Na de publieke schoffering door de Amerikaanse president Donald Trump van de Oekraïense presidentVolodymyr Zelensky van anderhalve week geleden komen nu delegaties van de VS en Oekraïne in Saoedi-Arabië bijeen. ‘De grondstoffendeal is wisselgeld, Oekraïne wil gewoon weer aan tafel komen’, zegt verslaggever Tom Vennink.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Tom, dinsdag zijn er onderhandelingen tussen Oekraïense en Amerikaanse delegaties in Saoedi-Arabië. Wat staat er op het spel?
‘Het herstel van de Amerikaanse militaire steun aan Oekraïne en het delen van inlichtingen. De VS zijn daar vorige week mee gestopt na de laatste ontmoeting tussen Zelensky en Trump. Er komt nu niets meer en dat raakt Oekraïne elke dag op het slagveld. Zeker het gebrek aan Amerikaanse inlichtingen heeft directe gevolgen voor de kansen van Oekraïne aan het front. Want die inlichtingen hebben ze nodig voor het ontdekken van Russische troepenbewegingen, het uitkiezen van doelwitten en het detecteren van luchtaanvallen.
‘Wat er ook op tafel ligt, is de grondstoffendeal. Die zou eigenlijk getekend worden bij het laatste bezoek van Zelensky aan Washington. Er stond een zinnetje in de conceptversie waarover Oekraïne wekenlang had onderhandeld: dat de VS de poging van Oekraïne om veiligheidsgaranties te krijgen zouden ondersteunen. Dat zinnetje haalde Trump er op het laatste moment uit, Oekraïne wilde niet tekenen en daarna ontaardde die ontmoeting voor het oog van de wereld in een aanval van Trump op Zelensky.’
Weten we of die veiligheidsgaranties terug op tafel liggen?
‘Er is geen nieuwe tekst gepubliceerd, het is ook niet zeker of de deal dinsdag getekend gaat worden. Steve Witkoff, een gezant van Trump, heeft gezegd dat hij er vertrouwen in heeft dat de deal op korte termijn wordt getekend. Zelensky heeft ook gezegd dat-ie wil tekenen en Trump tegemoet wil komen. Het is namelijk heel belangrijk voor hem dat de steun weer wordt hervat.’
Die deal is dus voor Oekraïne vooral een manier om weer dichter bij de inlichtingen en militaire steun te komen?
‘Ja, dit is wisselgeld voor militaire steun, hoopt Oekraïne. Op lange termijn gaan de VS hieraan verdienen. Oekraïne wil de steun behouden en weer aan tafel komen.’
Aan die tafel zitten onder anderen de buitenlandministers en andere hoge functionarissen van beide landen, maar geen Trump en Zelensky. Moet de boel eerst nog afkoelen?
‘Ja, de Amerikaanse delegatie wil naar eigen zeggen eerst ‘bewijs’ zien dat Oekraïne echt vrede wil. Oftewel, de Amerikanen willen dat Oekraïne concessies doet aan Rusland om dichter bij een deal met Moskou te komen. Witkoff zei het te willen hebben over onder andere grondgebied en voorwaarden voor een vrede met Rusland. Het is opvallend dat de VS het daarover willen hebben.
‘Rusland heeft vier Oekraïense provincies en de Krim geclaimd. Zelensky vindt het formeel onacceptabel om gebied af te staan aan Rusland, maar hij heeft laten doorschemeren die gebieden te kunnen erkennen als ‘tijdelijk bezet’. Dan zou daar niet gevochten worden bij een wapenstilstand. Hij wil dan wel veiligheidsgaranties hebben van Europa en de VS. Daar zal het ook over gaan in Saoedi-Arabië.’
Zelensky is wel in Saoedi-Arabië, hoe zit dat?
‘Dat is een uitgesteld staatsbezoek aan kroonprins en premier Mohammad bin Salman. Dat zou vorige maand plaatsvinden, maar toen waren in dat land gesprekken tussen Rusland en de VS over Oekraïne. Zelensky wilde niet in een ongemakkelijke positie gebracht worden en stelde het bezoek uit. Zijn bezoek van deze week heeft formeel niets te maken met de onderhandelingen.’
Verwacht je dat de onderhandelingen leiden tot het hervatten van de Amerikaanse steun?
‘Bij de VS en Trump weet je het niet meer. En we weten ook niet in hoeverre Rusland bereid is te stoppen met de oorlog. Oekraïne wil een gedeeltelijk staakt-het-vuren voorstellen, in de lucht en op zee. Dat is om te testen of Rusland wel bereid is tot het doen van concessies. Het is Rusland dat iedere dag Oekraïne aanvalt en dat nog geen enkele stap heeft gezet om daarmee te stoppen.
‘Zelensky wil de VS duidelijk maken dat Rusland ook iets moet opgeven. Volgens hem wil Rusland dat helemaal niet en is Poetin er alleen maar op uit om Oekraïne te veroveren en te vernietigen.’
Je was vorige maand twee weken in Oekraïne. Wat merkte je van de verschuivende panelen op het wereldtoneel?
‘Als ik vroeg naar Trump, schudden Oekraïners met hun hoofd. Militairen begonnen te schelden, ik hoorde heel grove scheldwoorden die ze normaal alleen gebruiken voor Russen. Trump schaart zich achter de Russische eisen voor het einde van de oorlog. Het voelt voor de Oekraïners als verraad.
‘Ze hadden gehoopt dat Trump werk zou maken van het motto vrede door kracht: Oekraïne zo sterk maken dat Rusland wel móét stoppen met de oorlog. Maar hij doet het tegenovergestelde en dat komt hard aan. Hij verzwakt Oekraïne militair en diplomatiek, hij wil aanspraak maken op een deel van de Oekraïense economie, hij praat met de Oekraïense oppositie, hij wil verkiezingen terwijl dat niet kan. Daardoor zijn Oekraïners wel nog meer achter Zelensky gaan staan.’
Je bent sinds februari 2022 veel in Oekraïne geweest en in jouw reportages is het veel gegaan over de weerbaarheid van Oekraïners. Merkte je daar nu nog verschil in?
‘Nee, ik zie telkens dat Oekraïners vooral op zichzelf vertrouwen. Ze zien geen alternatief voor het verdedigen van zichzelf. En ze geloven na elf jaar op het slagveld wel dat ze kans maken, nadat ze Russen hebben verdreven bij Kyiv, uit Charkiv, Cherson en van de Zwarte Zee. Ze hebben daarbij nooit heel diep in bondgenoten geloofd.
‘Ook nu verwachtte ik wel enige teneergeslagenheid, maar ik zag vooral veel zelfvertrouwen en vastberadenheid.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant