‘De staat wil journalisten opleggen wat ze moeten schrijven’, zegt een getuige van de rechtszaak tegen vier journalisten in Moskou. Ze kregen 5,5 jaar cel voor ‘extremisme’. Alle vier werkten ze onder meer voor de vorig jaar overleden oppositieleider Aleksej Navalny.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
‘Wie zonder toestemming foto’s maakt, krijgt vijftien dagen cel!’ Deze waarschuwing krijgen pers en publiek bij het betreden van de districtsrechtbank van Nagatino, waar onder begeleiding van blaffende honden en applaus vier geboeide journalisten de veel te kleine rechtszaal worden binnengevoerd.
Rechter Natalia Borisenkova heeft weinig tijd nodig voor het vonnis: 5,5 jaar in een strafkolonie wegens deelname aan een ‘extremistische’ organisatie, waarmee wordt gedoeld op het in Rusland verboden Anti-Corruptie Fonds van de vorig jaar overleden oppositieleider Aleksej Navalny.
Artjom Kriger, Antonina Favorskaja, Konstantin Gabov en Sergej Karelin horen het vonnis in hun glazen kooi aan met een glimlach. De openbare aanklager, tijdens het proces steeds geflankeerd door twee gewapende mannen, had vijf jaar en elf maanden geëist.
‘Waar het vonnis op is gebaseerd, weten we niet,’ zegt Karelins advocate Katerina Tertoechina na afloop. ‘We hebben de tekst van het vonnis nog niet in handen gekregen.’ Zo gauw ze die hebben, gaan de advocaten in hoger beroep.
Voor de uitspraak was grote belangstelling van media en publiek en er waren diplomaten uit onder meer Nederland, Duitsland, Frankrijk en de Verenigde Staten. Maandenlang speelde dit proces zich af achter gesloten deuren – niemand van buitenaf mocht de zittingen bijwonen. De advocaten hebben ook niet het recht om informatie over het verloop van het proces naar buiten te brengen.
‘De staat wil journalisten opleggen wat ze moeten schrijven’, zegt politica Jekaterina Doentsova, die al meer dan een jaar probeert een politieke partij op te richten. ‘Maar journalisten besteden aandacht aan de problemen in de samenleving, en als iedereen alleen maar het hoofd buigt en instemmend knikt, dan wordt het daar niet beter van.’
Van de vier veroordeelde journalisten is Antonina Favorskaja (35) veruit de bekendste. De voormalige actrice versloeg voor het als ‘buitenlandse agent’ gebrandmerkte agentschap SotaVision veel geruchtmakende rechtszaken, zoals die tegen Navalny. Ze reisde als een van de weinigen af naar Charp, het stadje in de noordelijke Oeral, waarnaar Navalny eind 2023 was overgebracht.
Favorskaja maakte reportages over de stad en de strafkolonie daar, en versloeg er een rechtszitting waaraan Navalny via een videoverbinding vanuit de strafkolonie meedeed. ‘Hij is monter, gezond en vrolijk’, schreef SotaVision. Een dag later was Navalny dood. Dit is het laatste beeld dat van hem is gemaakt.
Ook Artjom Kriger (24) is als journalist verbonden aan SotaVision. Net als Favorskaja deed hij de afgelopen jaren intensief verslag van talloze rechtszaken. Hij was er ook bij toen zijn oom Michail Kriger, een bekende Moskouse activist, in 2023 werd veroordeeld tot zeven jaar wegens verspreiding van ‘nepnieuws’.
Vanuit de gevangenis schreef Artjom Kriger dat hij in 2022 bewust in Rusland is gebleven, in tegenstelling tot veel collega’s. ‘Ik wilde niet vluchten, ik wilde niet bang zijn, ik wilde laten zien dat je in Rusland journalistiek kunt en moet bedrijven.’
Konstantin Gabov (38) werkte als producer voor persbureau Reuters. Sergej Karelin (42) was cameraman voor Associated Press en Deutsche Welle. Als freelancers hebben zij incidenteel opdrachten uitgevoerd voor de media-organisatie van Navalny, zoals straatinterviews.
De vier gedaagden genieten ondanks alles zichtbaar van de grote toeloop tijdens de uitspraak, na zoveel maanden van isolement. ‘Komt Poetin hier soms?’, grapt Kriger vanuit zijn kooi. Na de uitspraak gaan ze terug naar hun Moskouse cellen, in afwachting van het hoger beroep. Gabovs advocate Irina Birjoekova vraagt de aanwezigen hun brieven te schrijven. ‘Ze hebben veel behoefte aan steun.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant