Nu Europa werkt aan een eigen defensie, kan het Navo-lid Turkije goed gebruiken. Ankara staat maar al te graag open voor nauwere samenwerking. Want dat kan de weg effenen naar toetreding tot de Europese Unie.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
In Brussel vindt dinsdag een conferentie plaats onder de noemer ‘20 jaar later’, een verwijzing naar het feit dat de onderhandelingen over toetreding van Turkije tot de EU zich al twintig jaar moeizaam voortslepen. De positieve ondertitel echter maakt duidelijk dat de bijeenkomst niet op een passender moment had kunnen komen: ‘Een nieuwe routekaart voor het revitaliseren van de Turkije-EU-betrekkingen’.
Dat moment – en het momentum – wordt bepaald door het plotselinge besef bij de Europeanen dat ze veel meer moeten doen voor hun eigen veiligheid. Op korte termijn wegens de oorlog in Oekraïne en op langere termijn omdat een Europese defensiestructuur moet worden opgetuigd, nu niet langer blind kan worden vertrouwd op de Verenigde Staten. In beide opzichten komen de Turken uitstekend van pas.
Turkije heeft een strategische positie, aan de flanken van het Navo-gebied en als scharnierpunt tussen Europa, het Midden-Oosten, Afrika en Azië. Bovendien heeft het van alle Navo-landen het op een na grootste leger (na de VS), met meer gevechtservaring dan dat van menig EU-lidstaat, en het beschikt over een rap groeiende defensieindustrie. Tussen 2020 en 2024 zijn de Turkse wapenexporten meer dan verdrievoudigd. Met bewondering kijken militaire experts naar de Turkse drones.
President Recep Tayyip Erdogan had dus recht van spreken, toen hij deze maand tot tweemaal toe een Europees gezelschap ervan doordrong dat Europa voor zijn defensie niet buiten Ankara kan. ‘Simpel gezegd: het is ondenkbaar dat Europa veiligheid bereikt zonder Turkije’, zei hij op 3 maart tegen Europese ambassadeurs met wie hij de iftarmaaltijd genoot.
Vier dagen later, in een door Ursula von der Leyen belegde videoconferentie, stelde Erdogan dat er, gezien de Turkse inspanningen voor Oekraïne, ‘geen rechtvaardiging kan zijn voor de uitsluiting van Turkije van de defensie-aanbestedingen en wederopbouwplannen van de EU’.
Uit die woorden blijkt dat het niet alléén gaat over de Oekraïne-oorlog en de nasleep ervan. Ankara ziet dat de EU 800 miljard euro extra wil uitgeven aan defensie en dat voor de militaire uitgaven per land een nieuwe norm ontstaat, misschien wel van 3,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp). De uitdrukking ‘een graantje meepikken’ volstaat hier niet: Turkije wil volwaardig deelnemen aan dit avontuur, een technologische en productionele schaalvergroting van ongekende omvang.
Turkije heeft daarbij, naast zijn opbloeiende defensie-industrie, nog iets te bieden: productiecapaciteit. Anders dan de meeste Europeanen weten de Turken nog hoe je spullen moet máken. Arbeidskrachten genoeg. ‘Nu de productie moet worden verhoogd, kan Turkije de oplossing vormen voor de Europese tekorten aan capaciteit’, zegt Narin Idriz, specialist in de Turks-Europese betrekkingen bij het Asser Instituut. En sinds corona leeft het besef dat afhankelijkheid van de Chinese maakindustrie onwenselijk is.
Erdogans signalen werden snel beantwoord. De Poolse premier Donald Tusk vloog naar Ankara met in zijn koffertje naar eigen zeggen ‘een duidelijk voorstel voor Turkije om de grootst mogelijke medeverantwoordelijkheid op zich te nemen’ voor vrede in Oekraïne en de stabiliteit in de regio.
Bijna op hetzelfde moment drong Navo-topman Mark Rutte aan op nauwere samenwerking tussen de EU-leiders en Turkije. ‘Europa heeft deze sterke bondgenoot nodig nu het steeds meer zichzelf moet gaan verdedigen’, aldus de secretaris-generaal. EU-leiders moeten volgens hem de verstoorde verhoudingen met Erdogan proberen te herstellen. Hij wees onder meer op de Turkse wapenindustrie.
Erdogan was wel zo slim om de kwestie van de Europese defensie te verbinden aan een ander dossier: dat van Turkijes toetreding tot de Europese Unie. Ondanks alle chagrijn aan beide kanten is dit voor Ankara nog altijd een wenselijk perspectief. Turkije hoopt via samenwerking op defensiegebied de vastgelopen gesprekken over de douaneunie, visumrestricties en uiteindelijk EU-lidmaatschap te kunnen loswrikken.
Het klimaat daarvoor lijkt gunstiger dan ooit. De geschillen over politieke en rechtsstatelijke kwesties zijn niet verdwenen, maar in het licht van de nieuwe geopolitieke dreigingen worden ze minder zwaarwegend, zegt Idriz van het Asser Instituut. ‘Bovendien zijn problemen met de rechtsstaat niet langer uniek voor Turkije. Zie de Verenigde Staten, zie Hongarije. Zelfs in Nederland overweegt de regering een advies van de Raad van State niet te volgen. Het maakt Turkije normaler. Wat in Turkije gebeurde, gebeurt nu ook elders. De rest van de wereld haalt Turkije in, helaas.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant