In Turkije wordt gedemonstreerd tegen de aanhouding van burgemeester Ekrem Imamoglu van Istanboel. Volgens de oppositie is zijn arrestatie een politieke afrekening en hét bewijs voor de afbraak van de democratie onder president Recep Tayyip Erdogan. Jongeren zien daarmee hun toekomstperspectief verdampen.
"We staan hier allang niet meer om op te komen voor Imamoglu of een bepaalde politieke partij. We staan hier voor Turkije en de koers van het land", zeggen jonge actievoerders zondagavond tijdens de demonstratie bij het gemeentehuis van Istanboel tegen NU.nl. Een van hen is pas zeventien jaar.
Verderop heeft een jongen een bluetoothspeaker zo groot als een krat bier bij zich. Daaruit klinkt achtereenvolgens de muziek van protestband Rage Against the Machine en het Turkse volkslied. "We moesten al genoegen nemen met kruimels aan democratie, maar zelfs die worden nu van tafel geveegd", zegt een andere actievoerder.
"Er lijkt een wetteloze situatie te zijn ontstaan. Er is geen transparantie, de media zijn onbetrouwbaar en dat zorgt voor veel onzekerheid", zei Batuhan Kuleci eerder op de dag. "Ik ben 23 jaar oud en weet niet wat de toekomst brengt."
Uit protest boycotten studenten van universiteiten in onder meer Istanboel, Ankara en Izmir maandag hun lessen en examens.
Waarvan Imamoglu wordt beschuldigd en waarom experts denken dat zijn arrestatie politiek is gemotiveerd, lees je hier.
Sowieso hebben studenten zich de drijvende kracht achter de protesten getoond. Niet alleen in Istanboel, maar ook in veel andere Turkse steden en provincies. Dat gebeurt met onder meer acties op campussen en protestmarsen op straat. Dit heeft veel mensen gesterkt in hun overweging om zelf ook aan een demonstratie deel te nemen.
Demonstreren is in Turkije weliswaar een grondrecht, maar niet zonder risico. Zeker als het gaat om demonstraties tegen de zittende macht. Zulke protestacties worden doorgaans bij voorbaat al verboden. En de mensen die toch de straat op gaan, krijgen met een grote politiemacht te maken.
Bovendien kan deelname aan een protest je nog jarenlang achtervolgen. In 2013 werd in Istanboel gedemonstreerd tegen de afbraak van een park in het centrum. Dat groeide uit tot een landelijk protest tegen de autoritaire trekjes van Erdogan.
Tot op de dag van vandaag zijn veel deelnemers aan die demonstraties in rechtszaken verwikkeld. Ze worden beschuldigd van het omverwerpen van de staat. Op die manier is de afgelopen jaren een klimaat van angst gecreëerd rond deelname aan protestacties.
Toch weerhoudt dat jongeren er niet van om ook nu weer de straat op te gaan. Tijdens de protesten bij het gemeentehuis van Istanboel is de onvrede onder jongeren zichtbaar en hoorbaar. Zelfs partijleider Özgur Özel van de CHP, de partij van Imamoglu, krijgt met boegeroep te maken. Hij en anderen spreken alsof ze op een campagnebijeenkomst zijn, hoor je verontwaardigde jongeren zeggen. Een dag later laat Özel een ander geluid horen.
Zo zijn het de jongeren die de partij aanzetten tot protest en actie in plaats van andersom. De CHP moet koorddansen, want enerzijds moet de partij de eigen achterban opzwepen en anderzijds voorkomen dat ze wordt beschuldigd van opruiing door Erdogan. Die heeft felle kritiek op de demonstraties. "Turkije zal niet toegeven aan straatterreur", verklaarde hij op X.
De afgelopen dagen zijn ruim elfhonderd mensen aangehouden rond de demonstraties. Toch duren de protesten voort. Zondag, de vijfde achtereenvolgende protestavond, heeft het gros van de jongeren Özel, zijn partij en de officiële sprekers letterlijk en figuurlijk de rug toegekeerd. Zij staan niet langer voor het gemeentehuis, maar in het naburige park. Het grote protest is dan in tweeën gebroken: in actievoerders en demonstranten, in jong en oud.
In het park ventileren de jongeren hun onvrede tegenover de autoriteiten in de vorm van de oproerpolitie. Daar ontvouwt zich een kat-en-muisspel: de jongeren roepen slogans en laten hun spandoeken zien.
Als er flesjes water en vuurwerk worden gegooid, grijpt de politie in met traangas en rubberkogels. De jongeren trekken zich terug en de politie even later ook. Daarna begint het schouwspel weer van vooraf aan. Na middernacht, als de locatie wordt schoongeveegd, vallen er alsnog rake klappen.
Bij een speelrek is een eerstehulppost ingericht. Daar blijkt opnieuw dat de jongeren geen boodschap (meer) hebben aan de sprekers bij het gemeentehuis. "Wij worden hier aangevallen met traangas, terwijl ze verderop liedjes zingen en met vlaggetjes zwaaien. Daarvoor zijn we hier toch niet?", vraagt een actievoerder zich af.
Confrontatie zoeken met de politie kun je jeugdige onbezonnenheid noemen, maar er zit meer achter. Erdogan deelt al sinds 2003 de lakens uit in Turkije. En gezien de leeftijd van veel actievoerders, hebben zij nog nooit iemand anders aan het hoofd van de regering gehad. Hoewel Erdogan Turkije veel welvaart en ontwikkeling heeft gebracht, is er in de laatste tien jaar ook veel vooruitgang ongedaan gemaakt. Dat hebben jongeren heel bewust meegemaakt.
Zo liet de president in 2021 renteverlagingen doorvoeren, met als gevolg dat de inflatie explodeerde. De kosten voor boodschappen, schoolspullen en lesgeld rezen de pan uit. Vakanties, laat staan die naar het buitenland, werden een onbetaalbare luxe voor veel gezinnen. In plaats daarvan waren er zorgen om de huur. De inflatie is weliswaar teruggedrongen, maar met zo'n 40 procent nog altijd hardnekkig.
"Dat de economie zo in de soep kon lopen, is omdat het politieke systeem is 'ontspoord'", waarschuwde economisch commentator Ugur Güres in 2023 in gesprek met NU.nl. "Als je autoritair leiderschap hebt dat het niet al te nauw neemt met wetten, rechten en regels, blijft dat als schaduw boven de markt hangen." En inderdaad, de Turkse economie heeft sinds de aanhouding van Imamoglu opnieuw een klap gekregen.
Vanuit de gevangenis roept Imamoglu de jongeren maandag op de politie met rust te laten. "Ik wil jullie zien glimlachen", schreef hij op X. Maar de vraag is of het lachen hun niet al is vergaan.
Source: Nu.nl algemeen