In toenemende mate richten extreemrechtse influencers hun pro-Russische pijlen op Europese democratieën, zoals nu in Roemenië. De Volkskrant volgde het spoor van ‘burgerjournalist’ Mario Nawfal, die fans heeft in het Witte Huis én het Kremlin.
Toen de Amerikaanse vicepresident JD Vance vorige maand op de veiligheidsconferentie in München in een ongekend vijandige toespraak betwijfelde of de Verenigde Staten en Europa nog wel dezelfde democratische waarden delen, doelde hij niet op de autoritaire richting waarin zijn eigen land zich beweegt.
Nee, het was Europa dat zich in zijn ogen ‘verwijderde van zijn meest fundamentele waarden’. Hij ageerde tegen ‘Europese rechtbanken die verkiezingsuitslagen schrappen’ en ‘hoge Europese functionarissen die dreigen dat ook met andere verkiezingen te doen’. Waar had hij het over?
Hij had het over Roemenië, dat in december de verkiezingswinst van de ultranationalist Calin Georgescu schrapte wegens aanwijzingen voor betaalde buitenlandse inmenging via TikTok en vermoedens van Russische inmenging (deze week werd Georgescu definitief uitgesloten van de nieuwe verkiezingen). Ondemocratisch, aldus Vance. ‘De situatie is zo slecht geworden dat Roemenië afgelopen december straight up de uitslag van een presidentsverkiezing annuleerde, op basis van flinterdunne verdenkingen van een inlichtingendienst en enorme druk van zijn continentale buren.’
Omdat oud-Eurocommissaris Thierry Breton de Roemeense ingreep had toegejuicht, extrapoleerde Vance dat naar heel Europa. De interne antidemocratische neigingen (hij zag ook overal censuur) zijn groter dan Rusland of China of welke externe factor dan ook, aldus Vance.
Het was nogal wat, uit de mond van een vertegenwoordiger van een land waar de democratie de afgelopen jaren nogal aan het wankelen is gebracht. Ook de Verenigde Staten hebben te maken gehad met buitenlandse inmenging bij hun presidentsverkiezingen (volgens onderzoek van Robert Mueller hebben de Russen Trump in 2016 wel degelijk geholpen), en ook daar bleek de democratie op 6 januari 2021 zwakker dan gedacht.
Maar juist die gebeurtenissen zijn inmiddels 180 graden de andere kant op gespind. Het onderzoek van Mueller wordt afgedaan als onzin, gebaseerd op flinterdunne verdenkingen of zelfs bedenksels van de inlichtingendiensten. De bestormers van het Capitool op 6 januari 2021 zijn inmiddels voor het merendeel vrijgelaten en worden als patriotten geëerd.
De omdraaiing is een Amerikaanse doctrine geworden en die wordt geprojecteerd op de rest van de wereld. Europa dat Russische inmenging in de verkiezingen probeert tegen te gaan om de democratie te beschermen? Een aanval op de democratie. Europa dat desinformatie aan banden probeert te leggen? Een aanval op de vrijheid van meningsuiting.
Dat de toespraak van Vance een sleutelmoment was, bleek begin deze maand toen Tulsi Gabbard, de pro-Russische directeur van de Amerikaanse inlichtingendiensten, op Fox News de door Vance geuite beschuldigingen uitvergrootte om de Europese steun aan Oekraïne verdacht te maken. ‘De Europese landen luisteren niet naar de stem van het volk, ze voeren beleid dat anti-vrijheid is. Er is hier iets fundamenteels gaande. Er groeit een verschil tussen de (Amerikaanse, red.) waarden en de waarden van Europese landen die Zelensky steunen en de oorlog willen voortzetten, en die niet aan onze kant staan rond de fundamentele waarden van vrijheid.’
Dus het steunen van een vrijheidsstrijd is anti-vrijheid. In het Kremlin klapten ze in hun handen. Het ecosysteem van desinformatie is opgerukt van de flanken naar het hart van de westerse macht.
De zaak-Georgescu is daarbij typerend. Waarom is een land waarvan veel Amerikanen niet eens weten waar het ligt, ineens zo belangrijk voor ze? Wie of wat zit hierachter? En wat zegt dit over de bronnen van het Witte Huis, en over de ontvankelijkheid voor Kremlin-propaganda?
Het zijn vragen die extra relevant zijn, omdat zulke patronen ook in andere landen zichtbaar zijn. In Duitsland werd de Alternative für Deutschland gepusht op het sociale medium X (inclusief ronkende steunverklaringen van eigenaar Elon Musk) en TikTok, in Polen vrezen deskundigen desinformatiecampagnes bij de presidentsverkiezingen in mei. De Volkskrant onderzocht de connecties tussen de gebeurtenissen in Boekarest en de reacties vanuit Washington, en de dynamiek die van ogenschijnlijke bijzaken hoofdzaken maakt.
Eén stem die in dat ecosysteem almaar prominenter wordt, is die van de online influencer Mario Nawfal.
Als Georgescu op 26 februari wordt aangehouden in zijn auto, belt hij voordat hij uitstapt Nawfal, een Australische ritselaar die ooit begon met smoothiemixers, maar nu in crypto handelt en een eigen show heeft op X. Nawfal had Georgescu die dag willen interviewen, maar dat gaat dus niet meer door.
In plaats daarvan plaatst Nawfal berichten met beelden van de arrestatie, in de vette kapitalen die hij vaker gebruikt voor nieuws waarover hij zich druk maakt: ‘EXCLUSIEF: ROEMENIË’S RECHTMATIGE* PRESIDENT GEARRESTEERD! (…) DEMOCRATIE LIGT ONDER VUUR IN DE EU!’
Het nieuws van de aanhouding bereikt al snel een van de vocaalste volgers én bewonderaars van Nawfal: Elon Musk. De baas van X en officieuze onderbaas van het Witte Huis spreekt zijn afkeer uit tegen zijn honderden miljoenen volgers. ‘Ze hebben zojuist de persoon gearresteerd die de meeste stemmen kreeg in de Roemeense presidentsverkiezingen. This is messed up.’
Deze week werd het electorale lot van Georgescu bezegeld. De Roemeense kiescommissie en vervolgens het Grondwettelijk Hof sloten hem uit van deelname aan de nieuwe verkiezingen in mei. Opnieuw levert Nawfal commentaar op X: ‘Vandaag lijkt de EU meer op de Sovjet-Unie dan op de democratische unie van natiestaten die het claimt te zijn. Dit is verschrikkelijk.’
Nu is het een andere belangrijke trumpist en vriend van Musk die via X zijn zorgen uit: de steenrijke techondernemer David Sacks, die in het Witte Huis de crypto- en AI-zaken leidt. ‘De gebeurtenissen in Roemenië vormen een nieuwe en gevaarlijke stap voor westerse landen die liberaal en democratisch claimen te zijn. Elites beperken zich niet langer tot het beïnvloeden van verkiezingen via mediamanipulatie, censuur, rechtszaken en inlichtingenoperaties. Ze zetten de democratische structuur zelf bij het oud vuil.’
Nawfal is inmiddels getransformeerd tot een heraut tussen Washington, Europese extremisten en het Kremlin. Deze week sprak hij voor zijn interviewprogramma op X uitgebreid met de Russische buitenlandminister Sergej Lavrov, die zonder kritisch weerwoord de positie van het Kremlin over Oekraïne mocht uitventen.
Mario Nawfal (1994), geboren in Libanon maar daarna met zijn ouders verhuisd naar Australië, richt in 2013 zijn eerste bedrijfje op, Froothie, waarmee hij juicers en blenders verkoopt. Er volgen rechtszaken wegens het misleiden van klanten (boete) en het misbruiken van een patent (geseponeerd), en daarnaast blijven er wat mensen zitten met onbetaalde rekeningen, blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse omroep NBC. Nawfal stapt over op cryptohandel, begint tijdens de coronaperiode met het interviewen van mensen uit onder meer de cryptowereld voor zijn eigen chatroom op het platform Clubhouse, en verhuist op enig moment naar Dubai.
Hij neemt in september 2022 een marketingbedrijf in de arm om op Twitter meer bereik te krijgen, zo verklapt zijn voormalige Nederlandse kompaan Frank Heijdenrijk een jaar later op X. Tegen betaling krijgt hij honderden bots die automatisch reageren op zijn tweets en chatsessies, die hij nu uitzendt via Twitter Spaces, een soort audiovariant van Twitter waar gebruikers met elkaar in gesprek kunnen gaan.
In november 2022, als Nawfal daar een discussie organiseert over de ondergang van cryptobeurs FTX, meldt zich ineens een bekende figuur: Elon Musk. Vanaf dat moment heeft Nawfal Musks aandacht. Hij zal Nawfal blijven volgen, retweeten en op hem reageren, en vormt zo een megafoon naar zijn 220 miljoen volgers én, twee jaar later, een lijntje naar het Witte Huis.
Nawfal komt al jaren in Roemenië, zei hij in een interview op de rechtse televisiezender Realitatea Plus, hij heeft er een bedrijf. Maar de eerste keer dat hij over het land schrijft is op 30 december 2022, na de arrestatie van Andrew en Tristan Tate, die worden verdacht van vrouwenhandel en ontucht met een minderjarige.
Zo werkt de manosphere, het online ecosysteem van jonge mannen die elkaar vinden in hun aandacht en obsessies voor vrouwen, crypto, fitness en games. ‘Het zijn lifestyle-influencers die niet in de eerste plaats politiek zijn’, zegt Eviane Leidig, die onderzoek doet naar online politieke beïnvloeding en verbonden is aan het International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag. ‘Maar door er politiek doorheen te mixen maken ze die makkelijker behapbaar.’
De jaren daarop blijft Nawfal de rechtszaak tegen de Amerikaans-Britse broers volgen, met zijdelingse interesse in Roemenië.
Op 24 november 2024 wint Georgescu de eerste ronde van de presidentsverkiezingen.
Georgescu is een bewonderaar van Trump en Poetin, kritisch op de Navo en de EU en ziet zich net als de fascisten uit de jaren twintig als een messias, die het Roemeense volk zal verlossen van een corrupte elite. Er is veel onvrede in Roemenië: over armoede en corruptie, gierende inflatie en grootschalige emigratie. Sommige inwoners wantrouwen instituties, waaronder het Grondwettelijk Hof, sterk.
Een dag later toont Nawfal zich net als anderen verbaasd over Georgescu’s winst. Aanvankelijk zet hij vooral berichten van Reuters door op X. Als het Grondwettelijk Hof op 6 december de verkiezingen annuleert, verandert zijn toon. ‘Zonder bewijs’, schrijft hij. Hij noemt het ‘een zorgwekkend precedent’. Later die maand houdt hij een lang interview met George Simion, een van de kopstukken binnen de extreemrechtse politieke beweging in Roemenië en leider van de Alliantie voor de Unie van Roemenië (AUR), inmiddels de tweede partij van het land.
Hier ontstaat voor het eerst het narratief van de ‘ondermijning van de democratie’. Wat nu in Roemenië gebeurt, concludeert Nawfal gaandeweg met zijn gasten, is vergelijkbaar met de Amerikaanse verkiezingen sinds 2016. Sindsdien heeft de Amerikaanse deep state (ambtenaren die een politieke agenda zouden hebben) via lawfare (juridische oorlogsvoering) en beschuldigingen van Russische inmenging geprobeerd Trump buitenspel te zetten.
Georgescu zou in precies hetzelfde schuitje zitten. Daarnaast is volgens hem de Russische inmenging een fabeltje en de Russische dreiging overtrokken. Kandidaten als Georgescu worden tegengehouden door de gevestigde orde, met gefabriceerd bewijs. Rechters hebben banden met het ‘Soros-netwerk’, de antisemitische complottheorie dat ze uit de hand eten van een rijke Joodse zakenman achter de schermen. ‘Democratie is een illusie’, zegt Nawfal. En tot slot: wat in Roemenië gebeurt, kan elders in Europa ook gebeuren.
Nawfal twittert: ‘Roemenië is ground zero voor de globalistische machtsovername. Als ze hier een verkiezing kunnen annuleren, oppositieleiders arresteren en tegenspraak het zwijgen opleggen – who’s next?’
Vanaf 14 februari, toen Vance zijn speech in München hield, trapt hij vol het Roemeense gaspedaal in, met sindsdien ruim honderdvijftig tweets over Roemenië. De toon en de boodschap verharden. De term ‘coup’ voor wat er in Roemenië gebeurt, wordt gemeengoed. Naast zijn gesprekken met extreemrechtse Roemeense politici baseert hij zich op Russische staatsmedia als Spoetnik en Russia Today.
Nawfals boodschap is geenszins nieuw, er is een land dat al decennia, misschien eeuwen verkondigt dat Europa ten onder gaat: Rusland. Deze week zei Kremlin-woordvoerder Dimitri Peskov dat de gang van zaken in Roemenië ‘een schending is van alle democratische normen in het centrum van Europa’.
‘Veel van de onderwerpen en argumenten zijn al heel lang onderdeel van het Russische script’, zegt onderzoeker Leidig. ‘Maar in plaats van directe politieke beïnvloeding gebeurt het nu op een indirecte manier.’
Ze wijst op de financiering van rechtse podcasters in de Verenigde Staten, die via de mantelorganisatie Tenet Media miljoenen dollars uit Rusland kregen toegeschoven, bleek vorig jaar uit rechtbankstukken. Of Nawfal ook op zo’n manier wordt gesteund, weet ze niet. ‘Maar het is een gecoördineerde operatie’, zegt ze.
‘Het is een schok: we zitten tussen twee grootmachten in die allebei op ons inbeuken’, zegt de Roemeense desinformatie-onderzoeker Susana Dragomir. ‘De invloed van Maga-influencers op sociale media is onvoorspelbaar. De Russische netwerken zijn deels blootgelegd en we weten hoe ze opereren. Maar dit is zorgwekkend, omdat we een strategische partner van de VS zijn.’
Dragomir doet sinds 2018 promotieonderzoek naar desinformatie in de Roemeense cyberruimte aan de Babes-Bolyai-universiteit in Cluj-Napoca en voltooide recentelijk haar proefschrift. Wat momenteel in Roemenië gebeurt, gaat volgens haar ‘voorbij desinformatie’. ‘We verkeren in een staat van psychologische oorlogsvoering.’
Binnen Roemenië woedt een interne strijd, zegt Dragomir, tussen liberale democratie en aanhangers van een ‘autocratisch, oosters model’. Dit wordt verergerd door buitenlandse beïnvloeding – al langer door Rusland en sinds kort met druk van influencers in de VS, die zich uitspreken voor Georgescu en het Grondwettelijk Hof aanvallen. ‘Deze informatie-oorlog wordt gebruikt om de publieke opinie te veranderen. Dat heeft een strategisch doel, zoals de verandering van het politieke systeem.’ Op een manier die Rusland wil, bijvoorbeeld.
Dragomir ziet Roemenië als een casus voor andere landen. ‘Wat nu hier gebeurt, zal ook elders gebeuren. Voor ons was het Georgië, daarna Moldavië. Wij waren gewoon de volgende.’ Roemenië niet als ground zero voor de globalistische machtsovername, maar als proefkonijn voor de nieuwste desinformatiecampagnes. X is minder populair in Roemenië dan in de VS, maar de weerklank van Georgescu’s boodschap geeft hem in eigen land legitimiteit. Zijn aanhangers, die de afgelopen weken de Roemeense straten opgingen en ook Trump bedankten, voelen zich gesterkt.
Bij de aankomende Poolse presidentsverkiezingen in mei duikt Nawfal nu ook op. Hij interviewde meerdere politici van de Poolse rechts-nationalistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), die bij hem hun beklag doen over de ‘dictatuur’ van de liberale premier Donald Tusk. Voor desinformatie-onderzoeker en publicist Anna Mierzyńska was dit reden om een profiel van Nawfal te schrijven.
In haar onderzoek ontwaart Mierzyńska ‘een gecoördineerde actie om politieke verandering in Europa teweeg te brengen’. Ook ziet ze een ‘evidente sympathie voor Rusland’, wat vraagt om nader onderzoek, vindt ze. ‘Op dit moment zien we dat Pools rechts, voornamelijk de partij Recht en Rechtvaardigheid, meerdere inspanningen doet om de aandacht en steun van Trumps regering te krijgen, bijvoorbeeld via de posts van Elon Musk.’ Dat alleen is niet genoeg om invloed uit te oefenen op de presidentsverkiezingen in Polen, en ook zou het op meer platformen dan alleen X moeten plaatsvinden, aldus Mierzyńska. Desondanks verwacht ze ‘desinformatiecampagnes’ in de aanloop naar de verkiezingen.
De Roemeense democratie heeft inmiddels nauwelijks tijd om de wonden te likken voor de volgende stembusgang. Maar er vindt een even genuanceerde als levendige discussie plaats over de gebeurtenissen van afgelopen maanden – die is alleen minder luid dan het getwitter van de Maga-influencers.
Het ongeldig verklaren van de verkiezingen was een unicum. Het concept ‘weerbare democratie’, waarin instituties en de rechtsstaat zich inspannen om antidemocratische krachten te beteugelen, staat nu volop in de aandacht. Alleen is de geest al uit de fles.
De verkiezingen wel of niet annuleren, Georgescu in mei wel of niet mee laten doen: ‘Bij ieder scenario raakte de democratie beschadigd’, zegt de aan de Vrije Universiteit Amsterdam verbonden Roemeense rechtsgeleerde Alina Carrozzini over het dilemma. Waarbij ze benadrukt dat bij het uitsluiten van Georgescu de letter van de wet is gevolgd. Maar bijvoorbeeld op X is er ‘een beeld ontstaan van Roemenië als dictatuur. Die schade is aangericht. Het is zorgwekkend hoeveel macht iemand zoals Musk heeft over democratische instituties.’
In een van de interviews met Nawfal zegt Georgescu dat hij het annuleren van de verkiezingen in december als overwinning voor het Roemeense volk beschouwt. ‘De corruptie is blootgelegd.’
Na honderd dagen is de politiek een puinhoop en het vertrouwen in de Roemeense democratie zwaar beschadigd. Nadat deze week definitief een streep door zijn kandidatuur voor de verkiezingen in mei werd gezet, herhaalde hij deze boodschap, in zijn typisch messianistische stijl. Zijn missie was volbracht, zei Georgescu, hij heeft ‘de demon in al zijn lelijkheid’ aan de Roemenen getoond.
De invloed van Nawfal werd deze week nog eens expliciet bevestigd door Musk. In een interview met de BBC zei Musk dat hij burgers meer vertrouwt dan journalisten. Nawfal, die zichzelf ziet als ‘burgerjournalist’, plaatste meteen een bericht in hoofdletters op X: ‘Elon: Burgerjournalisten weten vaak meer dan ouderwetse journalisten.’ Musk stuurde het bericht direct door. Zo zingt het rond, in de echokamers van rechts.
Met medewerking van Pieter Sabel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant