President Trumps grootschalige sanering van de Amerikaanse overheid heeft opnieuw een grote klap te verduren gekregen. Rechters hebben bevolen dat het ontslag van duizenden ambtenaren in hun proeftijd teruggedraaid moet worden. Ook mag Trump volgens hen niet zomaar ministeries structureel inkrimpen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De massaontslagen van Trump en zijn rechterhand Elon Musk krijgen veel kritiek in de Amerikaanse rechtbanken. In de twee afzonderlijke zaken over het ontslag van duizenden ambtenaren in hun proeftijd, velden twee rechters donderdag een keihard oordeel. Een noemde de ontslagen een ‘schijnvertoning’, de ander stelde dat hoe ze zijn uitgevoerd ‘grenst aan het belachelijke’.
De eerste klappen van de grootschalige bezuinigingsoperatie zijn gevallen onder de grofweg 200 duizend ambtenaren met proeftijd. Zij genieten minder bescherming dan ambtenaren in vaste dienst. Minstens 20 duizend van hen hebben al hun biezen moeten pakken.
Maar volgens beide rechters heeft de Trump-regering daarbij niet rechtmatig gehandeld. Als reden voor het ontslag is het ‘functioneren’ van de ambtenaren aangevoerd. Maar naar het oordeel van beide rechters was het niet daadwerkelijk om te doen. De regering zou het als ‘truc’ hebben gebruikt om wetgeving over het structureel inkrimpen van de overheid – het daadwerkelijke doel – te omzeilen.
Rechter William Alsup noemde het ‘triest’ dat ‘dat onze overheid goede ambtenaren ontslaat, zogenaamd vanwege hun prestaties, terwijl ze dondersgoed weten dat dat niet waar is’. Hij oordeelde vorige maand al dat de overheidsdienst belast met personeelszaken, het Office of Management and Personnel (OPM), onwettig heeft gehandeld door ministeries bevelen te sturen over de ontslagen.
In de andere zaak zei rechter James Bredar dat in veel van de ontslagbrieven die ambtenaren ontvingen ‘niet eens op een oppervlakkige manier’ iets werd aangemerkt op hun prestaties.
De regering Trump moet om die reden de ontslagen ambtenaren per direct weer in dienst nemen. Het gaat in beide zaken om tussentijdse bevelen, in afwachting van definitieve uitspraken. Tezamen hebben de uitspraken betrekking op dertien (van de vijftien) ministeries, en nog een hele reeks andere overheidsagentschappen. Een daarvan is de hulporganisatie Usaid, die Trump al in grote mate heeft ontmanteld.
Waar beide rechters het roerend eens waren over de onrechtmatigheid van de ontslagen, velden ze wel verschillende oordelen over wat dat betekent voor de sanering van de Amerikaanse overheid. Het OPM heeft ministeries en andere agentschappen tot aanstaande donderdag gegeven om daarvoor plannen in te dienen. Ook ambtenaren in vaste dienst vrezen daarom voor hun baan.
Alsup stelde dat de bezuinigingen en hervormingen nog steeds kunnen doorgaan, ‘zolang het op de juiste manier is uitgevoerd’. Maar Bredar droeg de regering op voorlopig af te zien van ontslagen. Deze week kondigde het ministerie van Onderwijs al aan dat 1.300 banen moeten verdwijnen.
Het Witte Huis noemde de uitspraak van Alsup ‘absurd en ongrondwettelijk’. ‘Individuele rechters mogen hun macht niet misbruiken om de agenda van de president te dwarsbomen’, zei zegsvrouw Karoline Leavitt. Advocaten van de regering hebben al beroep aangetekend tegen het bevel van Alsup. In de andere zaak is dat (nog) niet het geval.
Trump en medestanders lopen al sinds zijn aantreden te hoop tegen rechters die een stokje steken voor zijn radicale hervormingsplannen. Musk en verschillende Republikeinse Congresleden hebben hun pijlen gericht op onwelgevallige rechters. Die zouden afgezet moeten worden.
De vraag is dan ook of Trump gevolg zal geven aan de (tussentijdse) uitspraken van donderdag. In een aantal andere zaken is al geoordeeld dat bevelen niet zijn opgevolgd. Zo kreeg het ministerie van Landbouw de opdracht om de ontslagen van 6.000 ambtenaren in hun proeftijd weer terug te draaien. Veel van hen zijn nu echter op betaald verlof geplaatst. Het ministerie verklaarde dinsdag dat het werkt aan een ‘plan voor de gefaseerde terugkeer’ van de ambtenaren.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant