Wekelijks duikt Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman in een internationaal fenomeen. Deze week: het is goed voorstelbaar dat een stoet Russische bewonderaars invloed heeft gehad op Trumps beeld van Poetins Rusland en de oorlog in Oekraïne.
is redacteur van de Volkskrant.
Een paar decennia voordat West-Europese krantenlezers begonnen te klagen dat ze het hoofd van Trump te vaak zagen, werd die klacht al geuit in Oost-Europa. Ten oosten van de Elbe en aan de benedenloop van de Donau kon je in de jaren negentig nauwelijks een kiosk passeren zonder de heftig gesticulerende gestalte van deze exhibitionistische Amerikaanse vastgoedmagnaat te ontwaren op covers van boeken met tips hoe je snel rijk kon worden: denk groot, wees brutaal, durf alles, bluf iedereen af.
In Oost-Europese cultuurtijdschriften dook de naam Trump op in stukken over ontwikkelingen als ‘de emancipatie van de schaamteloosheid’ en ‘de opkomst van de slechte smaak’. Menige zin over het verband tussen ‘de idolisering van figuren als Trump’ en ‘de doorbraak van het onfatsoen’ kun je zo overhevelen naar 2025.
Dat Trump tot de eerste nieuwe westerse ‘auteurs’ behoorde die na 1990 in Oost-Europese kiosken opdoken, was niet toevallig: voor een nieuw slag kapitalisten uit de voormalige communistische wereld had hij een voorbeeldfunctie. Het verdwijnen van de communistische dictaturen bevrijdde gewone inwoners van een dagelijks leven vol restricties, maar het bood tegelijk echelons van de nomenklatoera en de veiligheidsdiensten de kans staatsbezit te plunderen en fortuinen te verwerven. Het ‘merk’ Trump paste bij een tijd waarin oude regels in een keer waren weggevallen.
Over deze rubriek
In de rubriek Op het tweede gezicht schrijft Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman wekelijks op scherpe en satirische wijze over een buitenlands nieuwsonderwerp. Lees hier het protocol van de Volkskrant.
De voormalige communistische wereld bracht in de jaren negentig nieuwe miljonairs voort die zich de gevangenen hadden gevoeld van een marxistisch-leninistisch keurslijf waarin ze genoegen hadden moeten nemen met bescheiden materiële privileges. Deze nieuwe klasse ambieerde excessieve rijkdom en excelleerde in wanstaltigheid.
Dat een beroemde Amerikaanse vastgoedmagnaat, wiens naam in gouden letters op enorme gebouwen prijkte, in deze kringen tot de verbeelding sprak, laat zich goed begrijpen. Dat het klikte tussen Trump en mensen uit deze kringen ook. Ze hadden eenzelfde soort smaak en eenzelfde soort mentaliteit: denk groot, wees brutaal, bluf iedereen af, schaam je nergens voor. In de context van die tijd is het goed voorstelbaar dat er overlap bestond tussen mensen die eerst de Trump Tower en later de kringen van Poetin frequenteerden.
Van de Amerikaanse journalist Craig Unger is het boek House of Trump, House of Putin – The Untold Story of Donald Trump and the Russian Mafia (2018). Daaruit leren we dat Trump al vroeg het hof werd gemaakt door KGB’ers die hem opzochten in zijn nieuwe Trump Tower, en dat hij later uitzonderlijk veel profijt trok van zijn rijke Russische fans toen hij financieel kapseisde.
Weinig mensen die Trumps beeltenis in de jaren negentig zagen in Oost-Europese kiosken wisten dat hij in ernstige financiële moeilijkheden verkeerde. Na het faillissement van zijn Atlantic City-casino’s kampte hij met enorme schulden. Vanwege zijn reputatie van pathologische zelfoverschatting wilde geen Amerikaanse bank nog met hem in zee. In House of Trump, House of Putin wordt Trump de facto gered door een met bakken smerig Russisch geld opererend vastgoedconglomeraat dat zijn intrek neemt op de 24ste verdieping van Trump Tower, Bayrock, dat hem uitzonderlijke bedragen biedt voor het franchisen van zijn naam.
Ungers critici stellen dat hij zich vaak baseert op apocrieve verhalen en dat veel in zijn boek speculatief is. Maar geenszins speculatief is dat Trump een voorbeeldfunctie had voor mensen uit de oude veiligheidsdiensten in de Sovjet-wereld die in futiel tijdsbestek schatrijk werden: het bewijs daarvoor lag dertig jaar geleden gewoon in boekenkiosken ten oosten van de Elbe. Dat een stoet Russische bewonderaars invloed heeft gehad op Trumps beeld van Poetins Rusland en de oorlog in Oekraïne, zou niet raar zijn. Op grond van Trumps biografie zou het welbeschouwd raar zijn als zijn sympathie níét bij Poetins Rusland zou liggen: het is de partij van de mensen met zijn smaak en zijn mentaliteit, en, belangrijk, de partij van de mensen die niet nalieten hem te bewonderen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant