Premier Dick Schoof laat zich volgende week niet naar de EU-top sturen met de opdracht om bij voorbaat tegen plannen voor Europese herbewapening te stemmen. Wel zal hij onder druk van drie kritische coalitiepartijen strenge voorwaarden stellen bij de financiering. Dat was de uitkomst van urenlang crisisberaad donderdag.
PVV, NSC en BBB riepen de premier eerder deze week op om tegen het Europese herbewapeningsplan te stemmen en een opt-out voor Nederland te bedingen, maar de ex-topambtenaar weigerde met zo’n oekaze op zak naar de komende EU-top te gaan volgende week donderdag. De coalitiepartijen eisten ondertussen dat de motie wel zou worden uitgevoerd.
Donderdag vond er daarom langdurig crisisoverleg plaats tussen premier Schoof en de coalitie. Er werd gezocht naar een bezweringsformule die recht doet aan de weerzin binnen de coalitie tegen gemeenschappelijke Europese leningen, zonder dat premier Schoof gedwongen wordt om hoe dan ook tegen de Europese plannen te stemmen.
Rond acht uur in de avond werd het overleg gestaakt. In een verklaring liet Schoof weten dat er goede, constructieve gesprekken waren geweest. Op basis daarvan praat het kabinet morgen tijdens de ministerraad verder. De verwachting is dat het compromis dan bezegeld wordt. De oplossing zou zijn dat Schoof niet bij voorbaat de opdracht krijgt om tegen te stemmen, maar dat hij wel zal pleiten voor strenge voorwaarden bij de financiering
Premier Schoof zal volgens ingewijden beloven dat hij niet instemt met giften aan landen of extra garantstellingen door Nederland, maar dat wordt waarschijnlijk ook niet gevraagd. Een voorstem van Nederland blijft daardoor waarschijnlijk.
Binnen de coalitie viel na afloop te horen dat er een manier is bedacht om alle partijen gezichtsverlies te besparen, maar de details van het compromis bleven onbekend. De betrokken bewindspersonen, zoals de minister van Defensie Ruben Brekelmans en minister van Buitenlandse Zaken Casper Veldkamp, moeten ook nog instemmen. Daarna zal de Kamer worden geïnformeerd.
De partijloze premier kwam door de dinsdag aangenomen motie in een lastig parket terecht. Hij schaarde zich vorige week donderdag tijdens een ingelaste EU-top samen met alle andere regeringsleiders achter de plannen van de Europese Commissie om 800 miljard euro vrij te spelen voor defensie-investeringen in Europa. Door de motie die door zijn eigen coalitiepartijen werd gesteund, zou hij opeens gedwongen moeten terugkrabbelen.
Hoewel de definitieve voorstellen pas volgende week donderdag tijdens een EU-top voorliggen, waren de contouren van het ReArm Europa-plan vorige week al bekend. Landen hoeven op grond van dat plan geen rekening te houden met de Europese begrotingsregels bij extra defensie-investeringen. De Europese Commissie wil daarnaast zelf 150 miljard gaan lenen voor een nieuw Defensiefonds. De reserves van het EU-budget worden daarbij als waarborg gebruikt. De leningen worden vervolgens weer doorgeleend aan individuele lidstaten als die daar behoefte aan hebben.
De door coalitiepartijen PVV, NSC en BBB gesteunde motie-Eerdmans keert zich met name tegen dat laatste onderdeel. Volgens die partijen had Schoof op de hoogte moeten zijn van hun bezwaren tegen gemeenschappelijke leningen en niet al zijn ja-woord mogen geven. Bij PVV, NSC en BBB speelt verder mee dat ze vorige week ook al werden verrast door het besluit van Schoof om, net als in 2025, Oekraïne in 2026 weer 3,5 miljard euro steun te geven. Hij zou dat onvoldoende hebben overlegd.
Zeker bij PVV, NSC en BBB bestaat het idee dat Schoof rond de Oekraïnecrisis te veel ruimte neemt. De partijen willen dat de premier meer rekening houdt met de wensen van zijn coalitie.
Hoewel de verhoudingen in de coalitie broos zijn en de gebrekkige onderlinge communicatie voortdurend tot onvoorziene conflicten leidt, was de verwachting donderdag niet dat er een kabinetscrisis dreigde. Dat kwam ook omdat er in Europa al een meerderheid is voor het ReArm-plan. Een tegenstem van Nederland zal daar niks maar aan veranderen – er is in dit geval geen vetorecht.
Schoof zal aanstaande donderdag waarschijnlijk nadrukkelijker de Nederlandse afkeer van gemeenschappelijke leningen duidelijk moeten maken, zo viel donderdag al gedurende de dag te horen. Die aanpak lijkt uiteindelijk ook onderdeel van het compromis te zijn geworden. Schoof hoeft daardoor niet bij voorbaat nee te zeggen tegen het Europese plan, maar zegt ook niet bij voorbaat ja.
Dat Schoof strenge voorwaarden gaat stellen aan de financiering, zal in de praktijk waarschijnlijk weinig veranderen. Er is al genoeg steun is voor de plannen van voorzitter van de Europese Commissie, Ursala von der Leyen.
Het kabinet zal morgen in de ministerraad verder spreken over een officiële reactie op de motie-Eerdmans. Daarin moet uitgelegd worden hoe Schoof met de motie zal omgaan. De premier zal daarna een brief naar de Tweede Kamer sturen. Volgende week volgt er dan een debat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant