Corona geeft jongeren ‘niet een leerachterstand, het geeft ons een leefachterstand. We zijn niet oké’, schrijft tijdens de coronacrisis de dan 17-jarige Amsterdamse scholier Elze van Houtum in een brief aan de Volkskrant. Heeft zij haar leefachterstand uiteindelijk ingehaald?
Door Kaya Bouma
Fotografie Jiri Büller
Vijf jaar nadat het coronavirus de wereld in een wurggreep nam, zoekt de Volkskrant Nederlanders op die hard werden getroffen door het virus of de maatregelen. Van de ic-arts tot de schoolrector, van de ondernemer tot de coronademonstrant. Hoe kijken ze terug? Wat had er met de kennis van nu anders gekund?
Elze van Houtum is net 16 en één en al anticipatie. Haar mooiste jaren staan op het punt aan te breken, daarvan is ze overtuigd. Lange avonden met vrienden in het Vondelpark. Huisfeestjes. Drinken, blowen, verliefd worden. In plaats daarvan gaan de scholen dicht en belandt ze alleen op haar slaapkamer, ‘met een sudoku’. Het is maart 2020.
Alles is heftig als je 16 bent, maar een pandemie is bijna niet te bevatten, zo absurd, ingrijpend en tegelijkertijd, zegt Van Houtum, térgend saai. ‘Het was de minst sensationele crisis die je maar kunt verzinnen. Mensen waren wc-rollen aan het hamsteren. Ik was er ontzettend snel over uitgepraat.’
Ze heeft het goed, vergeleken met sommige andere jongeren. Daarvan is ze zich vanaf het begin van de coronacrisis bewust. Ze heeft ‘relaxte ouders’, die haar vertrouwen en niet al te strikt zijn met het naleven van de lockdown-regels. Haar oudere broer en stiefzus zijn het huis uit, ze wonen ruim.
En dus wordt haar huis al snel de uitvalbasis van een spontaan gevormde vriendengroep. ‘Voor die tijd waren we allemaal bevriend, maar niet als groep. We besloten: we gaan alles met z’n zessen doen. Als we corona krijgen, krijgen we het samen.’
Ze volgt de online lessen die in de haast worden opgezet. Goed bedoeld, maar ‘helemaal kut’, zegt Van Houtum. ‘In een klaslokaal is het al moeilijk focussen, maar als je thuis op een laptop moet luisteren naar dingen die je niet wil weten, dan doe je dat niet.’ En dus staat de les wel aan, maar kruipt ze zelf onder de dekens – zoals veel middelbare scholieren in die tijd doen.
’s Middags ziet ze haar vriendinnen. ‘Kletsen, koken en smoken, dat deden we. Soms voelden we ons creatief en deden we een spelletje.’
Achteraf gezien, is het ‘best een leuke tijd’, zegt van Houtum. Ze wordt verliefd en krijgt een relatie met een vriendin. ‘Dankzij de avondklok; ze moest blijven logeren. Anders was dat misschien nooit ontstaan.’
Maar het is óók een lege tijd, eenzaam en verwarrend. Ze heeft vaak het gevoel dat ze er niet helemaal bij is, dat alles aan haar voorbij gaat.
Impact jongeren
Maart 2022. Laatste maatregelen vervallen. 65 procent jongeren ervaart nu nog negatieve gevolgen van de coronaperiode, 48 procent ook positieve. (Bron: Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024)
Tijdens die eerste schoolsluiting krijgt ze voor het eerst in haar leven paniekaanvallen: hyperventileren, trillen. Alsof haar lichaam alarm slaat voor een onzichtbaar gevaar.
De huisarts verwijst haar naar een psycholoog. ‘Die gaf het advies: maak een planning. Thanks, dat had ik natuurlijk al láng bedacht.’
Met haar valt het mee. Ze heeft vrienden die zichzelf snijden, die depressief worden – ‘legit depressief’, zegt Van Houtum, ‘ze kregen de diagnose en moesten in therapie’. Die problemen worden niet per se veroorzaakt door de coronacrisis, denkt ze. Met de meesten van hen ging het ook voor die tijd al niet geweldig.
Dat is ook wat onderzoekers achteraf zullen concluderen. Vooral bij psychisch kwetsbare jongeren is de pandemie een duw de verkeerde kant op. Dat neemt niet weg dat ook veel gezonde, goed functionerende tieners last hebben van de maatregelen.
Tijdens de coronapandemie hebben jongeren vaker mentale klachten, zoals angst of stress, en voelen ze zich vaker eenzaam dan andere leeftijdsgroepen, schrijft het RIVM op basis van twee jaar onderzoek.
De pandemie is bijna een jaar aan de gang als Van Houtum een brief schrijft over alles wat haar dwars zit. Het is januari 2021, ze zit inmiddels in haar eindexamenjaar. De scholen zijn voor de tweede keer gesloten. Eigenlijk moet ze leren voor een wiskundetoets, maar ze is boos. Boos op onderwijsminister Arie Slob, die zich volgens haar blind staart op de verkeerde dingen.
‘Ik maak me niet zorgen om de titel ‘coronadiploma’’, schrijft ze, ‘ik maak me zorgen over mijn suïcidale vrienden. Heel fijn dat we een extra herkansing krijgen hoor. Precies wat overspannen tieners nodig hebben: nóg een toets.’ Corona geeft jongeren geen leerachterstand schrijft ze, ‘het geeft ons een leefachterstand’.
Als ze de brief af heeft, stuurt ze ‘m op advies van haar ouders naar de Volkskrant. Een paar weken later staat ze prominent in de krant. Ze raakt een snaar. Van Houtum krijgt reacties vanuit het hele land, van leraren en ouders. Ze ziet hoeveel haar brief gelezen wordt en rondgaat op LinkedIn. ‘Allemaal volwassenen zeiden tegen me: je hebt gelijk, het is gewoon fucking kut voor jullie.’
Waren de schoolsluitingen achteraf gezien een grote misser? Van Houtum oordeelt mild: ‘Iedereen was in die tijd aan het improviseren, de regering wist ook niet wat we moesten doen.’
Als er iets anders had gemoeten, dan is het wel dit: ‘Er is te lang onderschat hoe belangrijk het is voor jongeren om sociaal contact te hebben.’
Van Houtum is nu 21. Ze wil theatermaker worden, doet de regieopleiding aan de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam. ‘Ik heb het ongelooflijk naar mijn zin.’ De paniekaanvallen stopten toen de coronamaatregelen ophielden. De pandemie voelt nu als ‘een rare episode’ in haar leven.
En haar leefachterstand? Die heeft ze inmiddels ingehaald, zegt ze. ‘Ik heb alle domme dingen die je als 16-jarige wil doen uiteindelijk wel gedaan.’
Source: Volkskrant