Met tientallen bombardementen op Gaza heeft Israël de oorlog in Gaza hervat. Dat het bestand tussen Israël en Hamas kon klappen, werd al weken voorvoeld. Het eigenbelang van premier Netanyahu speelt een cruciale rol.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Bijna exact twee maanden na het begin van het fragiele staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël ligt alles aan diggelen. Bij tientallen bombardementen op de bezette Gazastrook doodde het Israëlische leger afgelopen nacht meer dan 400 Palestijnen. De bloedige oorlog is hervat. Het Israëlische kabinet van premier Benjamin Netanyahu beweerde dat het geen keus had, aangezien de militante beweging Hamas een Amerikaans voorstel voor de verlenging van het bestand had afgewezen.
Maar dat is feitelijk de helft van het verhaal. Volgens de afspraken uit het staakt-het-vuren, overeengekomen na bemiddeling van de VS, Qatar en Egypte, had er vanaf begin februari onderhandeld moeten worden over ‘fase twee’ van het bestand. Hamas drong daar veelvuldig op aan. Alles wijst er echter op dat Netanyahu nooit aan die fase wilde beginnen, omdat fase twee voorziet in een Israëlische militaire terugtrekking uit Gaza. Daar is Netanyahu mordicus op tegen; het zou neerkomen op een capitulatie. Hamas (of wat daarvan over is) zou dan victorie kraaien, en het zou waarschijnlijk een exit betekenen voor Netanyahu op het politieke toneel.
Dat het bestand weleens kon gaan klappen, werd daarom al weken voorvoeld. Met de opdeling in drie fases, zeiden critici, was sowieso een immense kwetsbaarheid ingebouwd. Afgezien van fase één, met daarin een uitruil van gijzelaars tegen Palestijnse politieke gevangenen, en een vage toezegging om te onderhandelen over de fases daarna, waren de strijdende partijen nergens aan gebonden.
Eerder schond Israël het bestand door Gaza meermaals te bombarderen, zich niet (zoals afgesproken) terug te trekken uit de zogeheten Philadelphi-corridor met buurland Egypte, niet op tijd onderhandelaars naar Qatar te sturen en – begin deze maand – alle voedselhulp en stroom af te knijpen. Hamas schond het bestand door het verkeerde lichaam van een omgekomen gijzelaar over te dragen.
Israëls besluit om de oorlog te hervatten legt – bepaald niet voor de eerste keer – een wezenlijk pijnpunt bloot: de beide Israëlische oorlogsdoelen, het terughalen van de gijzelaars én het ‘vernietigen’ van Hamas, gaan simpelweg niet samen. Het eerste veronderstelt in meer of mindere mate een compromis met Hamas, het tweede sluit zo’n compromis volledig uit.
Netanyahu’s tactiek om hier als een politieke Houdini uit te komen, zo constateerde oud-diplomaat en commentator Alon Pinkas in het Israëlische dagblad Haaretz, bestond vooral uit tijdrekken. ‘Vertragen, uitstellen, nieuwe voorwaarden introduceren, de bestaande overeenkomst opnieuw ter discussie stellen, proberen deze te laten ontsporen en hopen dat het staakt-het-vuren op natuurlijke wijze zal mislukken’, vatte Pinkas die tactiek samen.
De oorlog, door het Mensenrechtencomité van de VN aangemerkt als genocide, wordt nu hervat om Netanyahu’s politieke toekomst zeker te stellen. Internationaal en binnenlands raakt hij steeds verder geïsoleerd. Hij wordt wegens mogelijke oorlogsmisdaden gezocht door het Internationaal Strafhof (ICC) en staat in eigen land terecht op verdenking van fraude. In de rechtbank beschuldigde hij zijn veiligheidsdiensten (volgens hem een ‘junta’) ervan tegen hem samen te spannen.
Niet zo vreemd, kortom, dat Netanyahu de vlucht naar voren kiest. Hij wint erdoor aan populariteit bij extreemrechts. Itamar Ben-Gvir, de extremistische minister die het kabinet verliet vanwege het bestand, stapte gisteren meteen weer in de regering. ‘Dit is het moment waarvoor we in de regering zijn gebleven’, jubelde de rabiaat rechtse minister Bezalel Smotrich (Financiën). De steun van Ben-Gvir en Smotrich is cruciaal met een stemming over de Israëlische begroting voor de deur.
De gijzelaars worden bij dit alles als wisselgeld opgeofferd. ‘We zijn geschokt, woest en doodsbang’, reageerde de organisatie voor de Israëlische families van gijzelaars. De moeder een gijzelaar schrijft op Facebook dat Netanyahu ‘Smotrich verkiest boven onze kinderen, broeders en zusters.’ Van de 59 gijzelaars die vastzitten in Gaza, is vermoedelijk minder dan de helft nog in leven. Diezelfde Smotrich werd dinsdag tijdens een speech onderbroken door woedende familieleden van gijzelaars. ‘We hebben jullie gehoord. Wegwezen’, beet Smotrich hen toe.
Volgens de Israëlische legerleiding waren de bombardementen van afgelopen nacht gericht op militaire stellingen van Hamas, maar dat valt niet te verifiëren. Arabische media melden de dood van vier Hamas-functionarissen, onder wie de viceminister van Binnenlandse Zaken. Ook twee kopstukken van de Palestijnse Islamitische Jihad kwamen om het leven. ‘We dachten dat het [geweld] voorbij was, en opeens is het weer terug’, zei Ahmed, een vader uit Gaza-stad, tegen de The Washington Post. ‘We weten niet waar het veilig is of niet veilig. Niemand weet dat.’
Bronnen van de The Wall Street Journal melden dat het Amerikaanse Witte Huis vooraf groen licht aan Israël gaf voor de bombardementen. Niettemin is het sneuvelen van het bestand ook pijnlijk voor Trumps regionale gezant Steve Witkoff. Afgelopen weekend was hij nog in Qatar in een uiterste poging fase één te verlengen. Een Amerikaans compromis werd echter door Hamas van tafel geveegd. Als Hamas alle gijzelaars niet op zou geven, zo dreigde president Trump onlangs, dan zou ‘de hel uitbarsten.’ Wat hij daarmee precies bedoelde is onduidelijk, want een hel is Gaza eigenlijk al.
Wat de toekomst gaat brengen, is ongewis. Er wordt rekening gehouden met een forse Israëlische grondoperatie, zeker nu het leger de handen vrij heeft omdat het niet langer een tweede front heeft in zuidelijk Libanon. Langs de hele grensstrook hebben inwoners van Gaza – opnieuw – het bevel gekregen te vertrekken. Velen zijn pas onlangs teruggekeerd.
De enige manier om Hamas politiek te marginaliseren, zeggen militaire analisten, is een langdurige bezetting van Gaza. Dan zou Israël alle verantwoordelijkheden (politie, openbare orde, et cetera) op zich moeten nemen, en het is de vraag of iemand daarop zit te wachten.
De kans op een nieuwe regionale escalatie is aanzienlijk, nu de Houthi’s vanuit Jemen dreigen met nieuwe aanvallen op zowel Israël zelf als op het internationale handelsverkeer. Hamas liet dinsdag weten nog steeds te geloven in het staakt-het-vuren, en in contact te staan met alle onderhandelaars. Het klonk als een wanhoopskreet. Het bestand lijkt definitief gesneuveld.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant