Ans Mulders zag van nabij hoe covid huishield in verpleeghuizen en hoe de maatregelen tegen verspreiding van het coronavirus nóg meer schade aanrichtten. Het verzet tegen vaccinaties, tegen quarantaine, tegen goed je handen wassen; het is allemaal toegenomen, zegt ze.
Vijf jaar nadat het coronavirus de wereld in een wurggreep nam, zoekt de Volkskrant Nederlanders op die hard werden getroffen door het virus of de maatregelen. Van de ic-arts tot de schoolrector, van de ondernemer tot de coronademonstrant. Hoe kijken ze terug? Wat had er met de kennis van nu anders gekund?
Nee, zegt Ans Mulders, de verpleeghuizen hadden nooit en masse afgesloten mogen worden. Het coronavirus hield je er niet mee buiten, dat was ‘een illusie’. Ook ouderenzorgmedewerkers moeten naar de supermarkt, hebben kinderen, gaan de verpleeghuizen in en uit.
Veel belangrijker, zegt Mulders, was dat je de symptomen van het virus vroegtijdig herkende, en dan niet aarzelde om rigoureuze maatregelen te nemen: bewoners in quarantaine plaatsen, de medewerkers in beschermende kleding ernaartoe. En als het niet anders kon: een hele afdeling of locatie dicht.
Thebe – de organisatie voor ouderenzorg waar Mulders werkt als specialist ouderengeneeskunde en waar zij verantwoordelijk is voor het medische beleid – wist met dat beleid het aantal virusgevallen in de eerste coronagolf te beperken tot dertig (op tweeduizend bewoners).
Maar de roep om actie, de paniek van de daadkracht, won het van de medemenselijkheid. Op 20 maart 2020 mochten de verpleeghuisbewoners geen enkel bezoek meer ontvangen. ‘Dat besluit heeft zoveel pijn opgeroepen’, zegt Mulders. ‘We probeerden het creatief op te lossen, met partytentjes voor de deur, waarin familieleden achter glas en via de intercom contact konden hebben met de bewoners. Pure armoede.’
Beeldbellen, nog zoiets. Dat werkt niet voor mensen met dementie. Die herkennen een 2d-beeld niet als een mens van vlees en bloed. ‘Onze bewoners hebben vaak nog maar een paar lijntjes met de buitenwereld. Die werden doorgeknipt. Zij zijn hun laatste levensmaanden verstoken geweest van intiem sociaal contact met hun naasten. Een onmenselijke, eenzame opsluiting.’
Er waren verpleeghuizen waarbij zelfs op het sterfbed geen bezoek was toegestaan. Mulders: ‘Daar zijn wij altijd fel tegen geweest. De bedoeling was om het virus niet naar binnen te laten. Maar als iemand aan corona stierf, was het er toch al.’
Dat neemt niet weg dat het bezoek ook drama’s met zich mee kon brengen. Vlak voor de sluiting van de verpleeghuizen kwam een familielid nog even langs: ze was op vakantie geweest, had in quarantaine gemoeten maar wilde per se nog even bij haar naaste langs. Een fatale keuze: vier van de zeven ouderen op de betrokken afdeling overleden aan het virus dat deze naaste meebracht.
Drie weken voordat de eerste coronapatiënt in Nederland bekend werd, zaten veel Brabantse organisaties voor ouderenzorg nog bij elkaar voor een denkoefening ‘over wat we zouden doen als hier de pleuris uitbreekt’, zegt Mulders.
‘Dat heeft ons de belangrijkste les opgeleverd: communicatie is alles. Elke dag probeerden we onze medewerkers zo goed mogelijk uit te leggen wat er aan de hand was, wat het belang was van goede infectiepreventie. En vertelden we onze bewoners en hun familieleden waarom we welke beslissingen namen.’
In die eerste golf was er nog veel begrip van de buitenwereld. De bakker stuurde een lading worstenbroodjes en de bloemist emmers vol tulpen.
Toch ontstonden er ook al snel negatieve sentimenten, waar niet tegenop te communiceren viel. Mulders: ‘Waar ik veel last van heb gehad, is de term ‘dor hout’; de gedachte dat onze bewoners, ook zij die nog lang niet klaar waren met het leven, wel dood mochten. Hoe is het toch mogelijk deze groep zo te ontmenselijken?’
Verpleeghuizen
20 maart 2020: verpleeghuizen dicht.
Als er in september 2020 een uitbraak is in een dorpsverpleeghuis in Goirle, en de locatie tijdelijk ‘op slot’ moet, krijgt Mulders te maken met de actiegroep Viruswaarheid van Willem Engel. Die post op Facebook het telefoonnummer van het verpleeghuis, en de openlijke oproep om te gaan bellen. Tientallen mensen doen dat, met scheldpartijen en bedreigingen aan het adres van de receptiemedewerkers.
De ouderenzorg is in coronatijd volwassen geworden, zegt Mulders. ‘Hobbelden we er voordien misschien nog als kneusjes achteraan, nu kregen we de plek aan de zorgtafel die we verdienen.’
Zeker in Brabant besliste de ouderenzorg direct mee. ‘Wij tuigden afdelingen op voor mensen die wel zorg nodig hadden maar die niet voor beademing in het ziekenhuis hoefden te blijven. Zo creëerden we daar ruimte.’ Het regionale coördinatiecentrum patiëntenspreiding verdeelde die mensen over de zorginstellingen.
Het model wordt op een later moment in de coronacrisis landelijk door de ziekenhuizen overgenomen – met de toenmalig voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg, Ernst Kuipers (Erasmus MC), als de baas daarvan.
Verpleegkundigen bij een corona patiënt op de ic-afdeling van het Amphia Ziekenhuis in Breda, oktober 2020.
Arie Kievit
Oók in Brabant – tijdens de eerste golf het epicentrum van de epidemie in Nederland – organiseren zorgorganisaties samen al snel een verdeelcentrum voor mondkapjes en schorten. Elke zorginstelling levert haar eigen voorraad in en krijgt uit de centrale opslag datgene wat zij nodig heeft.
Landelijk gaat de acceptatie van de ouderenzorg wat langzamer. In de eerste landelijke verdeelplannen voor beschermingsmiddelen draait het om de ziekenhuizen. Organisaties voor ouderenzorg moeten zelf maar zien hoe zij aan hun mondkapjes komen.
Pas in april 2020 schuift er een specialist ouderengeneeskunde aan bij het Outbreak Management Team (OMT). Op het journaal zijn elke dag de bezettingscijfers van de ziekenhuizen te zien; geen woord over de verpleeghuizen.
Inmiddels, zegt Mulders, zijn er ook landelijk muren geslecht: ‘Dat we de problemen in de zorg samen moeten oplossen, met alle partijen. Daar zie ik een blijvende verandering.’
De belangrijkste verandering die corona heeft veroorzaakt, had Mulders echter niet zien aankomen.
Vóór de coronacrisis begrepen medewerkers, bewoners en familieleden het belang van infectiepreventie; ook een gewone griepgolf is in een verpleeghuis geen goed idee. Maar na deze echte pandemie, met de heftigheid van duizenden doden, blijkt het vertrouwen in maatregelen te zijn verdampt. Alsof met het uitdoven van de ernst van het virus, ook de herinnering verdampte aan hoe de beginfase was.
De weerstand tegen vaccins, tegen goed handen wassen, tegen quarantaine als een oudere griep heeft of het norovirus, het is allemaal toegenomen, ziet Mulders. ‘Het is super ingewikkeld geworden mensen daar nog voor te motiveren. De covidperiode ondermijnt de infectiepreventie van nu. En daar kan ik met mijn hoofd niet bij.’
Source: Volkskrant