Ondanks een verbod van de rechter heeft de Amerikaanse regering zondag ruim tweehonderd Venezolaanse migranten uitgezet naar El Salvador. Wat betekent dit voor de Amerikaanse rechtsstaat? We legden een aantal vragen voor aan experts op het gebied van Amerikaans recht.
Wat houdt de Alien Enemies Act precies in en waarom is die gebruikt door de regering?
De Amerikaanse president Donald Trump deed zaterdag een beroep op de Alien Enemies Act om de vermeende Venezolaanse bendeleden uit te zetten. "In die wet staat dat de president de macht krijgt om mensen van Amerikaanse bodem te verwijderen", zegt universitair docent Jelte Olthof van de Rijksuniversiteit Groningen. De wet is bedoeld om de nationale veiligheid te beschermen en kan worden ingezet in geval van oorlog of dreigende invasie.
Eerdere Amerikaanse regeringen hebben pas drie keer van de wet gebruikgemaakt: tijdens de oorlog tegen het Verenigd Koninkrijk in 1812 en tijdens beide Wereldoorlogen. Op dit moment zijn de Verenigde Staten niet in oorlog, maar Trump ziet de aanwezigheid van drugsbendes wel als een invasie, zegt Lou Errens. Zij is deskundige op het gebied van Amerikaans recht en politiek.
"In februari heeft Trumps regering een heel aantal drugsbendes aangemerkt als terroristische organisaties. Op zich is dat niet heel vreemd, omdat narcoterrorisme (het ontwrichten van een samenleving door terreurdaden van drugsbendes, red.) ook een fenomeen is in Zuid-Amerikaanse landen", legt Errens uit.
"De VS is nu een stapje verdergegaan door te redeneren dat die terroristische organisaties een soort staat zijn. Een vreemde mogendheid, die in de VS oorlog voert tegen de VS." Daar was de federale rechter het afgelopen weekend niet mee eens.
Hoe uitzonderlijk is het dat de Amerikaanse regering het besluit van de rechter in de wind lijkt te slaan?
De regering van Trump is niet de eerste die besluiten van rechters negeert. Zo legde president George W. Bush rechterlijke uitspraken over de gevangenis Guantanamo Bay deels naast zich neer. "Maar hij sprak zich niet openlijk uit tegen de rechter", zegt Olthof.
Trump doet dat wel. "Hij gaat er met een gestrekt been in", zegt de universitair docent. "Wat hij doet, gaat heel ver. De woordvoerder van het Witte Huis, Karoline Leavitt, zei dat de rechter zich niet mag bemoeien met wat de president op dit gebied doet. Vicepresident JD Vance zei dit eerder ook al. Dat soort taal hoor je meestal niet vanuit het Witte Huis."
Het staat niet in de Amerikaanse grondwet dat de president de besluiten van de rechter moet opvolgen. "In de afgelopen tweehonderd jaar hebben rechters zichzelf de macht toegeschreven om uit te leggen wat de wet is en wat wetgeving inhoudt", zegt Olthof. "Dat is nu standaard. Het is in de moderne tijd onderdeel van het politieke systeem."
Wat betekent het voor de Amerikaanse rechtsstaat als rechterlijke besluiten worden genegeerd?
Daarover zijn de meningen volgens Errens nog verdeeld. "Onder hoogleraren en juristen in de VS is een discussie bezig. Sommigen zeggen dat er al sprake is van een constitutionele crisis, omdat de regering van Trump duidelijk heeft laten zien dat zij bereid is om gerechtelijke bevelen niet op te volgen." Anderen zien het die vaart nog niet lopen.
De regering lijkt richting de unitary executive power-theorie te bewegen, zeggen beide experts. Dat houdt in dat de uitvoerende macht (de regering) geen grenzen kent. Een hoop juristen die politiek meer naar rechts leunen, zijn daar volgens Olthof fan van. "De president is dan de belangrijkste spil. Die mag geen strobreed in de weg worden gelegd."
"Alsof er alleenheerschappij is", zegt Errens. Dat zorgt voor botsingen en confrontaties met de rechterlijke macht. De rechter heeft het probleem dat hij de middelen niet heeft om toe te zien op naleving bij zijn besluiten, zegt Olthof. "Hij kan geen leger naar El Salvador sturen om die mensen terug te halen, of de piloot vertellen om terug te keren. Dat moet via de president."
Olthof denkt dat de Amerikaanse regering de confrontatie met de wetgevende macht expres opzoekt. "Die indruk heb ik wel. Trumps achterban, de MAGA-beweging, heeft een vijand nodig om zich vooruit te blijven bewegen. Als je de baas bent in het Congres en in het Witte Huis, heb je geen interne vijand meer. De ruzie met de rechters komt hun dan niet verkeerd uit."
Wat zijn de mogelijke gevolgen voor Trump en zijn regering?
De rechter heeft nu een temporary restraining order opgelegd, zegt Errens. Dat houdt in dat de komende twee weken niemand het land uitgezet mag worden op basis van de Alien Enemies Act. In die twee weken tijd wil de rechter de wet kunnen beoordelen.
Errens: "De wet is nog niet zo vaak gebruikt, dus de rechter wil het nog langs de lat leggen. Het kan zomaar zijn dat de rechter oordeelt dat de regering dit wel mag doen. Het blijft een tijdelijke stop."
Verder zijn de echte gevolgen voor de regering nog niet duidelijk. Mocht de regering in deze twee weken alsnog mensen uitzetten, zou het kunnen dat er een geldboete volgt, of dat de rechter herhaalt dat de regering moet luisteren. "Het besluit wordt door de regering ook aangevochten bij een hoger hof. Dan kunnen er opnieuw weken overheen gaan", zegt Errens. "We gaan het zien."
Source: Nu.nl algemeen