Het Valenciaanse volksfeest Las Fallas beleeft een beladen editie: eind oktober kwamen 224 mensen om het leven door enorme overstromingen. Inwoners verwerken die ramp met kolossale kunstwerken die woensdagavond in vlammen zullen opgaan. ‘Hier hebben we echt naar gesnakt.’
is correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Valencia.
Drie dagen lang wist hij niet of zijn vrouw en baby nog leefden, vertelt Josué Beitia (32). Het verwoestende water had op 29 oktober alle verkeer en communicatie platgelegd, en dus kon hij niet bij zijn gezin komen in hun woonplaats Paiporta, in het hart van het Valenciaanse rampgebied.
In de werkplaats van de kunstenaar, amper drie kilometer verderop, was de ravage intussen niet te overzien. De modderstroom, 2,30 meter hoog, had twee auto’s naar binnen gesmeten. Veel van de piepschuimen onderdelen voor zijn fallas, de huizenhoge beelden die centraal staan tijdens het Valenciaanse volksfeest Las Fallas, stonden bol van het water.
De schade herstellen vóór Las Fallas, zoals ieder jaar in maart, zou nooit lukken, wist Beitia zeker. ‘Ik ben er kapot van’, schreef hij op 1 november op Facebook, nadat hij zijn gezin al wel ongedeerd had teruggevonden. ‘Dit is mijn ondergang.’
Maar nu, vierenhalve maand later, staat Beitia toch echt driftig in potten verf te roeren om de laatste oneffenheden van een verbluffende falla weg te werken. Zeventien meter hoog is zijn kolos geworden; nog één nacht doorhalen na maanden van zorgwekkend weinig slaap, en hij en zijn team hebben het onmogelijke gepresteerd. ‘Dat dit is gelukt, ontroert me enorm.’
Het hele jaar kijken de Valencianen ernaar uit, en woensdagavond is het eindelijk zover: de grote finale van Las Fallas. Dit feest, een van de grootste en beroemdste van heel Spanje, is het summum van de Valenciaanse volkscultuur.
Van 1 tot en met 19 maart, met de laatste dagen als de belangrijkste, staat de hele stad en regio in het teken van het feest. Het is een orgie van zingen, dansen, drinken, weelderige jurken van kant en zijde, vuurwerk zo hard dat het de aarde doet beven, paellawedstrijden op straat, churros gedoopt in gesmolten chocolade, en natuurlijk de fallas zelf.
Deze beelden laten zich het best omschrijven als ambitieuze carnavalspoppen, vaak in een Disney-achtige stijl. Iedere falla-vereniging, en alleen in de stad Valencia bestaan er al 384, laat zo’n pop maken door een lokale kunstenaar. Op de laatste avond, de Cremà, worden de kleurrijke beelden verbrand – falla is een oud Valenciaans woord voor fakkel.
Dit jaar hopen de inwoners dat hun ritueel van vuur helpt bij het verwerken van het verdriet. Sinds de overstromingen van 29 oktober, die in de regio 224 doden eisten, is Valencia een gewond dier dat probeert op te krabbelen.
Meer dan ooit staat Las Fallas voor een nieuw begin. ‘Hier hebben we echt naar gesnakt’, zegt Xelo Salavert (60). Als bestuurslid van een falla-vereniging in El Campanar, een wijk in het noorden van Valencia, trok zij Beitia in 2023 aan als hun falla-bouwer. Meteen wonnen ze het jaar erop de felbegeerde titel voor mooiste beeld.
De vereniging van Salavert is qua budget dan ook een van de grote spelers. Hun falla voor dit jaar kostte 200.000 euro, opgebracht door leden en sponsoren. Voor dat bedrag heeft Beitia een modernere voorstelling ontworpen van Pangea, het vroegere supercontinent. Op de reusachtige falla zijn onder anderen een Europese zeevaarder, een geisha en een strijdvaardige Afrikaanse vrouw op een giraffe te zien.
Het kunstwerk opbouwen in El Campanar vergt zaterdag nog een ultieme inspanning van Beitia en zijn twaalf werknemers. Het is vier dagen voor de Cremà, en één dag voor de falla-jury haar oordeel komt vellen. Door de regen van de afgelopen dagen – weer die verdomde regen – heeft de verf op sommige onderdelen losgelaten.
Beitia loopt eindeloos rondjes om zijn falla om alle beschadigingen te spotten en instrueert intussen twee medewerkers op een hoogwerker, die vragend met een piepschuimen toekan in hun handen staan. ‘Kijk eens of die daar rechts past?’
Dat de falla echt op dit kruispunt in El Campanar zou verrijzen, ‘had niemand van ons na de overstromingen nog verwacht’, zegt Salavert. Zij en haar man Rafa, ook bestuurslid van de vereniging, hadden Beitia toevallig aan de telefoon toen het water zijn werkplaats in stroomde. ‘Hij wilde nog wat stukken redden, wij zeiden dat hij moest maken dat hij daar wegkwam.’
Naast de grote falla’s maken de kunstenaars ook kleinere poppen, die ninots heten. Vaak zijn dit scherpe karikaturen van politici. Carlos Mazón, de Valenciaanse regiopresident die het gezicht werd van het overheidsfalen rond de ramp, zinkt in één ninot weg in de modder. Naast hem weigert de Spaanse premier Pedro Sánchez een helpende hand uit te steken.
Voor zijn eigen ninot bleef Beitia weg van het politieke debat. Zijn creatie, onder ceremonieel getrommel op zijn plek in El Campanar gezet, is een eerbetoon aan alle vrijwilligers die de bewoners van het rampgebied te hulp schoten. In het tafereel legt een dappere vrijwilligster in een modderige overall een hand op de schouder van een opgeluchte oma.
De modder die hij voor de ninot heeft gebruikt, is die uit zijn eigen overstroomde werkplaats. Beitia: ‘Ik heb met de vereniging afgesproken dat deze niet wordt verbrand. We gaan ’m goed bewaren.’
De volgende avond maakt de jury de uitslag bekend. Pangea, de falla die het water heeft getrotseerd, eindigt op plek twee. Lang zal Beitia niet om het verlies van zijn titel treuren. ‘Dat onze falla staat, is al een prijs op zich.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant