Aan het front in Oekraïne duikt een opvallende militaire innovatie op: het Nederlandse visnet. Bijna 2.000 ton aan oude visnetten zijn al naar het oorlogsgebied gestuurd om militairen te beschermen tegen aanvallen van het nieuwste type drone.
Door Erik Verwiel
Een Oekraïense militair rijdt over een weg langs kapotte voertuigen. ‘Die zijn klotedrones tegengekomen’, verzucht de militair in een video die sinds vorige week rondgaat op sociale media. Hoewel hij over een belangrijke logistieke aanvoerroute richting Koersk rijdt, lijkt hij niet al te bezorgd dat hij het volgende slachtoffer van een droneaanval zal worden. Hij geeft daarvoor zelf de reden als hij de camera richt op een nieuwe militaire vondst die onlangs over de weg is gespannen: ‘Ons net’.
In de strijd tegen de nieuwste drones aan het front in Oekraïne bieden oude visnetten uit Nederland uitkomst. De netten zijn de afgelopen weken over wegen gespannen om troepen en militair vrachtverkeer tegen aanvallen van drones te beschermen. Vooral in de buurt van Koersk, waar het Oekraïense leger zware tegenaanvallen te verduren krijgt, zijn de netten recentelijk aangebracht.
Door wegen met netten te overspannen, hoopt het Oekraïense leger minder verliezen te lijden vanwege aanvallen met Russische kamikazedrones. Die bereiken zo niet hun doel, maar blijven hopeloos verstrikt in het gaas hangen.
Aan beide kanten van het front zetten de legers oude visnetten in als verdediging tegen drones. In een video die in februari werd verspreid is te zien hoe de Russen een weg in de buurt van Bachmoet met netten afschermen. Twee weken later duiken vergelijkbare beelden op van netten in de Oekraïense regio Soemy, die grenst aan het Russische Koersk.
De netten hangen veelal op belangrijke aanvoerroutes in de buurt van de frontlinie. Deze wegen zijn essentieel voor het vervoer van manschappen en materieel. Maar ze zijn voor de tegenstander eenvoudig te bereiken met goedkope drones.
‘Iedereen wil die netten hebben, ze redden levens’, vertelt Klaas Pot van Stichting Life Guardians, die samen met Otto Jelsma van Stichting Heaven’s Shield het verdedigingsmateriaal aan het Oekraïense leger levert.
Aanvankelijk werden de netten gebruikt als grondstof om camouflagemateriaal mee te maken. Later zijn Oekraïense militairen de visnetten gaan gebruiken om kamikazedrones te vangen. Klaas Pot haalt de netten op bij Nederlandse bedrijven, en regelt het vervoer naar Oekraïne. ‘Als je uitlegt waarvoor de netten zijn, worden ze belangeloos beschikbaar gesteld’, zegt hij.
Klaas Pot (links) en Otto Jelsma (rechts) met ingezamelde visnetten.
Harry Cock voor de Volkskrant
Het samenwerkingsverband verwacht in de komende weken de mijlpaal van 2.000 ton aan ingezamelde netten te bereiken. Het succes en de vraag is dermate groot, dat Pot en Jelsma de inzameling naar andere landen aan het uitbreiden zijn. ‘We hebben België, Frankrijk en Engeland op de radar staan, want de voorraad in Nederland is praktisch op.’
Het gebruik van oude visnetten als bescherming tegen kamikazedrones is de meest recente stap in een kat- en-muisspel tussen de legers van Rusland en Oekraïne. Door de opmars van drones op het slagveld zoeken militairen naarstig naar nieuwe methoden om drones tegen te houden of te ontregelen.
Aanvankelijk lag de nadruk op het verstoren van het signaal van de drone. Apparaten met antennes verschenen op voertuigen, bij schuilplaatsen of in rugzakvorm om het signaal van de drone te verstoren. De dronepiloot verliest daardoor de controle en de drone valt uit de lucht.
Als reactie daarop ontwikkelden de legers drones die signalen op meerdere frequenties kunnen uitzenden om zo de stoorzender te omzeilen. Militaire uitvinders begonnen vervolgens meteen te sleutelen aan nieuwe stoorzenders die meerdere frequenties tegelijkertijd kunnen hinderen.
Een Russische militair (rechts) draagt een signaalverstoorder als rugzak.
Bron: X
Een Russische tank met een signaalverstoorder achter de geschutskoepel.
Bron: X
Om die wapenwedloop te omzeilen ontwierp het Russische leger een drone waar signaalverstoorders geen vat op kunnen krijgen: de glasvezeldrone. Ook Oekraïne heeft inmiddels dit type drone ontwikkeld.
Deze nieuwe drones versturen hun signaal niet via de lucht, maar via een flinterdunne glasvezelkabel. Militairen met de nieuwste signaalverstoorder op zak hebben door de komst van deze nieuwe drone weer gezoem uit de lucht te vrezen. Daarop deed het visnet zijn intrede.
Bij gebrek aan elektronische snufjes om de glasvezeldrone te verstoren, grijpen militairen terug naar een beproefde verdediging. Al langer bedekten ze hun schuilplaatsen met netten voor camouflage en als bescherming tegen drones. Nieuw aangelegde loopgraven worden met kippengaas of stevig gespannen netten bekleed, bedoeld om de kamikazevlucht van een drone te stoppen.
Loopgraven met stevig gespannen netten.
Bron: Oekraïense ministerie van Defensie
Het altijd sluimerende gevaar van een droneaanval blijkt ook uit de steeds groter wordende kooien die op militaire voertuigen verschijnen. Met gaas, golfplaten of met ander materiaal dat voorhanden is, brengen militairen extra beschermingslagen aan op hun tank of auto, teneinde de schade die een drone bij inslag veroorzaakt zo klein mogelijk te maken.
Een Russische tank met extra lagen provisorische bescherming.
Bron: X
Zulke ontwikkelingen gaan in oorlogstijd razendsnel, zegt Han Bouwmeester, hoogleraar militair-operationele wetenschappen aan de Nederlandse Defensie Academie. ‘Als je eigen leven op het spel staat, probeer je snel met oplossingen te komen. Bij innovatie denken we vaak aan iets compleet nieuws, dat lang in laboratoria ontwikkeld wordt. Maar met gezond boerenverstand kom je ook een heel eind.’
Het creatieve gebruik van vissersnetten past daarbij. ‘Ik ben onder de indruk van de vindingrijkheid die hieruit spreekt’, zegt Bouwmeester. Al zijn de netten niet stevig genoeg om artilleriegranaten tegen te houden, benadrukt hij. ‘Drones zijn in deze oorlog een belangrijke factor. Maar 50 tot 65 procent van alle doden in de oorlog vallen nog steeds door artilleriemunitie.’
Een soldaat van een Oekraïense artillerie-eenheid in een loopgraaf waarboven een net is gespannen.
Getty Images
Bouwmeester denkt dat de netten slechts tijdelijk soelaas bieden, zoals dat ook gold voor voorgaande innovaties. ‘Direct gaan er Willie Wortels aan het werk om met een technologische tegenmaatregel te komen’, zegt de hoogleraar. ‘Misschien komen ze met drones met extra explosieven of messen om het net stuk te maken, maar een antwoord zullen we ongetwijfeld binnenkort op het slagveld zien.’
In een Utrechts buurtcentrum bouwt een groep vrouwen drones die bestemd zijn voor vrouwen aan het front in Oekraïne. Het is een initiatief van een stichting van Oekraïense vluchtelingen. ‘Door de workshops houden we mensen betrokken bij de oorlog.’
Russische drones en raketten treffen tientallen keren per maand de Oekraïense civiele infrastructuur. Daarbij is onder meer de stroomvoorziening doelwit – volgens Oekraïense media ook na de toezegging van Vladimir Poetin om die dertig dagen met rust te laten.
Drones worden steeds dominanter op het Oekraïense slagveld, merken ze ook aan het front bij Pokrovsk. Dat komt goed uit, nu de Amerikaanse steun wegvalt: drones zijn relatief goedkoop en eenvoudig in elkaar te zetten. Maar met drones alleen kan Oekraïne de oorlog niet winnen.
Source: Volkskrant