Omdat klimaatactivisten de ‘huisregels’ van Schiphol hebben overtreden, mogen zij minstens vijf jaar lang niet meer in het beveiligde gebied van de luchthaven komen. In de praktijk hebben zij een vliegverbod. Hoogleraar Jon Schilder noemt dat een onevenredig zware maatregel.
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
‘Dit is tamelijk uniek, en het gaat veel te ver.’ Dat waren de eerste gedachten van hoogleraar staats- en bestuursrecht Jon Schilder toen hij in de krant las dat Schiphol klimaatactivisten een jarenlang gebiedsverbod heeft opgelegd.
De luchthaven nam die maatregel na een demonstratie van Extinction Rebellion in maart. Actievoerders wisten zich toen ongeoorloofd toegang te verschaffen tot het beveiligde gebied van het vliegveld. Dat ziet Schiphol als een ernstige overtreding van de huisregels. Minstens dertig activisten zijn daarom de komende vijf of tien jaar niet welkom in dit deel van de luchthaven, en kunnen dus niet meer vliegen.
‘Voor mij was dat reden om mijn wenkbrauwen te fronsen’, zegt Schilder, die verbonden is aan de Vrije Universiteit Amsterdam. ‘In de kern is het simpel: elke eigenaar van een terrein mag bezoekers huisregels opleggen en maatregelen nemen als die worden overtreden. Als een klant van jouw kroeg iemand in elkaar slaat, kun je hem de toegang weigeren. Er zijn genoeg andere cafés waar hij een biertje kan gaan drinken.
‘Een belangrijk verschil is dat Schiphol bijna een monopoliepositie heeft, zeker voor reizen naar verre bestemmingen. Het is de toegangspoort naar de plek waar vliegtuigen klaarstaan. Als je daar niet mag komen, komt dat neer op een vliegverbod. Dat is een ernstige inbreuk op de bewegingsvrijheid.’
Maakt het verschil of zo’n activist met een gebiedsverbod naar Schiphol komt voor een privéreis of om te demonstreren?
‘Ja, absoluut. Als het gaat om een groep activisten, is vooral het demonstratierecht van belang. De luchthaven zegt in de publiciteit dat ze de veiligheid, orde en het belang van reizigers willen waarborgen. Dat zijn op het eerste gezicht legitieme belangen. Zeker als zo’n gebied privaat eigendom is.
‘Waar ik op doel, is de situatie dat een van die activisten als privépersoon op Schiphol komt, met een koffer, instapkaart en een duidelijke bestemming. Dan vind ik niet dat Schiphol kan zeggen: u komt er niet in, omdat u zich heeft misdragen. Dat zou een onevenredig zware maatregel zijn.’
Volgens Schiphol gaat het om ernstige overtredingen: de activisten zijn met de boardingpass van iemand anders langs de paspoortcontrole en de tassencontrole gekomen, of hebben dat geprobeerd.
‘Ik snap best dat Schiphol dat hoog opneemt. Maar je ziet dat in ons rechtssysteem onderscheid wordt gemaakt tussen demonstranten die opkomen voor een algemeen belang, en mensen die eropuit zijn om geweld te plegen. Om een voorbeeld te noemen: actievoerders die illegaal een boorplatform hebben bezet, zijn daar niet voor bestraft, omdat rechters het demonstratierecht niet willen ontmoedigen.
‘Bovendien moet zo’n maatregel redelijk zijn. Dat bleek in de zaak van een bejaarde vrouw die ruzie kreeg met een caissière, over een kortingsbon. De vrouw kreeg te horen dat haar bon niet langer geldig was. Na een vrij heftige woordenwisseling werd ze op de zwarte lijst gezet. Het gevolg was dat zij uit alle winkels in de binnenstad werd geweerd. Ze stapte naar de rechter, die oordeelde dat de winkelier te ver was gegaan.
‘In dit soort rechtspraak is ‘evenredigheid’ een sleutelwoord. Zeker sinds de toeslagenaffaire. Ik ken een voorbeeld van een stadionverbod van tien jaar voor een hooligan dat door de rechter is omgezet in een verbod van anderhalve maand.’
Stel dat Schiphol zou kiezen voor een veel korter gebiedsverbod, wat dan?
‘Lastig, dit is onontgonnen gebied in de rechtspraak. Maar zelfs dan zet ik er vraagtekens bij. Ook in zo’n geval beperkt Schiphol namelijk de mogelijkheid om te reizen. En als je al hebt betaald voor een ticket, krijg je dat geld vermoedelijk niet meer terug. Je zult zelfs extra kosten moeten maken om vanaf een andere luchthaven te vertrekken. Ook een kort durend gebiedsverbod kan dus erg nadelig uitvallen.’
Je zou kunnen denken: deze activisten zijn tegen vliegen, dan is het toch niet zo erg als ze geen vliegtuig meer in mogen stappen?
‘Zo kun je niet redeneren. Er kunnen allerlei redenen zijn waarom een klimaatactivist er soms niet aan ontkomt om in een vliegtuig te stappen. Bijvoorbeeld om naar een familielid te reizen. Dit is een fundamenteel recht, dat kun je niet zomaar afpakken. Als Extinction Rebellion dit aanvecht bij de civiele rechter, geef ik ze een goede kans.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant