Deze week zijn de Amerikaanse importtarieven van kracht geworden. De Verenigde Staten eisen aan de grens nu 25 procent belasting op staal en aluminium die worden geïmporteerd vanuit Europa. Het tarief geldt voor bulk, maar ook voor goederen waarin de materialen zijn verwerkt, zoals koekenpannen, stalen wasbakken en fitnessapparatuur. Europa kondigde direct aan te zullen terugslaan met heffingen op Amerikaanse producten, zoals bourbon, spijkerbroeken en motoren. Ja, het zou grappig zijn als het niet zo serieus was.
Over de importheffingen is al veel verstandigs gezegd, ook in deze krant. Toch mist veel van dat verstandigs een belangrijk punt, namelijk dat mensen meerdere rollen hebben in het (economische) leven. Laten we kijken.
Verstandigs? Ja, sinds het moment dat president Donald Trump (weer) begon te dreigen met importheffingen, kunnen we in de krant lezen dat dat onverstandig van hem is. Amerikaanse consumenten, zijn eigen kiezers, betalen namelijk de hoogste prijs voor die heffingen. Ze kunnen óf hun vertrouwde Europese (of Canadese of Mexicaanse) producten blijven kopen tegen een hogere prijs. Of ze moeten een Amerikaans substituut zoeken dat ze eerder links lieten liggen, vanwege de kwaliteit of de prijs. Dom van ze, die Amerikanen, om op een man te stemmen die handelt tegen hun eigenbelang in! Ze vonden hun koopkracht toch zo belangrijk? Ze hadden toch zo’n hekel aan prijsstijgingen?
Trump getuigt met zijn beleid bovendien van een wereldbeeld dat al een paar honderd jaar achterhaald is. Hij bekijkt de internationale handel als een ‘nulsomspel’, waarin de winst van de een het verlies van de ander is. Zeker sinds 1817 (toen David Ricardo The principles of political economy and taxation publiceerde) weten we dat de consumenten in alle handelende landen voordeel genieten van vrijhandel.
Dit verstandigs, zo komt het me voor, mist het punt van de (economische) mens als meervoudige persoonlijkheid. We zijn consument, maar ook werkende, kapitaalverschaffer, belastingbetaler, naast het feit dat we ook burger zijn – met al dan niet verheven idealen en al dan niet verborgen angsten. Elk van deze persoonlijkheden houdt er haar eigen opvattingen op na, en het geheel is niet per se consistent.
Als consument willen we hoge kwaliteit en lage prijzen. Als werkende willen we hoge arbeidsbeloning en puike arbeidsomstandigheden, als kapitaalverschaffer eisen we goed rendement op ons (pensioen)vermogen, en we betalen het liefst geen cent te veel belasting. We willen tegelijkertijd dat de overheid het klimaat en de planeet redt en we willen een sterk leger want we zijn bang voor oorlog.
Zo kan het dus gebeuren dat een president populair is, ook al handelt hij in strijd met het eigenbelang van de consument. Blijkbaar zijn andere persoonlijkheden ‘binnen in’ de Amerikanen wél content.
En economisch? Je kunt als burger zo trots zijn (Make America Great Again!) dat je je koopkrachtverlies voor lief neemt. Ook kan ik me voorstellen dat de importheffingen in combinatie met het beperken van immigratie en (belasting)beleid dat investeringen in de VS uitlokt, de lonen van Amerikaanse werkenden verhoogt. Als consument zijn de importheffingen dan schadelijk (hogere prijzen) maar als werkende juist positief (hogere lonen). Het saldo kan voor grote groepen Amerikanen positief zijn.
Al het verstandigs blijft verstandig. Daar niet van. Maar het economische rollenspel helpt wel bij het beter begrijpen van ogenschijnlijk tegenstrijdig gedrag.
Frank Kalshoven is econoom en publicist. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant. Reageren? E-mail: frank@frankkalshoven.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns