. Dat is niet zo.’
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Slecht nieuws voor de circa 100 duizend Nederlanders met hobbykippen. Hun eieren zijn sinds gisteren tot risico voor de volksgezondheid bestempeld door het RIVM. Reden: er zit te veel pfas in. Is dat dan echt zo gevaarlijk?
Wat doet pfas in het lichaam?
De alarmbellen begonnen in de wetenschappelijke gemeenschap duidelijk te rinkelen na onderzoek van Harvard-wetenschapper Philippe Grandjean. Op de Faeröer ontdekte hij dat het immuunsysteem van kinderen met relatief veel pfas in hun bloed slechter reageert op vaccins. Andere studies, zowel bij proefdieren als mensen, wezen ook op mogelijke gezondheidsschade door pfas. Behalve een impact op het immuunsysteem, noemt het RIVM ook onder meer effecten op de lever, de voortplanting en de ontwikkeling van het ongeboren kind.
Er zijn zoveel dingen ongezond. Hoe erg is pfas in verhouding tot bijvoorbeeld roken of overgewicht?
Daar heeft het RIVM geen onderzoek naar gedaan. Terwijl het de hamvraag is, vindt onder meer emeritus hoogleraar toxicologie Aalt Bast. ‘Dít is gevaarlijk, dát is gevaarlijk. Plaats het een beetje in perspectief graag.’
‘Gemiddeld is de verlaging van antistoffen ongeveer 10 tot 15 procent. Onwenselijk, maar een vaccin werkt dan nog steeds. Ik maak me met de mazelenuitbraken van nu meer zorgen over de vaccinatiegraad zelf’, zei Anna Roukens, expert vaccinaties en infectieziektes bij het LUMC, vorig jaar in de Volkskrant over studies naar het effect van veel pfas op vaccinaties.
Bast wijst op een onderzoek van de Amerikaan Bruce Ames, die laat zien dat de dosis natuurlijke pesticiden op planten hoger is dan de dosis chemische pesticiden. ‘Over die natuurlijke afweerstoffen van planten tegen insecten en plantziektes hoor je niemand. Maar zodra het door mensen gemaakte stoffen zijn, dan is het ineens paniek.’
Ook Jacob de Boer, emeritus hoogleraar milieuchemie, wil waken voor pfas-paniek. Afgelopen zomer kreeg hij een tv-ploeg over de vloer. Of hij vond dat er waarschuwingsborden op het strand moesten komen, nu bleek dat er in zeeschuim veel pfas zat?
‘Nou, nee’, antwoordde De Boer, want mensen zijn heus niet massaal zeeschuim aan het happen bij een dagje uit. Er zijn grotere gezondheidsrisico’s in het leven, vindt hij. Roken, overgewicht, te weinig bewegen; allemaal veel schadelijker voor het lichaam, met een flink verhoogd risico op kanker en hart- en vaatziekten.
Maar een paar treetjes daaronder komen volgens De Boer toch echt milieuverontreinigende stoffen zoals pfas. ‘Het is allemaal een kwestie van kansen. Als je dagelijks veel te veel binnenkrijgt, heeft dat impact op je immuunsysteem. Jonge kinderen of ouderen kunnen dan eerder infecties krijgen. Ik vind het tenenkrommend dat we het zover hebben laten komen dat die stoffen als een grauwsluier over de hele wereld hangen.’
Is de pfas-norm in Nederland erg streng?
Het gaat om een Europees vastgestelde grenswaarde, vertelt Polly Boon, pfas-expert bij het RIVM. Onder de 4,4 nanogram per kilogram lichaamsgewicht pfas-inname per week vinden wetenschappers geen gezondheidseffecten. Daarboven wel. Boon: ‘De gemiddelde Nederlander krijgt nu al meer dan die grenswaarde binnen. Producten die de dosis pfas nog veel verder verhogen, kun je dus beter mijden. Eieren van hobbykippen springen er dan uit.’
Het RIVM onderzocht op zestig locaties het pfas-gehalte in eieren van hobbykippen. Voor 31 van deze locaties gold dat zelfs als je minder dan één ei per week eet, je al meer pfas binnenkrijgt dan de grenswaarde.
Grenswaarden van stoffen zijn behalve wetenschap overigens óók politiek, zegt De Boer. ‘Als je bijvoorbeeld puur naar de efsa-grenswaarden (de Europese voedselveiligheidsautoriteit. red.) kijkt voor pfas in vis, zou je amper vis meer kunnen eten. Dan krijg je natuurlijk de discussie: andere stoffen in vis zijn juist gezond, moeten we nou ook al vis afraden? Vervolgens komt er dan een zogeheten alara-grenswaarde: as low as reasonably achievable, zo laag als redelijkerwijs mogelijk.’
Jan Tytgat, hoogleraar toxicologie aan de KU Leuven, merkt op: ‘Je zou met al dat pfas-nieuws kunnen gaan denken dat de wereld nu gevaarlijker is dan twintig jaar geleden. Dat is niet zo, we letten nu alleen veel strenger op die stoffen. Dat is deels terecht; laten we zo snel mogelijk stoppen met al die lozingsvergunningen.’
Hij wijst erop dat het advies van de Vlaamse overheid minder streng is. ‘Tenzij je vlak bij een hotspot van verontreiniging leeft, kun je hier rustig wekelijks twee eitjes van hobbykippen eten. De nevels die vrijkomen met spuitbussen met teflon, om bijvoorbeeld je fietsketting te smeren, díé zou ik eerder vermijden qua pfas-blootstelling.’
Hoe zit het met vrije-uitloopkippen en groenten uit de moestuin?
Waarom zijn juist eieren van hobbykippen zo vaak pfas-bommetjes? Mogelijk komt dat door regenwormen, stelt het RIVM, die daar vervolgonderzoek naar doet. De hypothese: pfas uit de bodem hoopt zich op in de wormen en komen zo in hoge concentratie in de kip, en vervolgens in het ei.
Eieren uit de supermarkt kunnen gewoon gegeten worden, aldus het RIVM, óók die van vrije-uitloopkippen die toch ook wel eens een worm zullen opeten. ‘De NVWA controleert dit regelmatig en vindt daar geen zorgelijk hoge pfas-waarden’, zegt Boon van het RIVM. ‘De omstandigheden, zoals het meest gegeten voedsel, zijn bij vrije-uitloopkippen blijkbaar toch anders dan bij hobbykippen.’
Tomaten, komkommers en andere gewassen uit de moestuin nemen minder pfas op. Die kunnen dus gewoon gegeten worden, op enkele risico-locaties na. Zo adviseerde het RIVM niet te eten uit moestuinen binnen een straal van een kilometer van chemiebedrijf Dupont/Chemours in Dordrecht.
Hobbykiphouders die willen weten hoe het zit met het pfas-gehalte in hun eigen eieren, kunnen dit bij diverse bedrijven laten testen. Dat kost wel zo’n 250 euro.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant