Docent Halil heeft een opdracht voor zijn ‘leerlingen’. Ze moeten vanaf hun tafeltje allemaal een propje gooien naar een prullenbak. Ze hebben hetzelfde propje gekregen, maar de startpositie is totaal ongelijk. Zie hier de metafoor voor de meritocratie.
Halil heeft een klas vol leerlingen die terugblikken op hun tijd met een andere leraar: meester Mark. Deze Mark gaf jarenlang één ochtend per week geschiedenis en maatschappijleer op de Johan de Witt Scholengroep in Den Haag. Daar wilde meester Mark zijn leerlingen vooral bijbrengen dat je in het leven altijd een keuze hebt. Je hebt je lot zelf in handen: je kunt horen bij de nee-zeggers die alles opgeven óf je gaat horen bij de doeners die weten dat tegenslagen bij het leven horen.
Een toevallige bijkomstigheid: meester Mark was in zijn werkende leven óók premier Rutte. Best een gekke situatie natuurlijk. Zo stond hij de donderdagochtend nadat hij de verkiezingen had gewonnen gewoon weer voor de klas. Meester Mark was een doodnormale vent, een aardige, grappige man die gewoon op de fiets naar school kwam en zijn beveiligers wegstuurde omdat hij dat maar ongemakkelijk vond.
De driedelige VPRO-documentaireserie Kinderen van Rutte had makkelijk een gezellige terugblik kunnen worden op de opmerkelijke bijbaan van de man die veertien jaar premier was. Maar gelukkig is de vraagstelling een stuk scherper: hoe verging het de leerlingen van meester Mark in de samenleving van premier Rutte?
Documentairemaker Roos van Ees sprak samen met researcher Karen Al meer dan tachtig oud-leerlingen van Rutte, die zelf overigens niet wenste mee te werken aan de serie omdat hij zijn docentschap beschouwt als een ‘privéaangelegenheid’.
Normaal gesproken zou dat zonde zijn, maar de verhalen van de geportretteerde leerlingen - bijna allemaal kinderen van migranten - zijn boeiend genoeg, vooral omdat ‘kinderen van Rutte’ niet alleen slaat op de leerlingen, maar vooral op kinderen die daadwerkelijk opgroeiden in een samenleving waarin de Rutte-doctrine leidend was.
En die Rutte-doctrine gaat - ook getuige de vele archiefbeelden - vooral over het idee dat je vanzelf ergens komt, als je maar hard genoeg werkt.
Kinderen van Rutte wordt zo vooral een verhaal over verantwoordelijkheid, die de oud-leerlingen van meester Mark nog altijd enorm voelen. Anar (21) zegt bijvoorbeeld dat hij zijn generatie beschouwt als ‘opoffering voor toekomstige generaties’, zodat zij het ‘makkelijker gaan hebben’.
Maar, zegt Comfort (25) terecht: die verantwoordelijkheid mag helemaal niet bij hun liggen. Maar die doctrine van ‘eigen verantwoordelijkheid’ zit behoorlijk diep, óók in hun eigen levens, waarin ze vooral hun ouders - die vaak veel hebben opgegeven om hun kinderen een beter leven te geven - niet willen teleurstellen.
Volgens meester Mark heb je je lot zelf in handen, maar die woorden doen het in een klaslokaal soms beter dan in de praktijk van een weerbarstige samenleving.
Over de auteur
Alex Mazereeuw schrijft voor de Volkskrant over film en televisie en is eens in de vijf weken tv-recensent.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant