De steentijd is minder weggezonken dan je denkt. Kijk maar naar de wereldpolitiek.
Terwijl de wereld in de greep is van boos kijkende mannen die met elkaar ruziën over wapens, land en grondstoffen, tuurde ik deze week naar twee stukken hout uit de prehistorie.
Zo’n 176 duizend jaar voordat de boze mannen werden geboren, moeten ze zijn neergelegd, bij een waterpartij in Zambia. De ene boomstam boven op de andere. En, opmerkelijk: iemand was op het idee gekomen een inkeping uit te hakken in de bovenste stam, zodat ze beter op elkaar pasten en niet wegrolden.
Archeologen waren in alle staten toen ze het tafereel, nu twee jaar geleden, aantroffen. Dit was de tijd vóór homo sapiens, en toch waren de simpelere mensen uit die tijd al bezig de omgeving naar hun hand te zetten. Want was dit een brug? Een platform om op te zitten misschien? En dan die houtbewerking. Terwijl dit toch echt de periode is die experts de steentijd noemen.
Ook niet-menselijke apen maken soms gebruik van houten gereedschap. Zo zagen biologen in Senegal tot hun verbijstering hoe chimpansees rechte stokken bijpuntten met hun tanden, om ze vervolgens als een soort satéprikkers te gebruiken bij de jacht op bushbaby’s, schattige nachtdiertjes met grote, smekende ogen, die voor de chimp een voedzaam tussendoortje zijn.
Vervelend alleen dat organisch materiaal vergaat. Al maakte homo erectus miljoenen jaren geleden complete Flintstone-auto’s van hout, niemand die ze nog terugvindt. Vandaar ‘steentijd’: de stenen vuistbijlen blijven liggen, de rest verpietert en vergaat.
Bijzonder dus dat Spaanse opgravers deze week ook een set – naar men aanneemt – gereedschappen beschreven van bot. Ook dáármee waren onze voorouders dus in de weer, maar liefst anderhalf miljoen jaar geleden, aan een oever in Tanzania.
Het maakt een oude, diepe vraag weer urgent. Waar wáren we, al die tijd? Want naarmate de ontdekkingen zich opstapelen, wordt het moeilijker te accepteren dat onze voorvaderen halve dieren waren, die benen werktuigen en zelfs bruggen maakten zonder er veel bij na te denken. Dat ze slechts hun dierlijke instinct volgden, geleid door hun innerlijke behoeften, en hooguit wat gedrag na-aapten van de mensdieren om hen heen.
Als we al tienduizenden generaties bruggen maken – waarom duurde het dan nog zo lang tot de piramides, de Pont Neuf en de Erasmusbrug in Rotterdam? Wat is er recent in de mens gevaren, dat we nu wél met zijn 8 miljarden de planeet van poolkap tot evenaar bewonen?
Of misschien moet je die vraag omdraaien. Zíjn we wel wezenlijk veranderd? Of is het verschil gradueel en zijn we per ongeluk doorgeschoten in onze beheersing van de omgeving? Waardoor we nu een ‘ontplofte aap’ zijn, zoals zoöloog Jelle Reumer het noemt, met te veel mensen, te veel spullen en te veel greep op de planeet?
Denk aan de boos kijkende mannen, met als werktuigen importtarieven, brieven van de Britse koning of hypersonische raketten van het Kinzhal-type. Niet eens zo heel anders dan die chimpansee, die een speer gebruikt om een snoezig diertje te verslinden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns