Bijna een kwart van het verzuim op werk werd in 2024 veroorzaakt door stress. Op ons reactieplatform NUjij gaan veel vooroordelen over burn-outs rond. Zo zou de jongere generatie niets meer kunnen hebben. Maar wat klopt daarvan? We legden vooroordelen voor aan experts.
Het aantal werknemers dat langer dan zes weken wegblijft door stressgerelateerde klachten steeg in 2024 met 7 procent ten opzichte van 2023. Over de afgelopen vijf jaar is de stijging zelfs 35 procent. Ook neemt de duur van verzuim door stress toe. Bij een burn-out liep die zelfs op tot gemiddeld meer dan tien maanden.
Er is een verschil tussen stressklachten en een burn-out, vertelt psycholoog Thijs Launspach aan NU.nl. "Over het algemeen krijg je een burn-out doordat je lange tijd chronische stress hebt." Je spreekt hiervan als je langere tijd afwezig bent en een deskundige, zoals een psycholoog, heeft gezegd dat je moet stoppen met werken en een paar maanden moet herstellen. "Daarvóór heb je het over stressklachten."
Als je een burn-out hebt, voelen de simpelste dingen al als te veel. Alles kost energie en je raakt uitgeput. Ook kan het zijn dat prikkels van beelden of geluid te hard binnenkomen. Op NUjij beweren NU.nl-lezers regelmatig dat een burn-out "tussen de oren zit" en dat werkenden - met name de nieuwe generatie - "niets meer kunnen hebben".
Maar het zit niet tussen de oren, benadrukt organisatie- en arbeidspsycholoog Tosca Gort. Ze vertelt dat de stress die jongeren nu ervaren weleens wordt vergeleken met verhalen van opa's die de oorlog meemaakten. "Het is wel zo dat mensen tegenwoordig eerder stress ervaren. Maar dat betekent niet dat deze klachten er niet zijn."
We hebben nu namelijk meer ruimte om stressklachten te voelen, legt Gort uit. "Emoties zijn van alle tijden. Maar als je je zorgen maakt omdat je niet genoeg te eten hebt (zoals in de Hongerwinter tijdens de Tweede Wereldoorlog, red.), dan denk je niet: zal ik die werkdag afmaken? Als er nu iets is, neemt dat alles over." Stress over dat soort zaken was volgens Gort "toen niet een van je problemen".
Ook krijgen we tegenwoordig veel meer prikkels binnen, zegt Gort. "We maken heel de dag door allerlei keuzes." Dat gebeurt volgens Gort al als je besluit ergens wat te eten, door de grote hoeveelheid verschillende restaurants. "Ook sociale media spelen een grote rol. We vergelijken onszelf meer met anderen."
Iedere generatie kent zijn uitdagingen, benadrukt ook Launspach. "Er zijn meer burn-outs, zeker onder jonge mensen. Daar kun je uit afleiden dat er nu meer van ons wordt gevraagd. Er zijn wel wat redenen om aan te nemen dat juist jongeren toch wel kwetsbaar zijn voor stressklachten. Maar het idee dat ze niets meer aankunnen is beledigend."
Zo hebben werkenden van nu volgens Launspach te maken met prestatiedruk en technologie die ons 's avonds aan het werk houdt. Maar ook andere zaken buiten werk houdt jongeren bezig. "Zorgen over wereldleed, geen huis kunnen kopen, een interessant sociaal leven buiten werk. Het is dé generatie die geleerd heeft dat je werk niet het allerbelangrijkste is."
Verder wordt een burn-out hebben ook weleens een hype genoemd op NUjij. Er zijn volgens zowel Launspach als Gort altijd mensen geweest die overspannen raakten, maar het kreeg toen niet de naam burn-out. "Als je burn-out een hype noemt, is het alsof het stoer is om eraan mee te doen", zegt Launspach. "Dat is een verkeerde manier om ernaar te kijken. Zo zou ik het niet noemen, het draagt bij aan stigmatisering."
De psycholoog denkt dat niet iedereen goed weet wat nou de precieze definitie van een burn-out is. We gebruiken steeds vaker 'psychologisch taalgebruik'. "We zijn niet druk meer, maar zeggen dat we ADHD hebben", geeft hij als voorbeeld. "Er zijn bijvoorbeeld mensen met lichte stressklachten die zeggen dat ze een burn-out hebben. Een hoop mensen hebben stressgerelateerde klachten, maar de meesten komen niet in een burn-out terecht."
Ook wordt soms gedacht dat mensen met een burn-out onterecht de schuld leggen bij werk, maar dat hun burn-out eigenlijk door het privéleven veroorzaakt wordt. En iemand die een burn-out krijgt, "doet gewoon een baan die hij niet aankan", stelde een andere lezer op NUjij. In beide vooroordelen zit wel een kern van waarheid.
Zowel Gort als Launspach bevestigt dat een burn-out niet alleen een werkkwaal is. "In de praktijk zie je vaak dat iemand een baan prima aankan en dat er vervolgens iets in het privéleven gebeurt waardoor de baan te zwaar wordt", zegt Gort. "Het is vaak een opeenstapeling van dingen."
Er zijn heel veel verschillende oorzaken van stress die kunnen bijdragen aan een burn-out, zoals werk dat te veel van je vraagt, een baan waar je ongelukkig van wordt of een baan die net te moeilijk is. "Maar het wil niet zeggen dat je het niveau van de functie niet aankan", zegt Gort. "Maar meer dat het iemand qua persoonlijke ontwikkeling niet lukt, of dat iemand geen 'nee' kan zeggen tegen taken. Er is niets mis met de persoon, maar de baan kan wel een mismatch zijn."
Een functie kan namelijk perfect voor je zijn als je 25 bent, terwijl je die op je 32e niet trekt. "In een andere levensfase wil je je misschien op een gezin richten, beland je in de menopauze, of word je mantelzorger van een van je ouders", zegt Gort. "Het gaat erom dat iemand de werkdruk op dat moment niet aankan."
Je moet in deze tijd heel hard kunnen zwemmen, zegt Gort. "Niet iedereen kan dat continu. Het is in Nederland bijvoorbeeld zwaar om kinderen te hebben, door de dure kinderopvang en wachtlijsten. Sommige mensen zullen een baan moeten vinden die minder werkdruk geeft. Veel mensen werken al parttime. Zo verminder je ook de werklast."
Source: Nu.nl algemeen