De Portugese premier Luís Montenegro verliest dinsdag hoogstwaarschijnlijk het vertrouwen van zijn parlement. Na slechts een jaar gaat Portugal zo opnieuw richting stembus. Wat is er in het Zuid-Europese land aan de hand? Vijf vragen.
is correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Hij woont in Madrid.
Waarom is premier Montenegro in opspraak?
Vanwege zijn zakelijke belangen. Voor Luís Montenegro (52) in maart 2024 de parlementsverkiezingen won namens de centrumrechtse Aliança Democrática runde hij een eigen bedrijf. Met deze onderneming, Spinumviva genaamd, hielp hij andere bedrijven bij het verwerken van de persoonlijke data van klanten.
Toen Montenegro in 2022 werd gekozen als partijleider, wist hij dat hij zijn functie als directeur en aandeelhouder van Spinumviva moest neerleggen: de Portugese wet vereist ‘exclusiviteit’ van politici. Dat betekent dat ze geen ander betaald werk mogen doen. De politicus uit Porto dacht dit op te lossen door het bedrijf op naam te zetten van zijn vrouw Carla en hun twee kinderen.
Het probleem is dat Montenegro in gemeenschap van goederen is getrouwd. Alles wat van zijn vrouw is, is daarmee wettelijk ook van hem. Dat geldt ook voor het geld dat bij Spinumviva is blijven binnenkomen. Zo onthulde de krant Expresso eind februari dat het bedrijf 4.500 euro per maand ontvangt van Solverde, een keten van hotels en casino’s.
Montenegro’s politieke tegenstanders en juristen zien hierin niet alleen een overtreding van de exclusiviteitswet, maar ook de schijn van belangenverstrengeling. Voor het runnen van zijn casino’s is Solverde afhankelijk van concessies van de staat. Twee van deze concessies moeten voor het einde van het jaar worden verlengd. Dat Solverde intussen geld overmaakt aan het bedrijf van (de familie van de) premier, maakt de kwestie uiterst gevoelig.
Hoe verdedigt Montenegro zich tegenover de beschuldigingen?
‘Ik heb geen enkele misdaad gepleegd’, richtte de premier zich op 1 maart in een tv-toespraak tot het Portugese volk. Dat ook hij beseft dat de situatie er slecht uitziet, bleek echter wel uit zijn aankondiging dat het ‘familiebedrijf’ voortaan volledig in handen zou komen van zijn twee kinderen, zonder een rol voor zijn vrouw.
Spinumviva verplichten om zijn deuren te sluiten, ‘alleen omdat ik nu minister-president ben’, is volgens hem onrechtvaardig tegenover zijn kinderen, die ‘sinds dag één mijn zakenpartners waren’. Bij een ‘belangenconflict’, verwees hij naar de casino’s zonder ze te noemen, zou hij zich als premier uiteraard afzijdig houden van welk besluit ook.
Politieke opschudding is één ding, maar waarom leidt die nu de val van de regering in?
Vorige week woensdag diende de Communistische Partij een motie van wantrouwen in. Die kreeg toen nog geen meerderheid. De grootste partij in de oppositie, de sociaaldemocratische PS, stemde tegen de motie. Een overweging was mogelijk de vrees om de schuld te krijgen van het platleggen van het landsbestuur in geopolitiek zeer onzekere tijden.
De PS drong echter wel aan op een parlementair onderzoek. Daarmee heeft die partij ‘het wantrouwen, de speculaties en de insinuaties’ volgens Montenegro op zó’n manier aangewakkerd, dat hem niets anders rest dan zijn positie zelf ter discussie te stellen. Dat doet hij dinsdag met een vertrouwensstemming in het parlement.
Is het zeker dat hij die vertrouwensstemming verliest?
Zeker is niets in de politiek. Maar nu de premier zelf het initiatief voor de motie heeft genomen, wijst alles erop dat de PS haar been deze keer niet zal intrekken.
Montenegro won bij de vorige verkiezingen geen absolute meerderheid en leidt op dit moment een minderheidsregering. Zijn lot is daarmee in handen van de oppositie. Stemt die tegen hem, en daar lijkt het wel op, dan betekent dat meteen het einde van zijn regering.
Wie spint er precies garen bij nieuwe parlementsverkiezingen?
Montenegro, die zijn partij wil blijven leiden, droomt van een absolute meerderheid. Zijn campagne zal zich richten op de ‘onverantwoordelijkheid’ van de oppositie, die het land in zijn ogen tot gevaarlijke stilstand brengt.
In de peilingen heeft zijn AD vooralsnog een kleine voorsprong op de PS. De vraag is bovendien of de sociaaldemocraten al klaar zijn voor nieuwe verkiezingen. De PS likt nog altijd haar wonden na het vertrek van partijleider en premier António Costa, de huidige EU-president. Hij trad eind 2023 af na (tot op heden onbewezen) beschuldigingen van corruptie.
Amper anderhalf jaar later lijkt ook Costa’s opvolger als premier te gaan vallen door een integriteitskwestie. Het zal het toch al broze vertrouwen van de Portugezen in hun politici weinig goed doen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant