Na weken afwezigheid liet Joe Biden dinsdagavond weer van zich horen. Tijdens een speech in Chicago waarschuwde de Amerikaanse oud-president voor het beleid van Donald Trump. Biden wil een stem in het debat, maar zijn partij houdt hem liever op de achtergrond.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Met stramme pas maakt Joe Biden zijn rentree op het Amerikaanse toneel. Het gaat gelijk mis. Als vanouds. Dinsdagavond in Chicago begint de voormalige president, berucht om zijn versprekingen, terwijl Bruce Springsteen nog uit de speakers schalt. Pas na tientallen seconden wordt hij verstaanbaar. Hij heeft het zelf niet door. ‘Dank u, dank u’, zegt Biden. ‘Zo goed om hier te zijn.’
Want weggeweest is hij. Sinds de president in januari plaatsmaakte voor Donald Trump, verdween Biden in één klap uit het publieke oog. Geen interviews, geen optredens, zelfs niet de gebruikelijke fundraisers ter financiering van een presidentiële bibliotheek. Stilte.
Ook zijn partijgenoten verwezen afgelopen weken nauwelijks nog naar ’s lands 46ste president. De man die in hun ogen te lang vasthield aan een gedoemde kandidatuur, en mogelijk daarmee het presidentschap voor de Democraten verspeelde, wordt momenteel liever vergeten. In het verzet tegen Trump lijkt geen rol voor Biden weggelegd.
Hijzelf ziet dat anders. De 82-jarige Biden bood zijn diensten al aan bij partijvoorzitter Ken Martin. Die suggestie bleef onbeantwoord. Maar dinsdagavond in Chicago, op een conventie voor Amerikanen met een handicap waar hij een prijs in ontvangst neemt, grijpt Biden dan toch zijn moment.
‘In minder dan honderd dagen heeft deze nieuwe regering zoveel schade en verwoesting berokkend’, zegt Biden achter de kansel. ‘Het is eigenlijk adembenemend dat dit zo snel kon gebeuren. Ze zijn de sociale voorzieningen met een bijl te lijf gegaan.’
In zijn speech van een half uur begint Biden niet over de verkiezingsuitslag. Noch schetst hij grootse vergezichten voor de toekomst van de Amerikaanse democratie. Biden richt zich vrijwel uitsluitend op de sociale bijstand en zorguitkeringen, onderwerpen die hem al decennia nauw aan het hart liggen. Beide lopen momenteel gevaar.
Hoewel Trump tijdens zijn campagne beloofde niet te bezuinigen op de sociale zekerheid, werkt zijn partij aan nieuwe wetgeving waarmee dat mogelijk alsnog gebeurt. Ook miljardair Elon Musk, die de federale overheid namens Trump inkrimpt, zegt te willen snijden in de sociale zorg. De Social Security Administration, de overheidsinstantie die de uitkeringen overziet, kromp dit jaar al met duizenden banen.
‘Zevenduizend mensen de laan uit’, fulmineert Biden dinsdag. ‘En ze maken zich klaar om er meer uit te werken.’ Dinsdag organiseerden Democraten door heel het land demonstraties voor de sociale zekerheid. Biden sloot zich daarbij aan, hoewel zijn partij er niet op zat te wachten.
Biden is niet het enige Democratische zwaargewicht dat de stilte verbreekt. Vorige week sprak oud-vicepresident Kamala Harris (60), in november nog kandidaat tegen Trump, onverwacht op een politieke conferentie voor zwarte vrouwen in Californië. Dit voorjaar verhuisde zij met haar echtgenoot Doug Emhoff naar Los Angeles.
Mogelijk stelt Harris zich binnenkort kandidaat voor het gouverneurschap van haar oude thuisstaat. De termijn van Gavin Newsom, de huidige gouverneur van Californië, verloopt in november. Maar ook een nieuwe gooi naar het presidentschap in 2028 lijkt voor Harris verre van uitgesloten.
Haar reputatie is goeddeels onbeschadigd. Weinig partijgenoten rekenen Harris het verlies vorig jaar aan. De consensus luidt dat Biden zijn vicepresident, wegens zijn late opstappen, simpelweg te weinig tijd liet voor een zege. Voor Harris zien de Democraten, anders dan bij hem, nog wel een politieke toekomst weggelegd binnen de partij.
‘We zien onze vooruitgang ongedaan gemaakt worden’, zei Harris in de kustplaats Dana Point. ‘Ik ga nergens heen.’
In de Amerikaanse media uitten Democraten vooraf, veelal anoniem, hun zorgen over Bidens optreden. Juist nu Donald Trumps binnenlandse aanzien barsten begint te vertonen, vooral dankzij zijn riskante handelsoorlog, zou diens nog altijd minder populaire voorganger de aandacht kunnen afleiden. Liever houden partijgenoten Biden deze dagen buiten de spotlight.
De keren dat Bidens naam afgelopen weken wél in Washington weerklonk, kwam die hoogstwaarschijnlijk uit de mond van Trump. De huidige president verwijst bijna dagelijks naar zijn voorganger, die hij nog altijd beschouwt als zijn politieke aartsvijand.
Bij monde van zijn woordvoerder weet Trump ook dinsdag een sneer uit te delen. ‘Ik ben geschokt dat hij ’s avonds spreekt’, aldus Karoline Leavitt. ‘Ik dacht dat zijn bedtijd veel eerder was.’
Biden noemt Trump dinsdagavond niet bij naam. Hij spreekt slechts over ‘die gast’ die ‘de natie verdeelt’ – en die hij slechts eenmaal wist te verslaan.
Dit voorjaar verschijnen in de VS meerdere journalistieke boeken over de mislukte Democratische campagne van 2024. Die zullen een pijnlijk inkijkje bieden in Bidens beslissing om zich op 81-jarige leeftijd kandidaat te stellen, ondanks talloze waarschuwingen, en pogingen van zijn omgeving om zijn mentale en fysieke aftakeling te verbloemen.
Terwijl Bidens nalatenschap steeds meer vorm krijgt, zal de oud-president daar de komende maanden een eigen narratief tegenover proberen te zetten. Dat zal Biden doen met eigen, nog te verschijnen memoires. En, als het aan hemzelf ligt, meer optredens zoals dinsdag.
Terugkijkend op ‘vierhonderd jaar’ in de politiek – een grap – bezweert Biden zijn publiek in Chicago dat hij het Amerikaanse sociale stelsel altijd te vuur en te zwaard heeft verdedigd. ‘Want dat is wie wij zijn als Amerikanen.’
Dat is de erfenis die Biden voor zich ziet: niet de man die Donald Trump weer in het zadel hielp, maar een ‘eerlijke’ politicus die altijd ‘degelijkheid’ uitdroeg. Decennialang. Tot het allerlaatst.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant