Hallo en welkom in dit liveblog! Hier hield de politieke redactie je op de hoogte van het debat over de situatie in Oekraïne en de Europese top die donderdag plaatsvindt.
Het debat is ten einde. In dit artikel gaan we dieper in op de door het kabinet toegezegde steun. De Kamer stemt morgen om 10.15 uur over de ingediende moties. Dank voor jullie aandacht!
Deel Kamer moedigt Schoof aan in steun van 3,5 miljard euro
De 3,5 miljard euro die Schoof eerder vanavond noemde als financiële steun in 2026 wordt door een deel van de Kamer goed ontvangen. Yesilgöz dient net een motie in, onder meer met GL-PvdA, NSC, CDA en D66 om dat geld inderdaad volgend jaar beschikbaar te stellen, en indien nodig nog meer dan dat.
Het woord is nu weer aan de Kamerleden voor hun tweede termijn. Daarin kunnen ze ook hun moties indienen, waar morgenochtend om 10.15 uur over wordt gestemd.
Veldkamp: 'Moeten schutting om onze tuin bouwen'
Na Schoof is het woord aan buitenlandminister Veldkamp. Hij geef aan dat we een "schutting om onze tuin" moeten bouwen. Maar weerbaarheid is ook breder dan alleen Defensie, benadrukt hij. "Weerbaar is ook hoe we als samenleving met elkaar omgaan". Hij erkent dat dit tamelijk abstract is, maar gaat daarna onder meer in op de bestaanszekerheid die het kabinet ook belangrijk vindt.
Minister Brekelmans neemt als laatste het woord. "Gezien het tijdstip" begint hij meteen met het beantwoorden van de vragen uit de Kamer.
Wilders wil nu niet instemmen met 3,5 miljard euro
Het genoemde bedrag van 3,5 miljard euro staat niet in het hoofdlijnenakkoord, benadrukt Wilders. "In het hoofdlijnenakkoord staat dat wij met elkaar hebben afgesproken dat we steun blijven geven. In het regeerprogramma staat dat we "onverminderd" steun blijven geven. Dat staat niet in het hoofdlijnenakkoord dus daar zijn we als fractie niet aan verbonden. Realiseert u zich dat dat betekent dat ik nu ook niet kan instemmen met dat bedrag?"
Schoof erkent het "verschil in terminologie". "We gaan dit uitwerken in de voorjaarsnota en daarin kan ook hetgeen dat u inbrengt aan de orde komen".
Eerder gaf Wilders al aan pas in te stemmen met extra geld voor Oekraïne als er ook extra geld wordt vrijgemaakt voor de lastenverlichting in Nederland.
Schoof en Wilders wisselden een paar woorden vlak voor het debat weer verderging.
Kabinet maakt voor 2026 3,5 miljard euro vrij voor Oekraïne
Het kabinet zal de huidige steun aan Oekraïne doorzetten. De afgelopen jaren ging het om een bedrag van zo'n 3,5 miljard euro per jaar en dat zal dus ook de komende jaren gebeuren. Dat bedrag maakt Schoof net bekend.
Daarbij is het ook een optie om dat geld iets eerder uit te geven. Dat zou erop neerkomen dat dit jaar, als dat nodig wordt bevonden, meer steun naar Oekraïne kan gaan uit het geldpotje dat daarvoor in 2026 is gereserveerd. Het gaat in dat geval dus niet om 'extra' geld, maar geld dat 'naar voren is gehaald'. Dit zou bij de voorjaarsnota al besloten kunnen worden.
Schoof vindt het nog te snel om scenario zonder VS uit te werken
Zowel Timmermans als Bontenbal proberen Schoof ervan te overtuigen dat er ook scenario's uitgewerkt moeten worden voor het geval de Verenigde Staten niet meer bij willen dragen. "Misschien moét het wel zonder de Amerikanen. Wat dan?", vraagt Timmermans zich af.
Schoof zegt dat elk scenario bespreekbaar is, maar wil "de juiste dingen in de juiste volgorde" doen. Hij vindt het belangrijker dat Europa, en ook Nederland, in hun Defensie de voorwaartse beweging maken. Volgens de premier mag er op de discussie over de betrokkenheid van Amerikanen geen taboe rusten, maar "er mag ook geen zweem op komen dat we denken wel zonder de Amerikanen te kunnen."
"Er is geen scenario denkbaar zonder de Amerikanen en dan is dat dus ook geen scenario waar we ons op voorbereiden?" vraagt Bontenbal zich af. Maar een beeld schetsen over een toekomst zonder Amerikanen, dat gaat de premier "net iets te snel".
Schoof: 'Meer doen kan niet zonder dat we het merken'
Volgens de premier zijn twee dingen belangrijk. Het eerste punt: Europa zal meer meer moeten doen. Er wordt daarbij ook meer van Nederland gevraagd. En dat gaat niet zonder dat we het merken. "Dat zal meer geld gaan kosten. Het gesprek daarover moeten we open voeren, om te beginnen hier in deze Kamer en daarbuiten met iedereen."
Daarbij moeten we ook realistisch zijn over de rol van de VS, zegt Schoof. "Zonder de Verenigde Staten gaat dat niet en zeker niet top korte termijn". Die trans-Atlantische samenwerking moet dus gezocht blijven worden, vindt hij.
Het debat is weer begonnen. Het woord is aan premier Schoof, die als eerste de vragen vanuit de Kamer gaat beantwoorden.
Tot zover de inbreng vanuit de Kamer. Het debat gaat over ongeveer een half uurtje verder.
SGP maakt zich zorgen over nucleaire veiligheid zonder Amerikanen
De SGP maakt zich zorgen over de nucleaire veiligheid als de Amerikaanse paraplu in de toekomst wegvalt. In Europa hebben alleen het VK en Frankrijk kernwapens, maar de landen beschikken maar over één soort. Ook is hun arsenaal lang niet zo groot als dat van de VS.
De Franse president Emmanuel Macron dringt al langer aan op een gesprek over zijn nucleaire afschrikkingsmacht en verdediging van Europa. De SGP wil van het kabinet weten of ze hiervoor openstaan.
Meer partijen in de Kamer willen de discussie over kernwapens openen. De VVD vindt het tijd om taboes los te laten over gezamenlijke nucleaire afschrikking met het VK en Frankrijk", zei Yesilgöz in het debat. Ook Bontenbal (CDA) toonde zich blij met het Franse aanbod.
Timmermans (GL-PvdA) vindt het ook van belang dat Nederland zich gaat verhouden tot deze kwestie. Al wijst hij ook op Non-proliferatieverdrag waarin landen hebben afgesproken dat het bezit van kernwapens beperkt blijft tot de landen die ze al bezaten ten tijde van de ondertekening.
Bikker richting Schoof: Dit is het moment om koers te houden
ChristenUnie-leider Mirjam Bikker roept premier Schoof op om koers te houden. Ze hoopt dat hij zich niet laat tegenhouden door de "wankele coalitie". Volgens Bikker is er nu extra militaire steun nodig en moeten de sancties overeind blijven. "Als dat in EU-verband niet lukt moet u doorschakelen naar de coalition of the willing. Doe wat nodig is", is haar boodschap aan Schoof.
Bontenbal: 'Stop met vertellen wat we niet doen, vertel wat we wel gaan doen'
CDA'er Henri Bontenbal vraagt zich onder meer af hoe het kabinet kijkt naar de voorstellen die door Von der Leyen zijn gedaan, en hoopt daarbij dat het kabinet snel, nog voor het voorjaar, besluiten neemt.
"Stop met vertellen wat we niet gaan doen, vertel wat we wel gaan doen", vindt Bontenbal. Hij wil daarbij niet het gevoel krijgen dat Schoof "geen stappen kan zetten door een verdeelde coalitie."
BBB wil nog geen percentages of bedragen noemen
Henk Vermeer (BBB) vindt dat het "nu nog geen zin heeft" om bedragen of percentages te plakken op de defensie-uitgaven. Nederland haalt sinds kort de NAVO-norm van 2 procent, maar de roep om deze norm te verhogen klinkt steeds luider. Zo wil Trump dat de Europese landen 5 procent van hun bbp gaan uitgeven aan defensie. NAVO-baas Mark Rutte stuurt aan op 3,7 procent.
Het kabinet en een Kamermeerderheid zien ook in dat de defensie-uitgaven de komende jaren opgeschroefd moeten worden. Een deel van de oppositie pleit voor een stap naar 3 procent, maar de coalitiepartijen houden zich op de vlakte. Ze willen eerst weten wat er precies nodig is aan materieel of andere investeringen. Daarna willen ze naar het kostenplaatje kijken.
SP: 'Onbegonnen werk' om al te spreken over invulling
SP-leider Jimmy Dijk wil vooral de-escalatie door diplomatie. Zijn partij, die sowieso tegen militaire inzet in het buitenland is, noemt het ook "onbegonnen werk" dat er nu al wordt gesproken over de invulling van veiligheidsgaranties of een afschrikkingsleger.
Daarbij doet een coalition of the willing precies wat Trump van hen vraagt, vindt Dijk en gaat er nóg meer geld naar "de oorlogsindustrie".
Omtzigt benadrukte in zijn bijdrage dat het belangrijk is om de cyberveiligheid op orde te brengen.
PVV wil bij extra geld voor Defensie ook geld voor 'onze eigen mensen'
Wilders blijft erbij: extra geld voor Defensie is "zeker niet onbespreekbaar". Maar dan moeten ook "vele miljarden euro's" extra worden vrijgemaakt voor "onze eigen mensen die de boodschappen, huren en de energierekening nu al niet kunnen betalen". Van die eis wil hij "geen millimeter afwijken". "Ik kan niet uitleggen dat we het ene wel doen en het andere niet."
Zijn hoofdboodschap blijft dat er nu vooral moet worden gezorgd dat de VS en Oekraïne weer met elkaar gaan praten.
Kabinet moet de cyberveiligheid versneld op orde brengen
Pieter Omtzigt roept in zijn bijdrage het kabinet op "versneld de cyber" op orde te brengen. Volgens de NSC-leider zal Poetin zijn pijlen hier als eerste op richten. Ook vindt Omtzigt het van belang dat de voedsel-, water- en medicijnvoorraden worden aangevuld.
Hij heeft weinig vertrouwen in de Europese Commissie en de EU. Volgens Omtzigt moet de coalition of the willing de komende tijd het voortouw nemen.
Wilders ontkent Schoof 'aan ketting te houden'
Geert Wilders krijgt het verwijt dat hij de premier "aan een ketting houdt". Volgens Jetten kan Schoof niet snel handelen en dus moet die "ketting" worden doorgeknipt. De PVV-leider heeft bijvoorbeeld al meermaals aangegeven dat de partij tegen de inzet van Nederlandse militairen is tijdens een eventuele vredesmissie, terwijl andere partijen die optie nog openhouden.
In beginsel vindt Wilders het idee om het kabinet de ruimte te geven "prima", zegt de PVV-leider iets later tegen CDA'er Henri Bontenbal. Schoof krijgt "alle ruimte die hij heeft", maar dan heeft de PVV "ook de ruimte om als hij met een plan terugkomt, te zeggen: 'ik ben het er niet mee eens'".
Wat zijn Eurobonds?
Het gaat in het debat veel over Eurobonds. Dat zijn leningen die EU-lidstaten gezamenlijk aangaan en waar ze allemaal garant voor staan. Het kabinet-Schoof is, net als vorige kabinetten, tegen dit instrument.
Toch zei minister Eelco Heinen (Financiën) deze week geen nee tegen een soortgelijk plan van de Europese Commissie. Voorzitter Ursula von der Leyen wil 150 miljard euro lenen op de kapitaalmarkt en dit geld vervolgens weer uitlenen aan lidstaten.
Verschillende Kamerleden zien dit als Eurobonds, maar Heinen ziet dit anders. Hij benadrukte eerder vandaag in een debat dat de Commissie de buffer in de EU-begroting wil gebruiken als onderpand. Dat is volgens hem al eerder gebeurd en "past binnen de kaders". De lidstaten staan dus niet garant voor de leningen.
VVD wil liever geen Eurobonds, maar gooit deur niet dicht
BBB'er Henk Vermeer vraagt Yesilgöz naar de zogenoemde Eurobonds (het gezamenlijk aangaan van schulden waar alle lidstaten garant voor staan). Is haar partij nog steeds tegen? Die vraag kan de VVD'er bevestigend beantwoorden.
Maar als er echt iets groots op het spel staat, zoals "onze manier van leven", dan moet een partij bereid zijn haar eigen wensen op te geven, benadrukt Yesilgöz. Oftewel: mocht het écht nodig zijn, dan geeft VVD niet de opdracht mee aan Schoof om een veto uit te spreken tegen Eurobonds.
Wilders zocht in het debat de confrontatie op met Timmermans.
Yesilgöz wil weten of Nederland vol meedoet aan 'coalition of the willing'
Als het aan de VVD ligt, sluit Nederland zich volledig aan bij coalition of the willing die de Britste premier Keir Starmer samen met de Franse president Emmanuel Macron aan het vormen is. Er moet een club van landen komen die samenwerken aan een vredesplan voor Oekraïne.
Premier Schoof zei eerder al dat Nederland militaire planners levert aan deze coalitie. Zij gaan uitzoeken welke veiligheidsgaranties er nodig zijn in Oekraïne.
Ook Yesilgöz wil Trump en Zelensky weer om tafel
Ook VVD-leider Dilan Yesilgöz benadrukt dat het belangrijk is dat Trump en Zelensky weer om tafel moeten. "Het is zaak om nu niet verder te escaleren." Bovendien moet Nederland ook flink investeren in eigen defensie, werken aan de relaties met buurlanden en "op termijn besluiten over onze steun aan een eventuele vredesmissie".
De VVD-leider laat de deur naar eventuele extra hulp nog steeds openstaan, maar blijft erbij dat de VVD dan eerst wil weten wat er precies nodig is. Maar als de VS zich definitief terugtrekt, dan neemt Nederland wat haar partij betreft wél verantwoordelijkheid.
Timmermans veest voor 'oneerlijke vrede'
Wilders en Timmermans zijn het niet eens over de stappen die nu gezet moeten worden. De PVV-leider wil dat het kabinet Zelensky aanspoort de banden met Trump te herstellen, terwijl de GL-PvdA-leider benadrukt dat "echte vrede" er pas kan komen als Oekraïne sterker staat. Daarvoor is nu extra (militaire) steun nodig, vindt Timmermans.
Timmermans vreest dat een eventuele vrede anders alleen blijft bij een pauze. "Poetin wil Oekraïne van de kaart vegen. Je moet Oekraïne versterken, zodat Rusland niet de kans heeft om Oekraïne van de kaart te vegen. Als je nu toegeeft aan Poetin, kan ik u één ding op een briefje geven: dan heb je over aan aantal jaren weer oorlog", zei hij in de richting van Wilders.
Timmermans heeft VS ook liever aan boord
Wilders vraagt Timmermans of een vrede in Oekraïne ook mogelijk is zonder de Verenigde Staten. De PVV-voorman zei gisteren dat dat wat hem betreft niet mogelijk is. "Zouden we ons niet enorm moeten inspannen om te zorgen dat de partijen bij elkaar komen?"
Volgens Timmermans is vrede in Oekraïne wél mogelijk zonder de VS, maar "dan zal het veel te lang duren". Hij heeft veel liever de VS aan boord en zegt ook te zien dat Europese leiders hier hun "uiterste best" voor doen. Daarbij, benadrukt de GL-PvdA-leider, is het niet de EU die met de rug naar de VS is gaan staan, maar andersom.
Jetten trapte het debat zojuist af. Op rechts de afvaardiging van het kabinet: premier Dick Schoof en ministers Caspar Veldkamp (Buitenlandse Zaken) en Ruben Brekelmans (Defensie).
Timmermans: 'Ik heb me nog nooit zo veel zorgen gemaakt als nu'
Na Jetten heeft de leider van GroenLinks-PvdA, Frans Timmermans, het woord genomen. Hij roept het kabinet op tot meer actie. GL-PvdA wil "dringend" extra middelen voor Oekraïne en een plan voor de Nederlandse defensie. "Ik heb me nog nooit zo veel zorgen gemaakt als nu", zegt Timmermans, die veel ervaring heeft op het internationale toneel.
Jetten: 'Afwachtende houding onnodig'
Het wordt hoog tijd dat Nederland meer doet, vindt D66-leider Jetten. "Het is niet goed als de premier met lege handen aankomt bij de EU-top en terugkomt zonder iets concreets te zeggen."
Jetten hekelt de volgens hem "onnodig" afwachtende houding van het kabinet. De D66-voorman wijst daarbij naar de PVV en BBB, partijen die terughoudender zijn in het leveren van eventuele extra steun. "Wil het kabinet echt iets betekenen, laat dan niet Wilders of BBB het tempo bepalen. We hebben geen tijd te verliezen."
Nederland heeft tot nu toe 17,1 miljard euro aan Oekraïne toegezegd
In totaal heeft Nederland ruim 17 miljard euro aan Oekraïne toegezegd. Zoals je op deze afbeelding kunt zien, bestaat meer dan de helft van deze miljarden uit militaire steun.
Dit liveblog richt zich op het Kamerdebat over de mogelijke Nederlandse steun aan Oekraïne. Voor overige ontwikkelingen rond Oekraïne kan je in dit liveblog of onze voorpagina terecht.
Coalitie nog terughoudend over extra steun aan Oekraïne
Een van de vragen van vanavond: moet Oekraïne extra steun krijgen? Tijdens het vorige debat bleek de coalitie open te staan voor extra steun. Maar de partijen waren de afgelopen dagen nog altijd terughoudend in aangeven hoe die steun er precies uit zal moeten zien.
De VVD is voorstander van het geven van extra steun, maar benadrukte de afgelopen dagen dat er "eerst goed moet worden gekeken wat er nodig is voordat de hulp concreet wordt gemaakt". Soortgelijke uitspraken kwamen ook vanuit NSC. Partijleider Pieter Omtzigt gaf gisteravond in Bar Laat aan op dit gebied voorzichtig te zijn "omdat we met meerdere partijen zijn". Volgens Omtzigt is het "heel belangrijk dat we in Nederland iets vinden waar breed politiek draagvlak voor bestaat".
BBB en PVV zijn namelijk een stuk terughoudender als het gaat om extra steun. BBB'er Henk Vermeer gaf gisteren in Goedemorgen Nederland aan dat extra hulp wat hem betreft nog niet aan de orde is. Er moeten volgens hem geen "overhaaste beslissingen" worden genomen. Voor Geert Wilders (PVV) is het belangrijkste punt dat Oekraïne en de Verenigde Staten weer met elkaar om tafel gaan. Daar moet Nederland volgens de PVV-leider vooral op inzetten.
Premier Dick Schoof sprak vanmiddag nog met Zelensky. Daarin benadrukte hij opnieuw dat Nederland "onverminderd achter Oekraïne blijft staan".
Als eerste is het woord aan Rob Jetten van D66. Alle partijen hebben zich aangemeld voor het debat van vandaag en bij bijna alle partijen voert de partijleider het woord. Hieronder zie je de sprekerslijst voor vanavond:
Het debat van vandaag is eigenlijk een samenvoeging van twee debatten: een over de Europese top die morgen plaatsvindt en een over de situatie rond de oorlog in Oekraïne. Dat laatste debat stond eigenlijk voor morgen gepland. Maar omdat de speciaal ingelaste EU-top ook op die dag is, is het debat verplaatst naar vandaag.
Twee weken geleden debatteerde de Tweede Kamer ook al over de ontwikkelingen rond Oekraïne. In de tussentijd volgden de ontwikkelingen elkaar weer snel op, met als belangrijkste gebeurtenis de ontmoeting tussen de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse president Donald Trump. Die uit de hand gelopen bijeenkomst heeft nog steeds grote gevolgen. In dit artikel zetten we de gebeurtenissen van de daaropvolgende dagen op een rij.