Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
De Netflix-serie Adolescence laat zien hoe kinderen opgroeien in een online wereld vol giftige mannelijkheid. In Hekse Falsema, het net verschenen essay van Daan Heerma van Voss, is het woord ‘heks’ geen historisch relict, maar een hedendaags wapen gericht op vrouwelijke politici, opiniemakers, rechters – op vrouwen met macht. Online worden zij gestenigd, symbolisch verbrand, digitaal tot zwijgen gemaand.
Film en boek waarschuwen dat de vruchten van die giftige mannensfeer lustig groeien, overal in de echte wereld. Onder de radar duwt een goed gefinancierde, strak georganiseerde beweging politiek en samenleving dezelfde kant uit: fundamentalistisch-christelijk, radicaal-rechts en moreel militant. De nieuwe inquisitie heeft algoritmes, kapitaalkrachtige donoren, lobbygroepen en gesponsorde campagnes. Haar vrouwenhaat heeft geen brandstapels nodig.
Afgelopen week diende een kort geding van Rutgers tegen Civitas Christiana (CC). Die Nederlandse stichting is een aftakking van het machtige, ultraconservatieve Tradition, Family and Property (TFP) in Amerika. Ze voert campagne tegen seksuele voorlichting, tegen abortus, tegen transgenders, en vóór een cultuur als in de tijd van de kruisvaarders met wie ze zich innig identificeren. CC verspreidde leugens over de seksuele voorlichting Lentekriebels – kinderen zouden worden aangezet tot homoseksualiteit, masturberen en elkaars geslachtsdelen betasten. Het aantal scholen dat meedoet aan de Week van de Lentekriebels daalt. Ook schrijver Pim Lammers dreigt CC met een rechtszaak omdat ze hem ‘pedofilie-schrijver’ blijft noemen.
Met een terugkeer naar geloof heeft dit niks te maken, het is een reactionaire backlash verpakt in kerkelijk parfum. Een kruistocht tegen emancipatie, tegen ambiguïteit, tegen alles buiten het binaire wereldbeeld waarin de man heerst en de vrouw jurken draagt als Julie Andrews in The Sound of Music. In 2021 legde Sander Rietveld in Nieuwe kruisvaarders, de heilige alliantie tussen orthodoxe christenen en radicaal-rechtse populisten bloot hoe religie een zwaar gesponsord politiek instrument is. Christelijk-nationalistische netwerken mengen zich steeds nadrukkelijker met extreemrechts. Niet alleen in Amerika, ook in Hongarije, Polen, Spanje. En hier: al in 2019 was er een jongerencongres van Forum voor Democratie waar een SGP’er het podium deelde met vrouwen-die-nee-zeggen-bedoelen-ja-versiercoach Tom Gorny. Met wijwater overgoten grab ‘em by the pussy.
Deze beweging verkoopt patriarchale controle als morele redding. Jubelt hosanna over het gezin als hoeksteen van de samenleving, maar doelt op ondergeschiktheid van de tradwife. Ze verdedigt ouderrechten, maar claimt het recht van ouders om kinderen buiten hun tijd te plaatsen. Ze eist religieuze vrijheid, maar wil de vrijheid om anderen vrijheid te ontnemen.
Vanuit het ziekenhuis stuurde paus Franciscus alle Amerikaanse bisschoppen een brief. De paus veroordeelt het deporteren van vluchtelingen en asielzoekers door Donald Trump en zijn ultraconservatieve katholieke vicepresident JD Vance. Zoals de paus in 2016 het bouwen van Trumps Mexicaanse muur onchristelijk noemde.
Het zal de groei van de beweging van reactionaire christenen niet stoppen. Toenemende onzekerheid voedt de behoefte aan identiteit, betekenis en richting. Mensen kunnen niet leven in de vloeibare moderniteit waarin traditionele structuren zijn opgelost, waarin individualisme en verandering de constanten zijn. Ontkerkelijking was de bevrijding van een controlerende almacht. Tegelijkertijd liet het verlies van religie een zwart gat achter, verstoken van spiritualiteit en van voorschriften voor het goede, het juiste en het schone. Het is een ruimte die om vulling schreeuwt. Ze stroomt gemakkelijk vol met extremistisch gif, helemaal als het geloof de geleider is.
De groei van reactionaire christenen met hun vrouwenhaat stop je niet in de rechtszaal. Daarvoor is meer nodig: een verhaal dat in de onzekere wereld van nu betekenis en richting geeft. Want de vragen zijn eeuwig, de antwoorden zijn dat niet.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant