DEN HAAG - Kiezers in Den Haag moeten in het stemhokje nog wel even worstelen met grote stembiljetten. Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft Den Haag gevraagd om een proef te doen met kleinere biljetten, maar het experiment stuit op forse kritiek in de Haagse gemeenteraad. 'Doe de proef maar in een klein dorpje.'
Het onbegrip over het plan van burgemeester Jan van Zanen om mee te doen met de pilot is groot in de gemeenteraad. 'De opkomst is in Den Haag met 43 procent al zo laag. Waarom moeten wij vooraan staan en meedoen met deze proef?', vraagt VVD-fractievoorzitter Lotte van Basten Batenburg zich woensdag af in een commissievergadering.
Het ministerie heeft Den Haag gevraagd om mee te doen aan een experiment met kleinere stembiljetten, omdat de grote lastig zijn voor kiezers en stembureauleden.
Het nieuwe biljet is al bij vijf gemeenten, waaronder Alphen aan den Rijn en Midden-Delfland, getest tijdens de Europees Parlementsverkiezingen in 2024. Voor de gemeenteraadsverkiezingen volgend haar, op 18 maart 2026, wil het ministerie de proef uitbreiden met onder andere Den Haag.
Dat ziet Van Zanen wel zitten, omdat kleinere biljetten 'het stemproces voor kiezers toegankelijker maakt'. Ook maakt het nieuwe stembiljet het stemmen tellen makkelijker waardoor de uitslag sneller en met minder fouten kan worden vastgesteld, vindt hij.
Maar het nieuwe stembiljet maakt de gemeenteraadsverkiezingen onpersoonlijk, waardoor nog minder mensen naar de stembus gaan, vrezen veel partijen. Dat komt omdat de namen van kandidaat-raadsleden niet langer op het biljet komen. Die worden vervangen door nummers.
Dat betekent dat op de bovenste helft van het nieuwe stembiljet de lijstnummers, namen en logo's van de partijen komen, en onderaan de nummers van de kandidaten. De namen van de kandidaten zijn te vinden in een apart overzicht, die in het stemhokje ligt.
'We moeten van raadsleden geen nummers maken', vindt Rachid Guernaoui van Hart voor Den Haag. 'Daarmee maak je de kloof tussen kiezers en raadsleden nog groter. Dit experiment draagt niet bij aan een hogere opkomst', verwacht hij.
Ook wijst Guernoaui erop dat Den Haag een traditie kent van persoonlijke campagnes. 'Daardoor zijn sommige raadsleden met voorkeurstemmen in de raad gekomen. Deze traditie wordt door de proef teniet gedaan. Ik zie veel risico’s in het toch al delicate verkiezingsproces.'
Daarnaast maken partijen zich zorgen over de toename van het aantal ongeldige stemmen. 'Dat hebben we gezien bij de proeven in andere gemeenten', zegt Isabel Bos van GroenLinks. 'Het is wrang als iemand wel is komen stemmen, maar die stem toch niet meetelt.'
Ook CDA-fractievoorzitter Kavish Partiman vindt het voor Den Haag niet het juiste moment om te gaan experimenteren door de namen van kandidaten van het stembiljet te halen. 'Mensen gaan misschien niet stemmen, omdat ze niet weten dat hun buurvrouw op de kieslijst staat. We moeten de proef niet doen.'
Alleen D66 steunt het experiment vol overtuiging. 'Wij zijn voor democratische vernieuwing', zegt D66-fractievoorzitter Marieke van Doorn. 'En van experimenteren kan je leren.'
Van Doorn verwacht niet dat de proef zorgt voor een lagere opkomst. 'De mensen staan al in het stemhokje. Ik snap niet hoe de proef de opkomst tegenhoudt.'
Maar dat wil er bij VVD'er Van Basten Batenburg niet in. 'Dit is geen democratische vernieuwing. De proef helpt de democratie om zeep. Mensen gaan op een nummer stemmen in plaats van een kandidaat. En alleen om het tellen te versnellen. Dat is bureaucratisch en niet democratisch.'
'Wij kunnen ons niet vinden in de pilot', zegt ook Fatima Faid van de Haagse Stadspartij. 'Misschien kan het in een ander klein dorpje.'
Burgemeester Van Zanen heeft wel vertrouwen in het experiment. 'Het is beschamend wat wij mensen aandoen met dat grote stembiljet', zegt hij. 'En wij passen het nieuwe stembiljet al toe bij het stemmen door Nederlanders die in het buitenland wonen.'
Het resultaat daarvan is positief, zegt Van Zanen. 'De lijsten zijn mooier en helderder afgedrukt. En het aantal voorkeurstemmen is in de oude situatie 44 procent, terwijl dat met het nieuwe systeem 48 procent is. Ik ben er dus vast van overtuigd dat het kan werken. Maar ik heb de raad gehoord en ik vrees dus dat het niet doorgaat.'
Volgende week beslist de gemeenteraad over de proef.
Source: Omroep West Den Haag