Donald Trump en Elon Musk zetten het mes in wetenschappelijke organisaties in de Verenigde Staten die het weer en klimaat onderzoeken. Dat raakt ook de Europese wetenschap, die op veel vlakken afhankelijk is van de Amerikaanse. "Klimaat is politiek geworden."
Nog geen twee maanden geleden nam Trump zijn intrek in het Witte Huis, en nu al ziet de VS er voor veel mensen anders uit. Dat merken ook wetenschappers in het land: sinds zijn inauguratie hebben de Amerikaanse president en zijn compagnon Musk het gemunt op hun werk.
Honderden medewerkers van wetenschapsinstituten zijn ontslagen en de angst leeft dat er meer zullen volgen. Onderzoeksfondsen worden stopgezet, openbare dataservers gaan tijdelijk offline en wetenschappers mogen geen buitenlandse reizen meer maken, tenzij het "kritieke missies" zijn. Wat dat precies betekent, weet niemand.
Vooral in publiek gefinancierde organisaties die zich bezighouden met weer, klimaat en ruimteonderzoek wordt genadeloos gesneden. Als eerste zijn de NASA en het National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) aan de beurt.
Die laatste organisatie bevat de nationale weerdienst en voorziet de VS van waarschuwingen voor bijvoorbeeld orkanen of natuurbranden. Maar het NOAA vergaart ook veel data over ecosystemen, oceanen en poolgebieden. Er werken bijna twaalfduizend mensen.
De ideologische blauwdruk voor Trumps regering, Project 2025, schrijft voor dat het NOAA in de huidige vorm moet worden "ontmanteld" en geprivatiseerd. Hoewel Project 2025 geen officieel beleidsdocument is - het werd opgesteld door een conservatieve denktank - komen veel van Trumps besluiten overeen met de extreme inhoud.
Sinds zijn beëdiging regent het dan ook ontslagen, en dan vooral bij de weerdienst. The New York Times schrijft dat medewerkers een brief kregen met het verzoek om te vertrekken, in ruil voor een oprotpremie van zes maanden salaris. Tegenover NU.nl vergelijkt een medewerker de situatie bij het NOAA zelfs met "een belegering". De kwestie ligt zo gevoelig dat diegene anoniem wil blijven.
De zorgen bereiken ook Nederland. Deze week werd een motie van GroenLinks-PvdA aangenomen met het verzoek aan de regering om de Amerikaanse wetenschap te blijven ondersteunen.
"Het weer houdt zich niet aan de grenzen", zegt emeritus hoogleraar meteorologie Bert Holtslag. "Veel van ons weer komt via de westenwind uit Amerika. Voor een juiste voorspelling hier is het nodig om ook stroomopwaarts goede waarnemingen te hebben."
Het NOAA is niet alleen actief in de VS, maar doet wereldwijd metingen, bijvoorbeeld van broeikasgassen. "Zonder die data weten we veel minder goed waar we aan toe zijn met het klimaat, en of regelgeving enig effect heeft", zegt Joost de Gouw. De Nederlandse klimaatwetenschapper geeft les aan de universiteit van Boulder in Colorado.
De Amerikanen hebben onderzoeksvliegtuigen, satellieten, ballonnen, boeien en schepen die voor allerlei wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt. Behalve van het weer en broeikasgassen doen ze ook waarnemingen van zeespiegelstijging, luchtvervuiling, smeltend ijs, de moesson of orkaanvoorspellingen. Dat zijn allemaal cruciale data voor internationaal klimaatonderzoek. "Hierin loopt de VS ver voorop in de wereld", zegt hoogleraar en klimatoloog Pier Siebesma van de TU Delft.
Nederlandse wetenschappers maken zich ook zorgen over de toegankelijkheid van beschikbare informatie. "Tot nu toe kunnen we nog wel bij alle data", vertelt Siebesma. "Maar er is grote zorg dat dit binnenkort zal veranderen." Dat zegt ook het KNMI, maar het weerinstituut laat weten de situatie wel "nauwlettend in de gaten te houden".
Eerder ging een openbare CO2-dataset al tijdelijk offline, maar het bleek loos alarm. Siebesma ziet al initiatieven om data op te slaan in Europa voordat die verdwijnen of achter een betaalmuur belanden.
Onderzoekers in Nederland maken bovendien veel gebruik van Amerikaanse klimaatmodellen. "Het NOAA heeft de belangrijkste klimaatmodellen ter wereld", vertelt fysisch oceanoloog Sjoerd Groeskamp van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ).
De rapporten van VN-klimaatpanel IPCC stoelen grotendeels op die modellen. Het is niet duidelijk of en hoelang bepaalde software, die ze ook bij het NIOZ gebruiken, beschikbaar blijft.
"Als het wegvalt, al dan niet tijdelijk, krijg je gaten in de data. Onderzoek wordt onnauwkeuriger of zelfs onmogelijk", denkt Groeskamp. Daarbij is niemand gebaat. "Maar klimaat is politiek geworden."
Alle wetenschappers met wie NU.nl sprak voor dit artikel, noemen de situatie op zijn minst zorgelijk. Hoogleraar Holtslag houdt nog hoop: "Ik kan me niet voorstellen dat Trump zover gaat dat er geen essentiële waarnemingen meer worden gedaan." Maar ook hij weet dat wetenschappers voorlopig in het duister tasten.
Source: Nu.nl algemeen