is publicist en columnist van de Volkskrant.
Ik werd gevraagd een bijdrage te leveren aan de Ids de Beer-lezing in de Noord-Friese Theaterkerk Nes. Ids de Beer is een verzetsheld uit het dorp die zijn huis en zijn zaak beschikbaar stelde voor Joodse onderduikers en dat met de dood moest bekopen. Op zijn graf prijkt een monument. Het opschrift luidt: ‘Fallen yn ‘e striid tsjin ûnrjocht en slavernij, dat wy yn frede foar rjocht en frijdom weitsje’ (‘Gevallen in de strijd tegen onrecht en slavernij, opdat wij in vrede voor recht en vrijheid waken’).
Verzetshelden zijn de belichaming van moed en rechtschapenheid. Ze herinneren ons eraan hoe sterk de kracht van het individu is in het gezicht van tirannie en onrecht. Hun verhalen wekten altijd al ontzag, maar het is net alsof ze nu, in dit tijdperk waar democratie en rechtsstaat op alle fronten onder druk staan, ineens weer een stuk actueler zijn. Een angstwekkende gedachte omdat een confronterende vraag zich opdringt: hoe moedig zijn wij zelf eigenlijk als het erop aan komt? Zijn ook wij bereid tot verzet? Trotseren ook wij onze angst om op te staan tegen onrecht?
In tijden van tirannie zijn sommige mensen in staat tot buitengewone heldendaden. Ik moest denken aan mijn oude buurvrouw uit mijn ouderlijk huis in de Amsterdamse Rivierenbuurt, die wapens vervoerde voor het verzet onder in de kinderwagen waar haar baby in lag. Ze zag dat al haar Joodse buren werden weggevoerd en kon dat niet verkroppen, dus was ze bereid grote risico’s te nemen. Ze is nooit betrapt, anders had ze het mij niet kunnen navertellen. Maar ik denk ook aan het gesprek dat ik deze week had met iemand die vertelde dat zijn broer een van de slachtoffers was van de Decembermoorden. Ook mensen die het ultieme offer brachten in het verzet tegen onderdrukking. Afgrijselijk. Gemarteld, afgeslacht. Hun nabestaanden, soms jonge kinderen, verweesd achterlatend.
Over de auteur
Harriët Duurvoort is publicist en columnist van de Volkskrant.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
We weten niet waar de absurde chaos van Donald Trump toe zal lijden. Soms hoop je op: veel geblaat, weinig wol, we zitten deze rit uit. Maar de tijden zijn onvoorspelbaar en als ik de lachende Trump en president Bukele van El Salvador zie, is het niet meer ondenkbaar dat dit ontmantelen van de Amerikaanse democratie en rechtsstaat, zoals zo vaak op allerlei plekken in de wereld, in flinke stappen ontaardt in een tirannieke, wrede autocratie. Waar mensen die het regime onwelgevallig zijn gewoon verdwijnen.
De gereformeerde De Beer handelde vanuit zijn bijbelse overtuigingen tegen het onrecht. Mijn grootouders, die mijn moeder adopteerden, waren ook gereformeerd. Maar die hebben, zoals het overgrote deel van de Nederlanders in de Tweede Wereldoorlog, geen verzet gepleegd. Ze richtten zich op overleven met hun gezin. Is dat laf?
Ik vrees dat ik ook laf ben. Soms voelt mijn activisme gratuit. Ik demonstreer in een land waarin ik recht heb op demonstreren. Ik schrijf stukjes die hooguit soms wat gescheld op sociale media opleveren. Een heldin? Nee. Ik ben een luxepaard, vertroeteld in de zachte, geweldloze redelijkheid van de democratische rechtsstaat.
Als ik direct bedreigd zou worden, omdat ik vanwege mijn kleur of beroep als journalist, direct vervolgd zou worden, zou ik mij proberen te verzetten. Maar dan is er sprake van zelfverdediging. Maar wat als ik word overgeslagen? Als het moslims zijn die vervolgd worden, of transgenders? Als ik het met elke vezel in mijn lijf verschrikkelijk vind dat dat gebeurt, maar verzet levensgevaarlijk is? Ga ook ik onderduikadressen regelen voor de vervolgde ander? Of kijk ik weg?
Waag je je leven, terwijl je ook nog kinderen hebt die van je afhankelijk zijn? Overlevingsdrang is even opportunistisch als menselijk. Aan de andere kant voelen, gelukkig, velen van ons zich moreel geroepen om te strijden tegen onrecht.
En dan zijn de Nederlandse verzetsverhalen uit de Tweede Wereldoorlog uiteindelijk bekroond met een bevrijding. Veel vaker in de geschiedenis komt die niet. Ik moet aan de Tank Man denken, op het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing in 1989, of aan de Iraanse Masha Amini en alle jongeren die vanwege haar dood in verzet kwamen.
We zullen helden nodig hebben, de komende tijd. Wel weet ik dat helden als Ids de Beer elke tijd van onderdrukking opstaan en bovenmenselijk moedige offers brengen. Wat mogen we daar dankbaar voor zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant