Het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas in Gaza staat op losse schroeven na grootschalige Israëlische aanvallen. Het is nog onduidelijk of de Israëlische premier Benjamin Netanyahu druk wil uitoefenen aan de onderhandelingstafel of het vredesproces wil opblazen.
In de nacht van maandag op dinsdag begon Israël met grootschalige aanvallen op Hamas-doelen in de Gazastrook, die honderden levens eisten. De Israëlische strijdkrachten (IDF) verklaarden dinsdagmiddag dat de militaire operaties doorgaan. Het zou gaan om een "preventief offensief", omdat Hamas een aanval zou voorbereiden. De Palestijnse extremistische groepering ontkent dat.
In de Qatarese hoofdstad Doha wordt al weken intensief onderhandeld over de tweede fase van het staakt-het-vuren. Volgens premier Netanyahu wees Hamas "alle voorstellen" van de bemiddelaars af.
Netanyahu zegt dat Hamas niet te goeder trouw onderhandelt, maar zijn eigen motivatie staat ook ter discussie. Experts betwijfelen al sinds het vredesproces op gang kwam of de Israëlische premier het tot de tweede fase zou laten komen.
Na twee maanden van relatieve kalmte staat het vredesproces op knappen. Vragen over de toekomst van Gaza, ver van beantwoording, maken weer plaats voor de nog grotere onzekerheid die gepaard gaat met oorlogsgeweld.
De Israëlische strijdkrachten (IDF) maken vooralsnog voornamelijk gebruik van luchtaanvallen, niet van grondtroepen. Die hebben zich tijdens de eerste fase van het staakt-het-vuren deels teruggetrokken naar de randen van de Palestijnse enclave.
Israëlische media melden dat de IDF zich wel heeft voorbereid op een nieuw grondoffensief. Dat dit nog niet is losgebarsten, laat de mogelijkheid open dat de Israëlische regering probeert Hamas tot concessies te dwingen aan de onderhandelingstafel.
Niet iedereen vindt dat aannemelijk. "Israël schond willens en wetens het staakt-het-vuren met Hamas - met Amerikaanse goedkeuring - omdat het zich niet volledig wil houden aan de voorwaarden waar het zich twee maanden geleden op heeft toegelegd", schreef de Israëlische defensiekenner Amos Harel dinsdag in de krant Haaretz.
"Deze Israëlische regering heeft belang bij de oorlog om haar eigen voortbestaan te rekken", zegt ook historicus Peter Malcontent, docent internationale betrekkingen aan de Universiteit Utrecht. Als de oorlog eindigt, zal het niet lang duren voordat er verkiezingen komen. Netanyahu weet dat hij momenteel vrijwel geen kans maakt om die te winnen.
De premier moet zorgvuldig balanceren om zijn belangen te beschermen. Voor hem zitten er weinig voordelen aan de tweede fase van de wapenstilstand zoals die werd voorzien, zeiden deskundigen vorige maand tegen NU.nl. Israël zou zijn troepen verder moeten terugtrekken bij onder meer de grens tussen Gaza en Egypte, waarmee het militaire troeven zou weggeven.
Bovendien moeten de twee extreemrechtse partijen in de coalitie van Netanyahu niets van de tweede fase weten. Hun doel is de uitroeiing van Hamas en annexatie van Gaza.
Minister van Financiën Bezalel Smotrich, leider van de Religieus Zionistische Partij, zei medio januari dat een hervatting van de oorlog "meteen na het einde van de eerste fase van de deal" voor zijn partij een voorwaarde was om in de coalitie te blijven. De andere partij, Otsma Jehudit, stapte in januari uit protest tegen het staakt-het-vuren al tijdelijk uit de regering. Partijleider Itamar Ben-Gvir, die destijds opstapte als minister van nationale veiligheid, maakte dinsdag bekend dat zijn partij weer toetreedt tot de coalitie.
In theorie zou Netanyahu een tijdje verder kunnen zonder extreemrechtse steun. De oppositie heeft aangeboden om hem te laten doorregeren met een minderheidskabinet, zodat de onderhandelingen verder kunnen gaan. Maar op de langere termijn zou dat zijn politieke positie verzwakken en verkiezingen dichterbij brengen.
Tegelijkertijd kan de Israëlische premier niet helemaal wegcijferen dat de andere coalitiepartijen, het grootste deel van de oppositie en een meerderheid van de Israëlische kiezers juist wel willen dat het bestand de tweede fase ingaat. Malcontent: "Families van Israëlische gijzelaars die nog worden vastgehouden door Hamas zeggen ook: leg ons maar uit hoe meer oorlog onze geliefden vrij zal krijgen, we snappen het niet."
De aanvallen komen in een week die al politiek zwaar beladen was in Israël. Netanyahu kondigde afgelopen zondag aan dat hij Shin Bet-directeur Ronen Bar wil ontslaan. Critici zeggen dat de premier zo de onafhankelijkheid van de binnenlandse inlichtingendienst wil ondermijnen om zijn eigen macht uit te breiden. Er zijn grootschalige demonstraties tegen het besluit aangekondigd.
De regering van Netanyahu heeft Amerikaanse goedkeuring voor de aanvallen. Het Witte Huis legt de verantwoordelijkheid bij de Palestijnse extremistische beweging. "Hamas had gijzelaars kunnen vrijlaten om het staakt-het-vuren te verlengen, maar koos in plaats daarvan voor weigering en oorlog", zei een woordvoerder dinsdag.
"Het Amerikaanse beleid schiet alle kanten op. Dat maakt het makkelijk voor Israël om de wapens weer op te pakken", meent historicus Malcontent. "Eerst was het onderhandelingsakkoord belangrijk en maakte Trump goede sier als bezorger van een snelle vrede. Dat lukte niet en nu krijgt Israël weer de vrije hand. Carte blanche voor een Israëlische regering die vooral met zichzelf bezig is, niet met de toekomst van Israël of van Gaza."
Voor Hamas zijn de overwegingen rond het staakt-het-vuren eenvoudiger. De extremistische groepering kan nog steeds gewapend gezag uitoefenen in Gaza, maar haar militaire capaciteit en een groot deel van het leiderschap zijn weggevaagd. Dat geldt ook voor enorme delen van haar domein. Elke gevechtspauze geeft Hamas ademruimte.
Hoewel schuilkelders in Tel Aviv dinsdag hun deuren openden in voorbereiding op een gewelddadige reactie van Hamas op de Israëlische aanvallen, heeft die zich nog niet aangediend. Een Hamas-woordvoerder liet weten dat de groepering in contact staat met de bemiddelaars en "erop gebrand is" om het vredesproces voort te zetten.
De laatste ontwikkelingen kun je volgen in ons liveblog.
Source: Nu.nl algemeen