is columnist van de Volkskrant.
Dat we afstevenen op een multipolaire wereld was al lange tijd duidelijk. Maar tot voor kort dachten we dat de Verenigde Staten en China de twee polen zouden vormen. Na de Russische invasie in Oekraïne was de gedachte dat de nieuwe wereldorde uit twee blokken zou bestaan met het vrije Westen aan de ene kant en China en Rusland aan de andere kant, en een IJzeren Gordijn ertussen.
Sinds Trumps inauguratie waart de geest van Jalta rond. Daar werd in 1945 de conferentie gehouden waar de drie overwinnaars in de Tweede Wereldoorlog, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Rusland, de wereld in invloedssferen verdeelden. Poetin zegt dat Trumps plan om Groenland in te nemen ‘diepe historische wortels’ heeft; hetzelfde argument dat hij gebruikt om de invasie van Oekraïne te rechtvaardigen.
Er is weinig fantasie voor nodig om je een gentlemen’s agreement voor te stellen waarbij Trump Groenland krijgt, Poetin Oekraïne en Xi Taiwan. Nog wat groter gedacht: Trump krijgt Groenland, Canada en het Suezkanaal, Poetin alle landen die tot de voormalige Sovjet-Unie behoorden en China behalve Taiwan ook delen van de Oost- en Zuid-Chinese Zee die nu worden betwist.
Het verschil met 1945 is dat Europa niet door oorlog is verwoest en zich niet zomaar in stukken laat opdelen of zal accepteren dat de Verenigde Staten Groenland en Canada innemen. De Europese Unie heeft honderd miljoen meer inwoners dan de Verenigde Staten en drie keer zoveel inwoners als Rusland. Als het Verenigd Koninkrijk en Canada hun krachten met die van Europa verenigen, dan vormen ze samen een economische macht die de Verenigde Staten (en China) naar de kroon steekt.
Weliswaar is de Amerikaanse economie de afgelopen vijftien jaar harder gegroeid dan de Europese, maar een deel van die groei wordt verklaard door de stijging van de dollarkoers. Er zijn nu al tekenen dat de dollar zijn status als ‘veilige haven’ aan het verliezen is. Als Trump doorgaat met de Amerikaanse economie te verwoesten met zijn handelstarieven en aanval op de federale overheid, zal de koers van de dollar vanzelf dalen. Daarvoor heeft hij geen Mar-a-Lago-akkoord nodig.
Maar het bruto binnenlands product zegt niet alles. De Verenigde Staten hebben niet alleen een imposant leger, ze domineren ook de digitale platforms en de cloud. China en Rusland zijn dominant in andere strategische sectoren, zoals op het gebied van cruciale grondstoffen en de productie van halfgeleiders en verduurzamingsproducten, zoals batterijen en zonnepanelen. Bovendien beschikken beide landen dankzij hun lage levensstandaard over goedkoop kanonnenvoer.
Europa heeft afslankpillen, hightechbedrijf ASML en de Notre-Dame. Bijna 10 procent van het inkomen in de EU wordt verdiend met toerisme. Dat is vier keer zoveel als in de Verenigde Staten en China, en tien keer zoveel als in Rusland. Europa heeft zo decadent kunnen leven door het vredesdividend te verbrassen. Het is een vorm van de Hollandse ziekte, die leidt tot induced laziness (opgewekte luiheid).
Dat laat onverlet dat het economische en technologische potentieel van Europa substantieel is. Oud-president van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, heeft in een 800 pagina’s tellend rapport uiteengezet hoe dat potentieel ontsloten kan worden. Draghi waarschuwde het Europees Parlement vorige maand dat de tijd van wachten en veto’s voorbij is. ‘Doe iets!’, beet hij de Europarlementariërs toe.
In zijn rapport waarschuwde Draghi met vooruitziende blik dat Europa te afhankelijk is van de Amerikaanse wapenindustrie. Nu de Europese veiligheidssituatie is verslechterd en de Verenigde Staten eerder een bedreiging dan een veiligheidsgarantie vormen, moet Europa een eigen defensie-industrie bouwen en zorgen voor een nucleair schild dat zich ook over Oekraïne uitstrekt.
Na president Zelensky’s desastreus verlopen bezoek vorige maand aan het Witte Huis schreven verschillende commentatoren een post mortem voor Europa. Nadia Bouras grapte op Bluesky: ‘Het mondiale Zuiden: ‘Welcome to the other side.’ Volgens een andere commentator mag Europa blij zijn als ze de strijd tussen de drie grootmachten overleeft. Dat is absurd.
De Jalta-conferentie die de wereld opdeelde in invloedssferen, leidde er ook toe dat de bevrijde Europese volkeren zelfbeschikkingsrecht kregen. Dankzij het Marshallplan kon Europa economisch opbloeien, maar bleef het altijd in de schaduw van de Verenigde Staten. Trumps presidentschap biedt Europa de kans om te bewijzen dat het zelf een grootmacht kan zijn.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns