Philip Venables en Ted Huffman interviewden zeventig West-Europeaanse babyboomers – inclusief hun ouders – voor de opera We Are The Lucky Ones, over een generatie ‘mazzelaars’ die de wereld op veel vlakken slechter achterlaat. De makers vragen zich wel af: maken de jongere generaties betere keuzes?
schrijft voor de Volkskrant over opera.
Samenwerking tussen operacomponisten en hun tekstschrijvers – librettisten, in operataal – gaat niet altijd gesmeerd. De Engelse componist Philip Venables (46) daarentegen boft met de Amerikaanse schrijver en regisseur Ted Huffman (48) en andersom. Ze schreven samen al een kameropera en een muziekvoorstelling, onconventionele, aangrijpende werken die aan weerszijden van de Atlantische Oceaan lovend werden ontvangen. Vrijdag gaat hun nieuwe opera in première, We Are The Lucky Ones, in het kader van het Opera Forward Festival in Amsterdam.
Op deze maandagmiddag zijn de repetities bij De Nationale Opera in volle gang. Huffman is al in het gebouw. Venables komt net aan, vanuit de trein uit Parijs. ‘Het barrijtuig was dicht. Vier uur zonder koffie. Echt afzien.’
Het is duidelijk dat deze twee mannen elkaar goed kennen. Ze vullen elkaars verhalen naadloos aan en hebben aan een half woord genoeg om te begrijpen wat de ander wil toevoegen.
Huffman en Venables maken geen conventionele opera’s met lineaire verhaallijnen. Zangers spelen vaak meerdere personages of wisselen rollen uit. De vloeibaarheid van personages en structuur weerspiegelt de ideeën die ze delen over de kunstvorm opera.
We Are The Lucky Ones is hun eerste opera voor groot orkest. Het libretto, geschreven met toneelschrijver Nina Segal, is gebaseerd op interviews met meer dan zeventig West-Europeanen, ook Nederlanders, geboren tussen 1940 en 1949. Hun gebundelde levensverhalen schetsen een portret en tekenen de geschiedenis op van de generatie die na de oorlog opgroeide.
Waarom wilde u hier een opera over maken? Wilde u de babyboomers ter verantwoording roepen voor bijvoorbeeld de klimaatcrisis?
Huffman: ‘Roepen we ze ter verantwoording? Ik denk dat het stuk dat probeert te doen, maar ook erkent dat deze generatie belangrijke burgerrechten voor ons heeft verworven. Ze hebben geprofiteerd van een maatschappelijk stelsel dat mensen en gezinnen steunde en dat nu zeer veranderd is.’
Venables: ‘Dit zijn onze ouders, de generatie met wie wij de sterkste emotionele band hebben. De opera gaat niet alleen over deze specifieke generatie, maar ook over generatiekloven.’
Hoe zou u deze generatie typeren?
Huffman: ‘De meesten deelden dezelfde dromen en ervaringen, bleek uit de interviews: verliefd worden, trouwen, een eigen huis kopen. Als belangrijke levensgebeurtenissen noemden ze vaak de geboorte van hun kinderen en de dood van hun ouders.
‘Toen we ze vroegen om te reflecteren op hoe ze de wereld zullen achterlaten voor hun kinderen, hadden velen het over het feit dat zij met een lerarensalaris een huis met drie slaapkamers in het stadshart konden kopen. Voor veel van hun kinderen is dat niet weggelegd.’
Waren deze mensen echt ‘the lucky ones’, mazzelaars?
Huffman: ‘‘We are the lucky ones’ is een citaat uit een van de interviews. Veel van de geïnterviewden deelden dat gevoel, omdat ze in een tijd van welvaart en vrede leefden, tenminste in West-Europa.’
Venables: ‘Eerder dan simpelweg die generatie ter verantwoording te roepen, vragen we ons af of toekomstige generaties andere beslissingen zullen nemen. Het stuk kaart ook de vermarkting van geluk aan. Een nieuw huis, een tweede auto of een beter betaalde baan hoorden bij het zorgen voor je gezin.
‘Vanuit een persoonlijk oogpunt zijn deze beslissingen te rechtvaardigen. Maar als ze over een hele samenleving worden uitgestrooid, zijn ze duidelijk destructief, toch? De vraag aan ons, hun kinderen, en de generaties na ons, is of we beslissingen kunnen nemen die meer in het belang zijn van het collectief dan van het individu.’
Hoe heeft u meer dan zeventig interviews in acht rollen samengevat?
Venables: ‘De acht zangers springen van het ene personage naar het andere. Soms halen ze met z’n zessen herinneringen van één persoon op. Of wordt het gender van de zanger en de verteller omgewisseld. Zodoende spelen we met theatrale vervreemding.’
Is de naoorlogse periode ook te herkennen in de muziek?
Venables: ‘De muziek verwijst eerder naar bigband en swing uit de jaren veertig en vlak daarvoor. Ook naar de Hollywoodklank met veel strijkers uit de jaren dertig tot en met vijftig: een beetje jazzy, maar ook erg romantisch, een klank die optimisme en nostalgie uitstraalt.
‘Je hoort ook veel soorten eigentijdse klassieke muziek. We hebben extra instrumenten aan het orkest toegevoegd, zoals een saxofoon, een accordeon, een drumstel en een piano. Het is vrij eclectisch allemaal.’
Venables en Huffman leerden elkaar in 2012 kennen in het Londense operacircuit. Ze werkten voor het eerst samen in 2016, aan 4.48 Psychosis, een bespiegeling over depressie naar een toneelstuk van Sarah Kane, die in 1999 zelfmoord pleegde. Het was Venables’ eerste opera. Huffman regisseerde de lovend ontvangen première in Londen. ‘Rauw, krachtig en keihard eerlijk’, schreef de Britse krant The Telegraph.
Hun eerste samenwerking als componist en tekstschrijver was Denis & Katya. Deze kameropera ontvouwt zich als een documentaire en is gebaseerd op een waargebeurd, noodlottig verhaal van twee weggelopen tieners. Daarna kwam The Faggots and Their Friends Between Revolutions, een wervelende bewerking van een queer manifest annex sprookjesboek uit de jaren zeventig. Beide voorstellingen waren te zien in Amsterdam.
Wat bewoog u om samen opera’s te schrijven?
Huffman: ‘We waren allebei geïnteresseerd in het spelen met deze kunstvorm en wilden opera maken die als theater aanvoelde, en als postdramatisch theater in het bijzonder, waarbij de tekst zeer direct wordt benaderd.’
Wat is postdramatisch theater precies?
Huffman: ‘Theater dat niet voornamelijk is gebaseerd op het vertellen van een verhaal van a tot z. Maar het is breder dan dat. Dit soort opera’s bestaat natuurlijk al, maar bij toneel wordt meer geëxperimenteerd met vorm. We vinden dat opera hiervan kan profiteren.
‘Ik denk dat het vertellen van verhalen een heel belangrijk onderwerp is in de huidige maatschappij: wie welke vertelt, wie ze mag vertellen en welke waarheid erin zit. We zijn er allebei door geobsedeerd en we proberen verhalen te brengen die je misschien zelden ziet op het podium.’
Een drietal opeenvolgende opera’s door hetzelfde duo doet denken aan de beroemde trilogie van Mozart en zijn beste librettist, Lorenzo Da Ponte. Bent u de Mozart-Da Ponte van onze tijd?
Venables: ‘Geen commentaar.’
Huffman: ‘Ik denk dat ik liever word vergeleken met Hugo von Hofmannsthal (de geliefde librettist van componist Richard Strauss, red.), want zijn oeuvre is zo veelzijdig. Een van mijn favoriete opera’s is Ariadne auf Naxos, vanwege de metaverhouding met zijn onderwerp (de opera gaat over een groep artiesten die een opera uitvoert, red.).’
Von Hofmannsthal en Strauss bespraken hun werk grotendeels door brieven te versturen. Hoe doet u dat?
Venables: ‘Nu hebben we Zoom.’
Begint u pas met componeren als het libretto af is?
Huffman: ‘Hoewel we eerst aan de tekst werken en daarna aan de muziek, is Phil ook erg betrokken bij het schrijven van de tekst. Het is niet zo dat ik een libretto stuur en dat is wat op het podium komt. Het gaat veel rommeliger, veel vloeiender. We werken gedurende het hele proces nauw samen.’
Venables: ‘We proberen steeds alles uit in workshops, zowel de tekst als de muziek, in dit geval samen met Nina Segal. We worden daarin altijd ondersteund door de opdrachtgevers. De Nationale Opera heeft deze keer zangers en een pianist ter beschikking gesteld om het materiaal te testen.
‘Soms zijn we met elkaar eens, en soms ontstaat er een discussie. Maar na zo’n workshop wordt het duidelijk wat werkt en wat niet.’
Heeft u voor We Are The Lucky Ones ook uw eigen ouders geïnterviewd?
Beiden: ‘Ja.’
En heeft u iets over hen geleerd dat u nog niet wist?
Venables: ‘Dat mijn vader niet aanwezig was toen ik geboren werd. Toen mijn broertje werd geboren zei mijn moeder tegen hem: ‘Ik denk niet dat je nu moet gaan golfen.’ Omdat hij drie jaar daarvoor mijn geboorte had gemist.’
Huffman: ‘Ik ben wat meer te weten gekomen over mijn grootvader van moederskant, die ik nooit heb ontmoet omdat hij stierf toen mijn moeder 10 was. Mijn moeder nam wat oude foto’s mee. Ik wist dat mijn grootouders in New Orleans van socializen hielden, maar ik had me niet gerealiseerd hoe groot hun sociale kring was. Ze staan op foto’s met beroemdheden als filmster Spencer Tracy en Fidel Castro.’
We Are The Lucky Ones. Met zangsolisten en het Residentie Orkest o.l.v. Bassem Akiki. 14/3 t/m 30/3, Nationale Opera & Ballet, Amsterdam.
Oum – A Son’s Quest for His Mother
De Britse componist Bushra El-Turk en de Nederlandse regisseur Kenza Koutchoukali brengen een ode aan de onsterfelijke Egyptische zangeres Oum Kalthoum, een cultureel icoon in de Arabische wereld. Haar stem wordt verweven met het verhaal van een jongen die op een dag het gezicht van zijn moeder niet herkent. Een muziektheatervoorstelling over het zoeken naar een thuis, met het Amsterdams Andalusisch Orkest.
Codes
Regisseur Gregory Caers creëert samen met jongeren van de MBO Theaterschool in Rotterdam en tientallen studenten en het VU-koor een muzikaal oerritueel dat mensen verbindt in deze tijden van individualisme, onbegrip en polarisatie. Een verjaardagscadeau aan Amsterdam, dat dit jaar zijn 750 bestaan viert.
The Sound Voice Project
Componist Hannah Conway werkt haar hele carrière met zangers, maar ze begon pas diep na te denken over de kwetsbaarheid van de stem nadat haar vader zijn spraakvermogen had verloren. Ze maakte een installatie met drie intieme portretten van mensen die hun stem door ziekte zijn kwijtgeraakt. Onder andere met de stemmen van operazangers Lucy Crowe en Roderick Williams.
Het Opera Forward Festival duurt van 14/3 t/m 23/3. Info op operaballet.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant