Uit 149 anonieme inzendingen werd een novelle van Gerwin van der Werf (55) gekozen als Boekenweekgeschenk. Plotseling weet de musicoloog, componist, muziekdocent, columnist, recensent en romanschrijver de schijnwerpers op zich gericht.
Het schijnt dat hij zijn boeken in zijn woonkamer rangschikt op kleur. Een plankje rood, een paar plankjes groen, een plankje blauw. Het is iets wat je tegenkomt in een brochure van VT wonen, in advertenties op Funda of in een lokale koffietent. Maar dus ook in de Leidse woonkamer van Gerwin van der Werf, deze week een van Nederlands bekendste schrijvers.
‘Gênant hè?’ merkte hij er zelf eens over op in Trouw. ‘Ik kan nooit iets terugvinden, maar mijn dochter vond het gewoon mooi zo.’
Van der Werf kwam als winnaar uit bus bij de anonieme schrijfwedstrijd die de CPNB organiseerde om de 90ste Boekenweek te vieren. Met zijn novelle De krater liet hij 148 andere schrijvers achter zich. Hij wandelde als relatieve buitenstaander het volle licht van het literaire podium op. De krater, dat de klant bij besteding van 15 euro aan Nederlandstalige boeken cadeau krijgt, kan hij bijschuiven in zijn rijtje gele boeken.
Van der Werf is musicoloog, componist, muziekdocent, columnist, recensent en romanschrijver. Zijn positie is kenmerkend voor het schrijverschap in Nederland: van alleen de pen valt in Nederlands nauwelijks te leven. Geld verdienen de meeste auteurs met andere klussen.
Als parttime docent op middelbare scholen, bijvoorbeeld: de 55-jarige Van der Werf werkte op een vmbo-school in Voorburg en later op het Rijnlands Lyceum in Oegstgeest. Of met journalistiek werk: in 2012 werd hij columnist voor dagblad Trouw. Dat gebeurde met de aankondiging: ‘Ik ga nooit fluitend naar school, altijd licht gespannen.’
Van der Werf schrijft ook literaire kritieken voor die krant. Als recensent is hij kritisch, maar hij vermijdt het genadeloze oordeel. Hij weet van zichzelf dat hij voor dat vak eigenlijk niet hard genoeg is.
Zijn literaire loopbaan begon in 2009. Van der Werf won de Turing Gedichtenwedstrijd met het gedicht Misbruik waarin hij, volstrekt tegen de tijdgeest ingaand, het volle rijm niet schuwde. ‘Zelfhaat weeg ik bij het opstaan, / in jouw levenloze blik / woede meet ik met mijn knokkels, / en mijn schaamte met mijn pik’.
Het gedicht werd gekozen uit bijna 16 duizend inzendingen. Hij mocht het voordragen in De wereld draait door. Een gouden start voor een beginnend schrijver, zou je denken, maar toen enkele maanden later zijn romandebuut Gewapende man verscheen, werd Van der Werf geconfronteerd met de grilligheden van de literaire wereld. Het boek werd niet opgemerkt, de literaire faam bleek zich nauwelijks voorbij de grenzen van die ene avond te hebben uitgestrekt.
Het heeft Van der Werf niet tegengehouden. In de vijftien jaar sinds zijn debuut schreef hij nog zes boeken. Een gemiddelde van tweeënhalf jaar per boek doet vermoeden dat hij niet veel aansporing nodig heeft. Als het toch nodig is, stimuleert zijn dochter hem, vertelt hij in een interview met Trouw. Omgekeerd ziet Van der Werf het schrijven als leesbevordering van zijn eigen kind. Zoals zoveel pubers en jongvolwassenen laat zij boeken doorgaans links liggen.
Hij heeft uitgesproken ideeën over wat een auteur wel en niet mag. Eigenlijk mag alles. Voor Strovuur, zijn vijfde roman, koos hij een meisje als hoofdpersoon. Zo kon hij alle autobiografische vragen vermijden. Bovendien vindt hij dat een schrijver ‘zich alles moet kunnen toe-eigenen’.
‘Etniciteit, gender, maakt niet uit. Als ik schrijf over iemand die in Duitsland woont, eigen ik me dan ook niet iets toe? Eigen ik me sowieso niet iets toe als ik over iets anders dan mezelf schrijf?’
Deze vrijheid gedijt het beste in een sterk decor, zo lijkt het. Van der Werf komt graag in Noord-Europa. Daar leest hij thrillers die zich in die contreien afspelen. ‘De barre westkust van Schotland, de Peak District en IJslandse oostfjorden lenen zich bij uitstek voor grimmige streekthrillers vol wind, kou en nattigheid. Ik hou ervan zolang het rotweer binnen de kaften blijft.’
In 2018 publiceerde hij Een onbarmhartig pad, een roadtrip die zich afspeelt in de hooglanden van IJsland. Het boek verscheen ook in Duitse en Engelse vertaling. Zijn meest recente roman, Wilgeneiland, speelt zich dan weer af in een somber Hollands veenlandschap, waar wind en regen voortdurend dreigende elementen vormen. Met De krater voegt hij weer een nieuw, verontrustend landschap toe aan zijn fascinatie.
In veel opzichten lijkt Gerwin van der Werf een normale vader, een geëngageerd docent die het lesgeven nooit zal opgeven voor het schrijven. Dat zijn werk uit de vele inzendingen voor het Boekenweekgeschenk kwam bovendrijven was voor sommigen misschien een verrassing. Maar wel beschouwd is Van der Werf ook iemand die anderhalf decennium heeft gewerkt om te worden wat hij tijdens de Boekenweek is: elf dagen lang de meest gelezen man van Nederland.
3x Gerwin van der Werf
Voor Van der Werf begint en eindigt alles met het decor. Soms kiest hij voor afgelegen gebieden, soms voor zijn directe omgeving. Voor Wilgeneiland, zijn zevende roman, koos hij de polder dicht bij huis: de Rijpwetering. De Poeldijk, waarover hij zijn rondjes fietst, noemt hij ‘misschien wel het mooiste dijkje dat ik ken’.
Strovuur, zijn vijfde roman, is een road novel waarin een Mitsubishi Sapporo een grote rol speelt. Zelf heeft hij die nooit gekocht. Hij koos voor doodnormale Toyota Corolla. Twee maanden na de aanschaf stond hij met pech langs de snelweg en kon zichzelf wel voor z’n kop slaan; had hij nu die Sapporo aangeschaft.
Van der Werf is een docent die zeer begaan is met zijn leerlingen. Dat blijkt ook uit De droomfabriek, de roman gemodelleerd naar zijn ervaringen met een eerste klas op de vmbo-school in Voorburg. Hij volgt het adagium van W.B. Yeats: ‘Ik heb mijn dromen aan jouw voeten gelegd. Betreed ze voorzichtig.’ Dat is, volgens de Nederlandse schrijver, precies wat ook zijn leerlingen doen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant