De oorlog in Gaza is hervat. Dat het bestand tussen Israël en Hamas kon klappen, werd al weken voorvoeld. Het Israëlische kabinet beweert dat het geen andere keus heeft, maar ook het eigen belang van premier Netanyahu speelt een grote rol.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Bijna twee maanden na het begin van het fragiele staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël ligt alles aan diggelen. Bij tientallen bombardementen op de bezette Gazastrook doodde het Israëlische leger afgelopen nacht zeker 326 Palestijnen. De bloedige oorlog is hervat. Het Israëlische kabinet van premier Netanyahu beweerde dat het geen keus had, aangezien de militante beweging Hamas een Amerikaans voorstel voor de verlenging van het bestand had afgewezen.
Maar dat is feitelijk de helft van het verhaal. Volgens de afspraken uit het staakt-het-vuren, overeengekomen na bemiddeling van de VS, Qatar en Egypte, had er vanaf begin februari onderhandeld moeten worden over ‘fase twee’ van het bestand. Hamas drong daar veelvuldig op aan. Alles wijst er echter op dat Netanyahu nooit aan die fase wilde beginnen, omdat fase twee voorziet in een Israëlische militaire terugtrekking uit Gaza. Daar is Netanyahu mordicus op tegen; het zou neerkomen op een capitulatie. Hamas (of wat daarvan over is) zou dan victorie kraaien, en het zou waarschijnlijk een exit betekenen voor Netanyahu op het politieke toneel.
Dat het bestand weleens kon gaan klappen, werd daarom al weken voorvoeld. De opdeling in drie fases, zeiden critici, was sowieso een immense kwetsbaarheid. Afgezien van fase één, met daarin een uitruil van gijzelaars tegen Palestijnse politieke gevangenen, en een vage toezegging om te onderhandelen over de fases daarna, waren de beide strijdende partijen nergens aan gebonden.
Eerder schendde Israël het bestand door Gaza meermaals te bombarderen, zich niet (zoals afgesproken) terug te trekken uit de zogeheten Philadelphi-corridor met buurland Egypte, niet op tijd onderhandelaars naar Qatar te sturen en – begin deze maand – alle voedselhulp en stroom af te knijpen. Hamas op zijn beurt schond het bestand door het verkeerde lichaam van een omgekomen gijzelaar over te dragen.
Israëls besluit om de oorlog te hervatten legt – bepaald niet voor de eerste keer – een wezenlijk pijnpunt bloot: de beide Israëlische oorlogsdoelen, het terughalen van de gijzelaars én het ‘vernietigen’ van Hamas, gaan simpelweg niet samen. Het eerste veronderstelt in meer of mindere mate een compromis met Hamas, het tweede sluit zo’n compromis volledig uit.
Netanyahu’s tactiek om hier als een politieke Houdini uit te komen, zo constateerde oud-diplomaat en commentator Alon Pinkas in dagblad Ha’aretz, bestond vooral uit tijdrekken. ‘Vertragen, uitstellen, nieuwe voorwaarden introduceren, de bestaande overeenkomst opnieuw ter discussie stellen, proberen deze te laten ontsporen en hopen dat het staakt-het-vuren op natuurlijke wijze zal mislukken’, vatte Pinkas die tactiek samen.
De oorlog, door een VN-comité aangemerkt als genocide, wordt nu hervat om Netanyahu’s politieke toekomst zeker te stellen. Op de korte termijn wint hij aan populariteit bij radicaal-rechts. Itamar Ben-Gvir, de extremistische minister die het kabinet verliet vanwege het bestand, zal naar verwachting weer in de regering stappen. ‘Dit is het moment waarvoor we in de regering zijn gebleven’, jubelde ook de rabiaat rechtse minister Bezalel Smotrich (Financiën). De steun van Ben-Gvir en Smotrich is cruciaal met een stemming over de Israëlische begroting (vóór eind maart) voor de deur.
De gijzelaars worden bij dit alles als wisselgeld opgeofferd. ‘We zijn geschokt, woest en doodsbang’, reageerde de organisatie voor de Israëlische families van gijzelaars. De moeder van één van de gijzelaars schrijft op Facebook dat de premier ‘Smotrich verkiest boven onze kinderen, broeders en zusters.’ Van de 59 gijzelaars die vastzitten in Gaza, is vermoedelijk minder dan de helft nog in leven.
Volgens de Israëlische legerleiding waren de bombardementen van afgelopen nacht gericht op militaire stellingen van Hamas, maar dat valt niet te verifiëren. Arabische media melden de dood van vier Hamas-functionarissen, onder wie de viceminister van Binnenlandse Zaken. ‘We dachten dat het voorbij was, en opeens is het weer terug’, zei Ahmed, een vader uit Gaza-stad, tegen de Washington Post. ‘We weten niet waar het veilig is of niet veilig. Niemand weet dat.’
Bronnen van de Wall Street Journal meldden dat het Amerikaanse Witte Huis vooraf groen licht aan Israël gaf voor de bombardementen. Niettemin is het sneuvelen van het bestand ook pijnlijk voor Trumps regionale gezant Steve Witkoff. Afgelopen weekend was hij nog in Qatar in een uiterste poging fase één te verlengen. Een Amerikaans compromis werd echter door Hamas van tafel geveegd. Als Hamas alle gijzelaars niet op zou geven, zo dreigde president Trump recent, dan zou ‘de hel uitbarsten.’ Wat hij daarmee precies bedoelde is onduidelijk, want een hel is Gaza eigenlijk al.
Wat de toekomst gaat brengen, is ongewis. Er wordt rekening gehouden met een forse Israëlische troepeninzet, zeker nu men de handen vrij heeft en niet langer een tweede front moet onderhouden in zuidelijk Libanon.
De kans op een nieuwe regionale escalatie is aanzienlijk, nu de Houthi’s vanuit Jemen dreigen met nieuwe aanvallen op zowel Israël zelf als op het internationale handelsverkeer. Hamas liet dinsdag weten nog steeds te geloven in het staakt-het-vuren, en in contact te staan met alle onderhandelaars. Het klonk als een wanhoopskreet. Het bestand lijkt definitief gesneuveld. Als dat het geval blijkt, kan het worden opgeteld bij de bijna 50 duizend doden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant