‘Heb je weleens iemand verkracht?’, vraagt Sunny Bergman aan een tiental mannen, die beurtelings in haar biechthuisje op wielen zitten. Nee, natuurlijk niet. Zoiets zouden ze nooit doen. ‘Weet je het zeker?’, vraagt Bergman. ‘Honderd procent’, reageert een man. Dan de tegenovergestelde vraag aan een tiental vrouwen: hebben ze weleens seksueel geweld meegemaakt? Bijna iedereen. Sommigen vaker dan eens.
Met deze sterke openingsscène van haar nieuwe documentaire Blauwe ballen en andere verkrachtingsmythes overtuigt Bergman meteen. Terugkijkmateriaal.
Over de auteur
Yasmina Aboutaleb is tv-recensent voor de Volkskrant.
Bergman staat bekend om haar geëngageerde films over racisme (Zwart als roet) en feministische thema’s als seks en seksisme (Sletvrees en Beperkt houdbaar). In haar nieuwe documentaire stort ze zich op seksueel geweld. ‘Een probleem van epidemische omvang.’ Een kwart van de Nederlandse vrouwen is ooit verkracht, slechts 0,4 procent van de aangiften leidt tot een veroordeling. Bergman onderzoekt waarom.
Eerdere documentaire van Bergman maakten veel discussie los. Deze ook. In het AD verscheen vorige week een paginagrote advertentie. Gericht aan strafadvocaat Gerard Spong die in de documentaire zegt ‘dat vrouwen zich toch wel snel laten verkrachten’. Volgens Spong zouden vrouwen weerbaarder moeten worden. Dat zou ‘het aantal verkrachtingen drastisch doen afnemen’. ‘Beste Gerard’, reageren de opstellers van de advertentie, ‘het ligt niet aan de vrouwen.’
Spong is lang niet de enige die nog steeds aan victimblaming doet. Dat begint al jong, blijkt bij pubers tijdens een les maatschappijleer. Een vrouw die zich sexy kleedt, vraagt erom, aldus de jongens. Twee oudere mannen in de biechtkar vinden de aandacht voor seksueel geweld ‘overdreven’.
Bergmans documentaire biedt ook de broodnodige verdieping bij de maatschappelijke discussie over de in 2024 aangepaste zedenwet, waardoor slachtoffers van seksueel geweld beter moeten worden beschermd. Een wet waarvan de noodzaak nog te vaak wordt weggewuifd met de opmerking dat mannen door die wet vogelvrij zouden zijn.
Mannen denken recht te hebben op seks, zegt een onderzoeker. Dat verklaart misschien waarom geen van de geïnterviewde mannen zichzelf of zijn vrienden als een (potentiële) verkrachter ziet. Terwijl volgens de onderzoeker één op vijf mannen zich daaraan schuldig maakt. Heel gewone mannen. Buurmannen, collega’s, echtgenoten.
Bergman gaat langs bij de aardigste, meest empathische man die ze kent: huisgenoot Magnus. Maar ook hij blijkt grensoverschrijdend gedrag te hebben vertoond bij zijn ex-vriendin, vertelde die hem later. Zou hij het verkrachting noemen? ‘Liever niet, maar als zij dat vindt, dan is het dat.’
Zo’n reactie zou de maker van Had dan nee gezegd (BNNVara) waarschijnlijk goed hebben gedaan. In die documentaire ontderzoekt 3FM-dj Jamie Reuter in gesprekken met een therapeut en vrienden waarom ze wat haar was overkomen geen verkrachting durfde te noemen. En dat ze de reacties van haar omgeving op de gebeurtenissen misschien wel het ergst vond. Het ongeloof, onbegrip, gebrek aan interesse, de lacherigheid. Ook dat heeft een naam, vertelt een deskundige haar: second rape.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant