Na 45 dagen onderhandelen presenteerde de nieuwe Duitse coalitie van CDU en SPD woensdag haar regeerakkoord. Op migratie, economie en defensie wordt de koers verlegd, maar een ‘ommekeer’ wordt het niet. Begin mei moet CDU-leider Friedrich Merz aantreden als bondskanselier.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Duitsland blijft zijn grenzen controleren totdat ‘functionerende bescherming van EU-buitengrenzen’ een feit is. Maar ‘het grondrecht op asiel blijft onaangetast’. De vennootschapsbelasting gaat omlaag – vanaf 2028 – maar het minimumloon omhoog. De ‘warmtepompwet’ van de vorige regering gaat van tafel, maar een nieuwe stimuleringsvorm voor groenere verwarming zal volgen.
Na 45 dagen onderhandelen en vele maanden waarin verkiezingswinnaar CDU een ‘ommekeer’ beloofde in de Duitse politiek, leest het woensdag gepresenteerde regeerakkoord als een oefening in compromisbereidheid. En daar zijn de regeringspartijen trots op.
‘Mijn generatie is opgegroeid met vrede, welvaart en politieke stabiliteit’, zei SPD-leider Lars Klingbeil (47). ‘Die vanzelfsprekendheden zijn er niet meer. Daarom hebben we afscheid moeten nemen van lievelingsprojecten om samen grote uitdagingen aan te gaan.’
De koers die Duitsland de komende vier jaar zal varen, is van grote invloed op de richting van de EU. Terwijl Donald Trump vanuit het Witte Huis de oude wereldorde ontmantelt, krijgt radicaal-rechts steeds meer grip op Europese regeringen. Duitsland was lang de verpersoonlijking van economische en politieke redelijkheid.
De christendemocraat Merz beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne echter een fundamentele Politikwechsel voor Duitsland. Daarbij stond hij onder grote druk van de uiterst rechtse AfD, die zijn CDU op de hielen zat. De grenzen zouden dichtgaan, zei Merz. Sociale voorzieningen zouden worden beperkt, ondernemers bevrijd van klimaatregels.
‘Links is voorbij’, aldus Merz, tot vreugde van de conservatieve CDU-vleugel waartoe hijzelf ook behoort. Vanaf dag één met hem als bondskanselier, zei Merz, komt er ‘een de facto inreisverbod’ voor mensen zonder geldige verblijfspapieren, zoals asielzoekers.
In het regeerakkoord heet het nu dat asielzoekers waar mogelijk worden teruggestuurd ‘in afstemming met Europese buurlanden’. Kleine successen voor de CDU en haar Beierse zusterpartij CSU: de verkorte naturalisatie van drie jaar voor uitzonderlijk ijverige migranten wordt afgeschaft. Mensen met een tijdelijke beschermingsstatus in Duitsland kunnen de eerste twee jaar geen familie laten overkomen.
Waar beide coalitiepartners het grondig over eens zijn: veiligheid, economie en defensie. Al voor het regeerakkoord loodsten CDU en SPD samen een reusachtig financieringspakket door het Duitse parlement. De komende tien jaar komt 500 miljard euro beschikbaar voor een algehele opwaardering van de Duitse fysieke en sociale infrastructuur – zaken als zorg, onderwijs, woningbouw. Voor investeringen in defensie wordt de grondwettelijke limiet op staatsschulden uitgeschakeld.
De invloed van de sociaaldemocraten klinkt ook door in de ministeries. De SPD, dat half zoveel stemmen kreeg als de CDU/CSU, krijgt zeven van de zestien departementen. De drie belangrijkste zijn Defensie, Financiën en Justitie. Ook Arbeid, Milieu, Wonen, en Wetenschappelijke Samenwerking gaan naar de sociaaldemocraten.
Maar de CDU/CSU krijgen de meeste machtsministeries. Zowel Buitenlandse Zaken (CDU) als Binnenlandse Zaken (CSU) gaat naar de conservatieven. Dat laatste departement geeft controle over veiligheid en migratie. Economie en Energie (CDU) gaat over geld, wapenexport naar Oekraïne, en met Energie over een groot deel van het klimaatbeleid. Verder: Zorg, Onderwijs, Verkeer, en het nieuwe ministerie voor ‘Digitalisering en Staatsmodernisering’.
De zeer conservatieve Beierse CSU krijgt opvallend veel macht. De boerenbelangenbehartiger, die al jaren ageert tegen klimaatbeleid en waarvan leider Markus Söder graag broodjes varkensvlees eet op Instagram, krijgt het ministerie van Landbouw, Voeding en ‘Heimat’ – dat laatste woord wordt nieuw toegevoegd. De CSU krijgt ook het nieuwe ministerie van Onderzoek, Technologie en Ruimtevaart. ‘Law & Order, Heimat und hi-tech’ worden het domein van de CSU, aldus Söder.
Het woord is nu aan de achterban van de drie partijen. De SPD plant een stemming onder al haar leden. Bij de CSU beslist het bestuur. CDU wil een interne commissie de knoop laten doorhakken. Maar vanuit het CDU-partijkader groeit de druk om het regeerakkoord breder aan de leden voor te leggen. Dat is allerminst een gedane zaak.
Steeds meer CDU-leden klagen dat Merz wel erg makkelijk is overgegaan tot de grootste staatsleningen uit de Duitse geschiedenis, na een campagne die juist gericht was op begrotingsdiscipline. En dat er van de ‘fundamentele koerswijziging’ op migratie weinig is overgebleven. De CDU bedrijft ‘mooipraterij’ en verkoopt ‘huis en hof’ opdat Merz bondskanselier kan worden, tekende de krant Frankfurter Allgemeine Zeitung deze week op uit de mond van een CDU-parlementslid.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant