Wel schuldig bevonden aan verkrachting, geen straf. Begin deze maand kwam de rechtbank van Leuven tot die opmerkelijke uitspraak in een zedenzaak, die in Vlaanderen vooral onder jonge vrouwen tot grote ophef leidde. ‘Niet één meer!’, klonk het in het Leuven bij een protest.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met als specialisme sociale ongelijkheid. Ze doet verslag vanuit Leuven.
Twee uur zat de 15-jarige Jade in de trein om op een zonnige namiddag bij de demonstratie in Leuven aanwezig te kunnen zijn. De tiener valt op in de menigte: ze draagt een korte zwarte jurk, kleurrijke make-up en paarse hakken. Echte uitgaanskleren, legt ze uit, bedoeld als statement.
Jade werd in 2023 zelf ernstig misbruikt. ‘Iedereen heeft wel een verleden of kent wel iemand die iets grensoverschrijdends heeft meegemaakt’, vertelt ze. Onlangs nog ging een veel oudere man bij het uitgaan te ver, vervolgt ze. Strijdvaardig doet ze haar verhaal: ‘Alles rondom dit thema moet gewoon worden aangepakt.’
Op de Grote Markt hebben zich dinsdag enkele tientallen studenten verzameld voor de demonstratie, de tweede in een week tijd. Voor het historische stadhuis steken zij protestborden omhoog met teksten als ‘Uitgaan moet veilig zijn’ en ‘Geen ja = nee’. Een verkrachtingszaak, met een student als dader en een student als slachtoffer, heeft het leven in de Vlaamse universiteitsstad op zijn kop gezet.
Deze dinsdag is het een stuk rustiger dan vorige week, toen hier duizend demonstranten waren. Het lijkt organisator Hanna De Boe (19), niet te deren. Zij staat energiek op het bordes met megafoon: ‘We willen ons geen zorgen hoeven maken als onze rokjes te kort zijn. En als er wat gebeurt, willen we ergens terechtkunnen!’ De tientallen toehoorders reageren instemmend.
De aanleiding is de rechtszaak van een 24-jarige gynaecologiestudent die begin april werd veroordeeld voor een verkrachting uit 2023. De man had na een avondje stappen onbeschermde seks met een andere student, die hij op straat tijdens het uitgaan was tegengekomen. Ze deed aangifte. De man werd schuldig bevonden, maar kreeg geen straf. Wel moet hij een schadevergoeding betalen.
‘Een getalenteerde en geëngageerde jongeman’, oordeelde de rechtbank, met een ‘gunstige persoonlijkheid’. Wanneer hem een straf was opgelegd, had dat zeer waarschijnlijk het einde van zijn carrière als gynaecoloog betekend, redeneerden de rechters.
Het vonnis wekte grote woede: waarom hield de rechtbank rekening met zíjn toekomst en zo weinig met het heden van het slachtoffer, klonk het onder meer op TikTok. Met een tekst op haar trui maakt een demonstrant die frustratie dinsdag duidelijk: ‘What about her talent?’
Dat het vonnis zo is uitpakt, is uitzonderlijk, zegt advocaat Issabel De Fré, gespecialiseerd in seksueel strafrecht. Dat hij geen straf kreeg, had onder meer te maken met de kans op herhaling. Bovendien woog de rechtbank mee dat de student geen strafblad had en schuld betuigde, zegt De Fré.
Vóór 2022 was hij waarschijnlijk niet eens veroordeeld. In dit jaar werd de zedenwet zo aangepast dat consent (instemming) centraal kwam te staan in het seksueel strafrecht. Het ontbreken van een harde ‘nee’ was niet langer genoeg: een slachtoffer moest expliciet ‘ja’ hebben gezegd. Seks met een slachtoffer dat daartoe niet in staat is, bijvoorbeeld door dronkenschap, werd daarmee strafbaar.
De praktijk blijkt weerbarstiger. In de Leuvense zaak zei de gynaecologiestudent aanvankelijk dat de seks met instemming was gebeurd. Het slachtoffer kon zich door haar alcoholgebruik niets van de bewuste nacht herinneren, ook niet of ze toestemming had gegeven. In de rechtbank gaf de dader uiteindelijk toe dat de jonge vrouw door haar beschonken staat geen consent had kunnen geven.
Vanwege de aanhoudende maatschappelijke ophef besloot de rechtbank het gehele vonnis geanonimiseerd online te plaatsen. Dat is in Nederland normaal, maar in België zeldzaam. De 24-jarige rechtenstudent Maxime heeft het helemaal gelezen, vertelt hij in de aula van de universiteit: ‘De rechter heeft denk ik de verkeerde woorden gekozen, maar volgens mij heeft de rechtbank de zaak wel goed gewogen.’
Ook hij kreeg de zaak mee via sociale media: ‘Daar wordt onder meer gezegd dat er sprake is van klassenjustitie. Alle nuances verdwenen daar en dat is jammer. Zij was dronken en hij heeft misschien wél rekening gehouden met haar: we weten dat niet.’
Ook advocaat De Fré ziet dat de nuance ontbreekt. De Fré: ‘Ik kan de redenering van de rechtbank, hoewel ongelukkig kort door de bocht verwoord, absoluut volgen.’ Zedendelinquenten zijn ‘niet altijd monsters die op de loer liggen om een weerloos slachtoffer brutaal te verkrachten’, benadrukt ze. Wel begrijpt ze de maatschappelijke ophef: ‘Ik snap absoluut dat het lezen van de woorden ‘verkrachter’ en ‘geen straf’ in één zin een schokgolf met zich meebrengt.’
Verderop in de aula zit de 23-jarige cybersecuritystudent Abed. Hij kreeg de ophef mee via TikTok. Gebruikers van het platform pikten de berichtgeving over de zaak massaal op. ‘Mijn hele pagina stond er vol mee.’ De internationale student staat volledig achter de protesten: ‘Ik heb vanwege mijn studie voornamelijk mannelijke vrienden hier en ik vind echt dat we hier meer over moeten praten, onderling.’
Organisator De Boe heeft de tekst zelf ook gelezen. Overtuigd van de eerlijkheid van het vonnis is ze niet, maar het is tijd om de discussie verbreden, betoogt ze. Zij en haar medeorganisatoren willen dat de stad structureel veiliger wordt voor stappende vrouwen. Daarvoor zijn zogenoemde ‘paarse punten’ nodig waar het uitgaanspubliek direct terechtkan voor mentale steun bij grensoverschrijdend gedrag.
In Spanje bestaan al Punto Violeta, die via een app te vinden zijn. Een petitie van De Boe om die ook in Leuven te plaatsen, is inmiddels drieduizend keer ondertekend. ‘Wij nemen al heel veel verantwoordelijkheid voor onszelf en onze vrienden. Nu hebben we nog de hulp van de stad nodig om onze rechten te verdedigen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant