We hebben Samsungs nieuwe lichting ssd's, de 9100 PRO-serie, op de dag van introductie gereviewd, maar er resteerden nog wat vragen. De 9100 PRO is namelijk - zoals heel veel ssd's - verkrijgbaar in een variant mét en een versie zónder 'ingebouwde' heatsink. Voor de review hebben we de versie met heatsink getest, maar veel moederborden, en zeker de borden waarin je een Gen5-ssd prikt - hebben al een eigen heatsink boven de M.2-slots. Dan is het logisch om een ssd-versie zonder heatsink te kopen; zo bespaar je aan de ene kant op de prijs en aan de andere kant houd je de looks van je moederbord intact door je heatsink op zijn plaats te laten zitten.
Inmiddels hebben we de versie van de Samsung 9100 PRO zonder meegeleverde heatsink getest, wederom in capaciteiten van 1TB, 2TB en 4TB. Deze 'kale' versies hebben we gebenchmarkt onder de heatsink van ons testmoederbord, zodat we het verschil tussen de voorgeïnstalleerde en een moederbordheatsink kunnen onderzoeken.
Direct naar:
Nu de introductie achter de rug is, zijn er ook voldoende prijzen om de drives te vergelijken. Dan blijkt er in de praktijk een prijsverschil van 26 euro tussen de 1TB-varianten te zitten en bij de 2TB-versie is dat met 34 euro nog meer. Bij de 4TB betaal je een absurde 110 euro extra voor de heatsink, maar er zijn slechts drie winkels die deze versie op de prijslijst hebben staan, alle drie zonder voorraad. Dat prijsverschil is dus meer theoretisch dan realistisch. De versies zonder heatsink zijn vanaf respectievelijk 173, 255 en 459 euro te koop, en met heatsink betaal je 199, 289 en 569 euro. De actuele en introductieprijzen vind je in onderstaande tabel.
Voor de vergelijking tussen de versie van de 9100 PRO met meegeleverde heatsink en de prestaties onder de moederbordheatsink hebben we enkel de Samsung-drives in de grafiek. De meegeleverde heatsinkversie is donkerblauw in de grafieken; de drive die onder de moederbordheatsink getest is, hebben we groen afgebeeld en heet 'mobo-HS'. De derde variant in het geel is de kale drive zonder voorgeïnstalleerde heatsink én zonder moederbordheatsink.
Aangezien we testen met een ventilator op onze ssd's - normaal gesproken is die gericht op de voorgeïnstalleerde of op de moederbordheatsink - zien we geen grote verschillen in prestaties tussen de ssd-configuraties in de gewone tests. Dat vertaalt zich in hele kleine spreiding in de indexcijfers.
Als we naar de temperaturen kijken, zijn er wél flinke verschillen. Niet tussen de voorgeïnstalleerde heatsink of die van ons Taichi-moederbord: dat onderstreept dat je niet het extra geld hoeft uit te geven voor de versie met heatsink. De temperaturen en de lagere snelheden tijdens de temperatuurtest tonen echter aan dat je ook de 9100 PRO niet zonder heatsink moet willen gebruiken. De ssd bereikt heel snel de temperatuur waarbij zijn thermal throttling start en de snelheid zakt dan tot ruim onder die van de gekoelde varianten.
We splitsen de resultaten van CDM op in sequentiële en random groepen. We draaien CDM twee keer: één keer met de defaultinstellingen en de tweede keer met het NVMe-profiel. Tussen beide tests zit wat overlap, maar we hebben de NVMe-specifieke tests als zodanig aangegeven.
Hoge iops zijn natuurlijk een direct gevolg van hoge doorvoersnelheden, maar voor het gemak voegen we ze voortaan toe aan de benchmarkresultaten.
In onderstaande grafiek zie je het verloop van de bandbreedte tijdens de consistencytest. In de acht degradatiefases wordt de ssd eerst twee keer volgeschreven met data en draait PCMark de Storage-test, met tussentijds steeds langer durende randomwriteworkloads. Vervolgens wordt in de drie steadystatefases de Storage-test gedraaid, voorafgegaan door drie kwartier randomwriteworkloads. De ssd zou in die fase zijn 'slechtste' prestaties moeten geven. Tijdens de vijf recoveryfases kan de drive zich herstellen. Tussen de Storage-benchmarks door is de drive steeds vijf minuten idle om ruimte te bieden voor interne optimalisaties als garbage collection.
Ons testsysteem bestaat uit een Core i7-13700K die we in een ASRock Z790 Taichi-moederbord plaatsen. We combineren dit met 128GB DDR5-werkgeheugen, bestaand uit twee kitjes Kingston Fury Beast van 64GB. Dat geheugen hebben we nodig om een ramdisk te maken om alle tests mee te draaien, zodat we geen bottleneck hebben van een systeemschijf. Omdat we alle geheugenslots bezetten met dualrankmodules, kan het geheugen niet meer dan 3600MT/s halen. Om te booten hebben we een Corsair MP600-drive in gebruik, waarop we Windows 11 Pro hebben geïnstalleerd. Het geheel wordt van stroom voorzien door een Seasonic 650W-voeding.
Wat benchmarks betreft, hebben we een paar wijzigingen aangebracht. We draaien nog steeds enkele synthetische benchmarks zoals AS SSD en ATTO, en hebben daar CrystalDiskMark aan toegevoegd, met de standaardinstellingen en de tests van de NVMe-benchmark.
De praktijkbenchmarks bestaan uit PCMark 10, waarvan we de complete Storage-test draaien. Ook de zware consistencytest is gebleven. Speciaal om de gamingprestaties in kaart te brengen, heeft UL Benchmarks een Storage Benchmark aan 3DMark toegevoegd; die draaien we voortaan ook. We hebben onze eigen traces, opgenomen en afgespeeld met NasPT, geschrapt. Die kregen een baard en de software wordt al te lang niet meer bijgewerkt om relevante resultaten te geven.
We hebben onze USB-test naar ssd-benchmarks geport, zodat we een realworldtest toevoegen waarmee je kunt zien hoe snel een drive kleinere en grotere bestanden kopieert. Daarnaast testen we hoe snel de (pseudo-)slc-cache van een ssd is en hoelang die bruikbaar is, door er sequentiële data in blokken van 500MB naartoe te schrijven en de snelheid te loggen. Velen van jullie vroegen eerder of we kunnen testen hoe ssd's presteren als ze niet volledig leeg zijn. Dat doen we met deze test, door niet alleen te testen op een lege drive, maar ook op een halfvolle drive en een ssd die voor driekwart vol is. We schrijven in die drie gevallen vanaf een ramdisk naar de drive.
Die laatste testmethode gebruiken we ook om de warmtehuishouding in kaart te brengen. Een te hete ssd gaat immers throttlen, waardoor de prestaties teruglopen. We testen ssd's daarom ofwel met hun eigen heatsink als ze daarmee worden geleverd, ofwel met de heatsink van ons Taichi-moederbord, om te zien hoe de temperaturen en snelheden van de drive zich ontwikkelen bij belasting. De overige tests worden met actieve koeling op de ssd's uitgevoerd om de effecten van throttling op de ruwe prestaties te minimaliseren. Uiteraard testen we de drives met de op het moment van testen nieuwste firmware.
Ons testplatform bestaat uit een Z790-moederbord met een Intel Core i7-13700K-processor. Voorheen konden we op dat nieuwe platform het opgenomen vermogen van ssd's nog niet testen. Daar komt nu verandering in, want inmiddels hebben we een manier ontwikkeld om het energiegebruik van ssd's nauwkeurig te meten en te loggen.
Om het vermogen van ssd's te meten, gebruiken we een aangepast riserkaartje van het bedrijf SerialCables. Daarmee kunnen we behalve van Gen3- en Gen4-ssd's ook het vermogen van de snellere Gen5-drives meten.
We hebben het pcb aangepast en er een stroommeter op gesoldeerd. Die INA226-meter stuurt data, of eigenlijk weerstandswaarden, naar een Arduino. Die logt tijdens de tests wat de spanning op de 3,3V-lijn is, welke stroomsterkte geleverd wordt en wat het gevraagde vermogen van de drives is. We meten dat in milliwatts en de samplesnelheid is 20ms, waarbij de sensor al acht samples heeft gemiddeld, voor een effectieve samplerate van 400Hz.
We gebruiken CrystalDiskMark om het opgenomen vermogen tijdens lezen en schrijven te meten. Om het vermogen in idle te meten, zetten we het Windows-energieprofiel op Power Saver en wachten we tot ASPT de drive in Deep Sleep op PS4 zet. Dat idle- of slaapverbruik is vooral relevant voor laptopgebruikers, maar let op: een drive die niet correct in slaapstand gaat, verbruikt al snel ongeveer 1W. Dat klinkt niet als veel, maar bij acht uur per dag is het 3kWh per jaar. Als je pc constant aan staat, is het 9kWh: toch goed voor een paar euro extra op je energierekening.
Vrijwel alle positieve punten van de Samsung 9100 PRO mét heatsink gelden ook voor de 9100 PRO-drives zónder heatsink, maar dan met de bonus een lagere prijs (en betere verkrijgbaarheid). We zien in prestaties niet echt een significant verschil tussen de versies van de drives die we getest hebben met hun eigen, meegeleverde heatsink en de goedkopere drives zonder heatsink, die we onder de heatsink van ons moederbord geklemd hebben. Daarom is het een makkelijke keuze tussen de twee varianten. De lagere prijs, betere beschikbaarheid en gelijke prestaties maken de variant zonder heatsink een veel logischere keus. Aangezien we heel moeilijk een moederbord met een Gen5 M.2-slot kunnen vinden dat níet is uitgerust met een heatsink, kun je veel beter de kale versie kopen. De enige goede reden om de heatsinkversie te kopen is je PS5.
Ook de 9100 PRO-drives zonder heatsinks verdienen dus met recht een Ultimate-award.
Prijs bij publicatie: € 173,-
Vanaf € 168,-
Vergelijk prijzen
Bekijk alle uitvoeringen (8)
Amazon.nl
€ 174,90
€ 174,90
Bekijk
Proshop.nl
€ 168,-
€ 174,99
Bekijk
Coolblue.nl
€ 175,-
€ 175,-
Bekijk
Micro-Mail B.V.
€ 176,90
€ 181,85
Bekijk
Reichelt
€ 178,91
€ 185,86
Bekijk
Megekko
€ 269,-
€ 269,-
Bekijk
ALTERNATE.nl
€ 269,-
€ 269,-
Bekijk
Azerty
€ 269,-
€ 269,-
Bekijk
CAPS
€ 269,-
€ 269,-
Bekijk
bol
€ 269,-
€ 269,-
Bekijk
Micro-Mail B.V.
€ 489,50
€ 494,45
Bekijk
Informatique
€ 495,-
€ 495,-
Bekijk
Proshop.nl
€ 489,90
€ 496,89
Bekijk
HardwareWebwinkel.nl
€ 491,30
€ 497,25
Bekijk
Twaiko
€ 498,-
€ 498,-
Bekijk
Redactie: Willem de Moor; Testlab: Joost Verhelst; Eindredactie: Marger Verschuur
Source: Tweakers.net