Donald Trump vond in de Salvadoraanse president Nayib Bukele iemand die het vuilste werk voor hem wil opknappen: het zonder proces opsluiten van ongedocumenteerde migranten. Maandag ontving Trump hem in Washington. Een profiel van Bukele aan de hand van drie citaten.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
In de drie kwartier durende persconferentie in het Witte Huis kwam de Salvadoraanse president Nayib Bukele (43) maandag een handvol keren aan het woord. Verder zat hij glimlachend naast een orerende Donald Trump (78). Maar Bukele zei drie dingen die hem tekenen en die op instemming konden rekenen van zijn Amerikaanse ambtgenoot.
Begin 2022 riep Bukele, president sinds juni 2019, de noodtoestand uit in het Midden-Amerikaanse El Salvador, een land met 6,3 miljoen inwoners dat sinds de jaren negentig kampte met verlammend bendegeweld. Aanvankelijk had hij deals gesloten met de beruchte bendes om het moordcijfer omlaag te brengen, maar toen deze maras die afspraken schonden, sloeg hij met harde hand terug.
Hij stuurde leger en politie op de bendes af en liet in enkele maanden tijd 70 duizend mensen oppakken. Het was een grote schoonmaak. De minste verdachtmakingen waren voldoende om mensen in de gevangenis te laten verdwijnen: anonieme tips, tatoeages, vingerwijzende buren. Mensenrechtenorganisaties maakten melding van vele duizenden arrestaties van onschuldige burgers.
Grondwet en rechtsstaat gingen overboord, maar het werkte. Bukele slaagde erin om de structuur van de bendes ‘te ontmantelen’, zo moest ook het kritische Salvadoraanse medium El Faro concluderen. En de miljoenen Salvadoranen die hij had ‘bevrijd’, dragen hem vooralsnog op handen.
De noodtoestand is nog steeds van kracht. Het parlement, waar zijn partij bijna alle zetels bezet, ratificeert de maatregel iedere maand opnieuw, inmiddels 37 keer.
Bukele complimenteerde Trump met het grotendeels terugbrengen van het migratiecijfer langs de Amerikaanse zuidgrens. ‘95 procent. Ongelooflijk.’ Het was zelfs 99 procent, beweerde Trump. Waarop Bukele zich afvroeg waarom de media niet over dat succes schreven.
Weinig staatshoofden hebben zo’n uitgekiende pr-strategie als voormalig marketingman Bukele. Zijn gelikte filmpjes waarin hij enerzijds El Salvador neerzet als tropisch vakantieparadijs en anderzijds de strijd tegen de bendes als spannende Hollywood-trailers presenteert, krijgen wereldwijd likes. De machtige president beheerst tot in detail welk El Salvador de wereld krijgt voorgeschoteld.
Daarnaast heeft hij de ruimte voor vrije nieuwsgaring steeds verder ingeperkt en net als Trump zet hij elk kritisch medium weg als verdacht en vooringenomen. Toen Bukele de oorlog begon tegen de Salvadoraanse bendes, voerde hij gelijkertijd een wet in: verwijzingen naar bendes werden verboden. Journalisten die schreven over de bendes konden vijftien jaar gevangenisstraf krijgen. El Faro besloot uit voorzorg zijn hoofdredactie naar het naburige Costa Rica te verhuizen.
CNN-Journalist Kaitlin Collins vroeg aan Bukele of hij de ten onrechte door de VS naar El Salvador uitgezette Salvadoraan Kilmar Ábrego wilde vrijlaten. Ábrego is een van inmiddels honderden Latijns-Amerikaanse migranten (voornamelijk Venezolanen) die door de VS werden overhandigd aan Bukele en linea recta verdwenen in zijn megagevangenis Cecot, ’s werelds grootste detentiecentrum.
Bukele bood na Trumps aantreden aan om tegen betaling ‘criminelen’ over te nemen. Trump maakt er grif gebruik van. Juridisch rammelt het een-tweetje tussen de presidenten aan alle kanten: Amerikaanse rechters zetten vraagtekens bij de uitzettingen, in El Salvador ontbreekt iedere vorm van proces.
De Salvadoraanse Ábrego, sinds zijn 16de in de VS, inmiddels 29 jaar en (stief)vader van drie Amerikaanse kinderen, is verworden tot het symbool van de lukrake manier waarop Trump en Bukele beslissen over het lot van mensen. Een rechter oordeelde in 2019 juist dat hij níet mocht worden uitgezet naar El Salvador.
Vorige maand werd hij opgepakt en naar Bukele’s gevangenis gestuurd. Het was een ‘administratieve fout’, gaf de Trump-regering later toe. Toch houden Trump en zijn ministers voet bij stuk, ondanks een kritische uitspraak van het hooggerechtshof. Bukele moet zelf maar weten wat hij met zijn staatsburger doet, zei justitieminister Pam Bondi.
Zittend naast een knikkende Trump schamperde de Salvadoraanse president dat hij uiteraard geen ‘terrorist’ ging vrijlaten, laat staan dat hij die de VS in zou ‘smokkelen’.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant