Europa en Oekraïne zijn diplomatiek weer even ‘back in the game’ voor de regering-Trump, maar de planning voor een westerse wereld zonder Amerika gaat onverdroten door.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Het was een opmerkelijk gezelschap dat deze week bijeen was in Parijs, en in hoge mate symbolisch voor deze tijd: de hoogste generaals van meer dan dertig landen uit Europa en Azië bogen zich over de vraag hoe de toekomstige veiligheid van Oekraïne kan worden gewaarborgd. In wezen ontving de Franse president Emmanuel Macron hier de militaire top van de westerse wereld – maar dan zónder de Verenigde Staten.
Dat ook de hoogste militaire leiders van landen als Japan, Zuid-Korea, Australië en Nieuw-Zeeland deelnamen, zegt iets over de Frans-Britse ambities voor zo’n veiligheidsmacht in Oekraïne: het is een titanenklus zonder titanen, waarbij dus alle beschikbare hulp nodig zal zijn.
Maar de deelname van bijvoorbeeld de Japanners en Zuid-Koreanen zegt óók iets over hoe belangrijk westersgezinde landen in Azië de uitkomst van de oorlog in Oekraïne achten voor hún veiligheid. Ook het stijgende ongemak over de betrouwbaarheid van de Amerikaanse veiligheidsgarantie is geen exclusieve Europese aangelegenheid. Ook Amerika’s Aziatische bondgenoten – frontlijnstaten tegenover een steeds machtiger China – worstelen hiermee.
Dat president Donald Trump tektonische platen aan het schuiven brengt die lang als fundament golden voor de westerse wereld, is duidelijk. Dat blijkt ook uit de uitspraken die de Duitse en Poolse leiders doen over de noodzaak om alternatieven te bedenken voor de Amerikaanse nucleaire paraplu. Beiden willen de mogelijkheden van samenwerking met Frankrijk (de enige kernwapenstaat binnen de Europese Unie) op dit gebied onderzoeken. De Belgische premier Bart De Wever stelt zelfs dat het Franse kernwapenarsenaal niet zal volstaan om heel Europa te beschermen en dat de EU zal moeten investeren in kernwapens.
Veel bondgenoten van Amerika bedienen zich nu van een parallelle strategie: enerzijds de Amerikanen zoveel mogelijk betrokken houden, anderzijds plannen maken voor als die betrokkenheid geheel wegvalt. Dit laatste overkwam Oekraïne tijdelijk, en hoewel dat land geen formele bondgenoot is, hebben Amerika’s bondgenoten de tijdelijke opschorting van alle hulp, en signalen van de regering-Trump over de toekomst van de Navo zelf, als ultieme waarschuwing opgevat.
Het gaat om nationale veiligheidspolitiek, dus wie droomt van bijvoorbeeld een ‘onafhankelijke Europese militaire macht’, zal merken dat de bewegingen richting meer autonomie het nu – en waarschijnlijk de komende jaren – op cruciale momenten nog zullen afleggen tegen de harde noodzaak van Amerikaanse militaire betrokkenheid. Dat gaf Macron ook aan toen hij zei dat de militaire bijeenkomst in Parijs ‘in nauwe samenwerking’ werd gehouden met de Navo.
Dat kan volgens leidende Europese landen ook niet anders. ‘Het politieke signaal is dat we het samen kunnen en zonder de VS’, citeerde Reuters een anonieme Europese diplomaat betrokken bij het overleg in Parijs, ‘maar het is duidelijk dat er dingen zijn die we niet kunnen, en het probleem met Rusland is dat we afschrikking nodig hebben.’
Oekraïne zit nog middenin een grote oorlog, tegenover een Rusland dat de wapenfabrieken dag en nacht op volle toeren laat draaien. Daarom was het de eerste en meest urgente taak voor de Europese landen de afgelopen weken om hun eigen relevantie aan te tonen tegenover een sceptisch Witte Huis en zo ook het diplomatieke gevecht voor de toekomst van Oekraïne als vrij Europees land aan te gaan. Die urgentie werd alleen maar groter na de dramatische bijeenkomst in het Witte Huis tussen Trump en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky.
Op dat front leverde de intensieve Europese diplomatie deze week resultaten: op aandringen van onder meer Macron, de Britse premier Keir Starmer en Navo-baas Mark Rutte slikte Zelensky zijn inhoudelijke argumenten in tegen een delfstoffendeal-zonder-veiligheidsgaranties en tegen een kale, tijdelijk wapenstilstand. Dat leidde ertoe dat Oekraïnes diplomatieke positie, in elk geval tijdelijk, verbeterde en dat de Amerikaanse militaire steun werd hervat.
De Europese planning voor een veiligheidsmacht en het diplomatieke offensief om Trump ervan te doordringen dat een vrede in Oekraïne duurzaam moet zijn, lijken enig effect te hebben. Nationaal veiligheidsadviseur Mike Waltz zei donderdag dat de VS een ‘permanente vrede’ zoeken met ‘door Europa geleide veiligheid’ voor Oekraïne. Maar blijft dat zo als de Russische president Vladimir Poetin er categorisch tegen blijft? Ook de vraag over een Amerikaanse achtervang hangt nog in de lucht.
Toch blijft volstrekt onzeker of Kyiv en andere Europeanen werkelijk terrein hebben gewonnen in Washington: als Trump instemt met zelfs maar een deel van Poetins voorwaarden voor een tijdelijk staakt-het-vuren of duurzame vrede, zit Oekraïne weer in het ‘capituleer-of-ik-stop-de-hulp’-scenario. Het grootste gevaar blijft erin schuilen dat Trumps wens van een snelle vrede, gekoppeld aan Poetins onveranderde doel een einde te maken aan een sterk en onafhankelijk Oekraïne, kan leiden tot druk op Kyiv en zijn Europese partners om steeds weer nieuwe concessies te doen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant