Na maanden van protest tegen corruptie vindt zaterdag in Servië een van de grootste betogingen van de afgelopen decennia plaats. De radicaal-rechtse president Vucic voelt zich in het nauw gedreven: ‘Ik ben de president en laat de straat niet de regels bepalen.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie, klimaat en natuur.
Het centrum van de Servische hoofdstad Belgrado staat al sinds vrijdagavond op zijn kop. Duizenden demonstranten arriveerden uit alle uithoeken van het land, na lange marsen te voet of op de fiets. Ze werden verwelkomd door een hoofdstedelijke menigte, die een rode loper had uitgelegd en enthousiast met Servische vlaggen zwaaide.
Het hoogtepunt van het protest is zaterdagmiddag. ‘De hele stad ligt plat’, vertelt Marina Vasiljević, een Servische Nederlander die naar Belgrado is gereisd om erbij te zijn. ‘Treinen en bussen rijden niet, maar iedereen biedt elkaar een lift aan. Oudere vrouwen passen gratis op de kinderen, zodat hun ouders naar de demonstratie kunnen. De solidariteit die je ziet, is echt bizar.’
De protesten in Servië begonnen in het najaar, nadat op 1 november een afdak van het station van de stad Novi Sad was ingestort. Daarbij kwamen 15 mensen om het leven. Aan de grote demonstratie van zaterdag, 15 maart, is daarom de leus ‘15 voor 15’ meegegeven.
Het station van Novi Sad was net gerenoveerd, en daarin zien de demonstranten een bewijs voor de wijdverspreide corruptie in het land, in overheidsinstellingen en rond infrastructuurprojecten. Sinds de ramp zijn iedere week manifestaties. Zo groeide de protestbeweging uit tot een van de belangrijkste in de recente Servische geschiedenis.
De spanning nam in aanloop naar dit weekend duidelijk toe. Volgens Vucic, een president met autoritaire trekken die goede banden onderhoudt met Rusland, zitten er westerse krachten achter de demonstraties. Er zouden plannen zijn voor een revolutie, al benadrukte Vucic dat hij niet van plan is zich te laten verdrijven. ‘Als je me wilt vervangen, zul je me moeten doden’, zei hij maandag op tv.
Met die opmerking erkent Vucic dat de protesten in toenemende mate een bedreiging vormen voor zijn machtspositie, na twaalf jaar waarin hij in de hoogste politieke regionen verkeerde: eerst was hij enkele jaren premier, daarna trad hij aan als president.
Vucic waarschuwde ook dat de betogers van plan waren zaterdag geweld te gebruiken. ‘We zullen er alles aan doen om de vrede te handhaven’, waarschuwde hij vrijdagavond. ‘Wie de vrede verstoort, wordt gearresteerd.’
De demonstranten, op hun beurt, vrezen dat de regering ‘iets vreselijks aan het voorbereiden is’, zegt de Servisch-Nederlandse Vasiljević. ‘De afgelopen dagen was er al veel oproerpolitie op straat. Maar we laten ons niet bang maken. Door de intimidatie en bedreigingen zijn we er nog meer van overtuigd dat we hier moeten staan.’
‘Het regime probeert al dagen de spanning te laten oplopen’, signaleert Srdjan Cvijic van het Belgrade Centre for Security Policy, tegen persbureau AFP. ‘Wat iedereen zich afvraagt, is of de regering zal proberen gewelddadige situaties te creëren, zodat ze een excuus heeft om de noodtoestand uit te roepen.’
Hij benadrukt dat de protestbeweging tot nu toe geen geweld heeft gebruikt. Volgens Cvijic is het denkbaar dat de protesten ‘het begin van het einde’ zijn voor de zittende regering, al gaan niet alle analisten daarin mee.
De vrees voor gewelddadige botsingen nam toe toen Vucic-aanhangers deze week een tentenkamp opzetten rond het presidentiële gebouw in het centrum van Belgrado. In dat kamp werden studenten gezien die zeiden dat ze ‘gewoon weer verder wilden met leren’, na de maandenlange onrust op de universiteiten. Maar er waren ook bekende figuren uit de Servische onderwereld, en voetbalhooligans die geweld niet schuwen. Tractoren staan als een kordon om dat tentenkamp heen geparkeerd.
Bij dat tentenkamp vonden in de nacht van vrijdag op zaterdag schermutselingen plaats. De trekkers werden beschadigd en er waren pogingen tot brandstichting. Op zaterdagochtend maakte de Servische minister van Binnenlandse Zaken, Ivica Dacic, bekend dat er 13 mensen waren opgepakt op verdenking van betrokkenheid bij de aanvallen op het kampement. Ook zou er geschoten zijn op de deelnemers aan het pro-Vucic-protest en op de agenten die het kampement bewaakten.
De studenten die de protesten organiseren hebben opgeroepen ‘kalm en op een verantwoordelijke manier’ bijeen te komen. ‘Het doel is niet om de instituties binnen te dringen, of om andersdenkenden aan te vallen’, schrijven ze op sociale media. Hun belangrijkste eisen zijn de openbaarmaking van alle documenten rond de renovatie van het station in Novi Sad, en het niet langer vervolgen van eerder opgepakte betogers.
Nu ze ziet hoe massaal de Serviërs op de been zijn, ondanks de dreigementen van de regering, heeft Vasiljević de hoop dat er eindelijk iets fundamenteels gaat veranderen in haar land van herkomst. ‘Het is voor het eerst in decennia dat ik trots ben op Servië’, vertelt ze aan de telefoon. ‘Ik zei altijd maar dat ik uit Joegoslavië kwam, want bij Servië denk je aan corruptie, aan geweld, aan criminaliteit. Daarom ben ik er weggegaan. Maar misschien gaat het deze generatie studenten lukken een kentering te brengen.’
De Roemeense kiescommissie heeft zaterdag weer een rechtspopulistische kandidaat uitgesloten van deelname aan de presidentsverkiezingen van 4 mei. De commissie verwierp de kandidatuur van Diana Sosoaca zonder meteen een toelichting te geven. Sosoaca wilde naar het voorbeeld van de Amerikaanse president Donald Trump ‘Europa en Roemenië weer groot maken’. Ze ging zich voor de kandidatuur inschrijven met bokshandschoenen aan en zei ‘tegen het systeem te blijven vechten’.
Sosoaca voert een kleine partij aan en geldt als radicaal nationalistisch en pro-Russisch. Ze heeft eerder ook Oekraïens grondgebied als Roemeens opgeëist. Ze kreeg 7 procent van de stemmen bij de parlementsverkiezingen eind vorig jaar. Sosoaca zei dat het verbod om mee te doen aan de presidentsverkiezingen laat zien dat Roemenië geen democratie is. Ze wil het besluit juridisch aanvechten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant