Slingerdijkjes mogen dan geliefd zijn, hun vorm hebben ze te danken aan een hoop ellende van lang geleden. Fotograaf Loek Buter, altijd op zoek naar hoe de mens poogt de natuur naar zijn hand te zetten, ging naar kolken, wielen, waaiers.
Door Pieter Hotse Smit
Fotografie Loek Buter
Fotograaf Loek Buter gaat graag af op intrigerende topografische namen. Het liefst op zijn geliefde geboortegrond Noord-Holland, en dan maar zien wat hij aantreft. En zo stond hij in 2017 ineens met zijn Hasselblad-camera bij een rustig watertje naast de Markermeerdijk bij Warder. Waar alleen de naam nog herinnert aan het gruwelijks dat zich hier eeuwen geleden heeft afgespeeld: Moordenaarsbraak.
Braak, ook wel kolk, wiel, waal of waaier: het zijn rudimenten van natuurrampen uit het verre verleden. Bij een dijkdoorbraak kwam het water vroeger zo hard landinwaarts gestroomd, dat daar een gat van soms wel tien meter diep ontstond. Wat het onmogelijk maakte de dijk op dezelfde plek terug te plaatsen. De zogenoemde vingerling ging voortaan met een boog om de achtergebleven waters heen.
Braak, polder Zuiderveen, Assendelft.
Waaien, Zomerdijk, Eemnes.
Verlande waai, Zomerdijk, Eemnes.
Keinsmerwiel, Westfriese Omringdijk (dijkdoorbraak 1248).
Wiel bij Marken.
Zandbraak, Markermeerdijk, Warder. Tussen 1775 en 1849 brak de Zuiderzee door de Zeevangzeedijk en ontstond een 'doorbraakkolk', een meertje van twaalf hectare groot.
De Weel, Schardam, Markermeerdijk. Doorbraak Allerheiligenvloed 1675.
Slingerdijkjes zijn in heel Nederland geliefd bij motor- en wielerclubs, maar wie weet nog dat ze langs ‘littekens in het landschap’ kronkelen, vraagt Buter (42) zich af. Hij zag het als zijn taak het sliertige verleden van dijkdoorbraken en watersnoden in Noord-Holland zichtbaar te maken.
Het vertrekpunt van Buters werk is meestal: hoe de mens de natuur naar zijn hand zet, of dit tenminste probeert. ‘Ik leg nooit alleen natuur vast’, zegt Buter. ‘Dat vind ik niet interessant genoeg.’ De kolken en wielen spreken hem tot de verbeelding, want zegt hij: ‘Hier won de natuur, en daarmee veranderde het landschap.’
Vanaf de grond kreeg Buter in 2017 met zijn Hasselblad het gekromde landschap niet goed vastgelegd. De drie jaar geleden aangeschafte drone bleek in eerdere projecten al een geschenk uit de hemel. Bij het vastleggen van de Noord-Hollandse akkers en zeeduinen, bijvoorbeeld.
Dijkstalwiel, Westfriese Omringdijk, Sint Maarten.
Burger Wielen, Westfriese Omringdijk, Sint Maarten.
Sluiswaai, Eemnes, Zomerdijk. Onderdeel van aardkundig monument 'De waaien van Eemland', bestaande uit 25 dijkdoorbraken in de Zomerdijk van de Eemnesserpolder.
En nu dus ook bij de gatenkaas langs de slingerdijken. Het levert kleurrijke prenten op: ‘Als je recht naar beneden fotografeert, veranderen door de spiegeling van het licht ook de kleuren, wat soms bijvoorbeeld azuurblauw water geeft.’
Langs de Zomerdijk bij Eemland vond Buter wel 25 waaiers op een rij. ‘Zoveel ellende gaat er schuil achter iedere slinger in de dijk’, zegt Buter. Voor de Moordenaarsbraak bij Warder wisten historici te achterhalen dat deze haar naam dankt aan het bij de watersnood omgekomen boerengezin achter de dijk.
De zee als moordenaar, Buter ziet er ook een waarschuwing in: ‘De zeespiegelstijging maakt deze plekken weer actueel.’
Dertig jaar geleden werden 250 duizend bewoners langs de Waal geëvacueerd vanwege hoogwater. In allerijl werd de dijk op tal van plekken verzwaard. Drie decennia later moet er alweer ruim een halve meter bij langs de Waal.
Lopen door Nederland is als het reizen door een taallandschap, schreef Caspar Jansen in zijn Volkskrant-rubriek ‘Caspar loopt’. Nu, zes jaar later, gaat hij voor een nieuwe rubriek dat landschap leren lezen, want wie kent nog de waai, de schurveling en de haaimeet?
Elke week leert Caspar Janssen het Nederlandse landschap lezen aan de hand van wonderschone, bijna vergeten woorden.
Source: Volkskrant