In het Oekraïense Zavallja is de mijnbouw allang niet meer wat het ooit is geweest. Machines staan te roesten, de mijnwerker is er vrijwel verdwenen. En dus wordt er gehoopt op een deal met de VS, voor de broodnodige geldinjectie.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de oorlog in Oekraïne.
De gebutste werkschoenen van Valery Charkovets stampen over de bodemschatten die de VS zo graag willen hebben. Op de rand van een gapende klif klinken de zolen zich vast in de aarde. ‘Kijk’, zegt Charkovets, zijn armen wijzend naar de glinsterende, grijs-roze rotswanden in de diepte. ‘Grafiet van de hoogste kwaliteit. Dat kun je verkopen voor 2.000 euro per ton.’
Als de presidenten Trump en Zelensky vrijdag het grondstoffenakkoord hadden ondertekend, zouden de VS profiteren van de rijkdom in de Oekraïense grond. Maar er werd niet getekend. Donald Trump, zo berichtten Amerikaanse media, schrapte op het laatste moment de passage over steun voor veiligheidsgaranties aan Oekraïne. Een cruciale passage voor Volodymyr Zelensky.
De grondstoffendeal is verworden tot een akkoord over het voortbestaan van het bondgenootschap tussen Oekraïne en de VS. Oekraïne gelooft dat het uitzicht houdt op Amerikaanse steun als het akkoord wordt getekend mét de bewuste passage. Trump wil alleen tekenen zónder die passage. Gebeurt dat niet, zei Trump vrijdag tegen Zelensky, ‘dan zijn we weg’ en dan ‘vecht Oekraïne het zelf maar uit’.
In de Zavallja-mijn, de grootste grafietmijn van Oekraïne, hoopt Charkovets vurig dat het akkoord er komt. En niet alleen wegens het uitzicht op toekomstige Amerikaanse militaire steun voor zijn land. Vanaf de rand van de klif wijst de 55-jarige mijnopzichter naar de graafmachines naast de rotswanden. Ze staan te verroesten – er is geen mijnwerker te bekennen.
‘Alles is dood hier’, zegt Charkovets, een van de laatst overgebleven werknemers. ‘Misschien dat er met een deal eindelijk wat zal veranderen.’
De grondstoffendeal wordt door veel Oekraïners gezien als een beroving door een vriend, want onder het akkoord maken de VS aanspraak op hun grafiet, titanium, uranium en andere schaarse grondstoffen. Maar dat geldt niet voor alle Oekraïners. Mensen die de grondstoffen uit de aarde moeten halen, zien kansen. Zij hopen dat hun industrie een broodnodige geldinjectie krijgt.
De tekst van het akkoord, die vorige week bekend werd, voorziet in de oprichting van ‘een gemeenschappelijk investeringsfonds’. Oekraïne deponeert daarin de helft van al zijn toekomstige opbrengsten uit grondstoffen in staatshanden en verwante infrastructuur, zoals terminals voor vloeibaar aardgas. Het fonds komt in handen van de Amerikaanse en Oekraïense regeringen, al is onduidelijk in welke verhouding.
De bedoeling is dat dit geld vervolgens in Oekraïne wordt geïnvesteerd. En dat is nodig ook, willen de VS profiteren van de potentie van de Oekraïense grondstoffen. Want daarvoor moeten deze eerst uit de grond worden gehaald.
Een groot deel van de Oekraïense bodemschatten is tijdens de Sovjet-Unie in kaart gebracht, maar nooit aangeboord. Oekraïne beschikt over een vijfde van de wereldwijde reserves aan grafiet, belangrijk voor hoogspanningskabels en batterijen van elektrische auto’s, en zit grotendeels nog in de grond. De grote lithiumvoorraden bevinden zich nog volledig in de grond en bovendien op kostbaar te bereiken plekken. De bouw van benodigde infrastructuur voor delving vereist miljardeninvesteringen, zeggen deskundigen.
De oorlog brengt meer complicaties. De Oekraïense minister van Economie zei onlangs dat 350 miljard dollar aan Oekraïense grondstoffen zich in bezet gebied bevinden. De titaniumfabriek in Zaporizja staat zo dicht bij de frontlinie dat het werk is neergelegd.
Bovendien snakken bestaande mijnen in vrij gebied naar modernisering. In de Zavallja-mijn staan machines nog daterend uit de Koude Oorlog weg te roesten. Ook de molen in de fabriek, die grafiet losmaakt van ander materiaal, wacht op reparatie. Op een rood krijtbord staan de kwaliteitscijfers van het laatst gewonnen grafiet. Ze stammen uit december.
‘De mijn heeft investeringen nodig’, zegt Charkovets. Hij loopt naar een van de waterpompen, die nodig zijn voor de delving. ‘Alleen de stroom voor één zo’n pomp kost per maand al 500 duizend hryvnia (omgerekend 12 duizend euro).’ Voor het verfijnen van grafiet om het bruikbaar te maken voor elektrische auto’s, is een nieuwe fabriek nodig. Hoewel er nog genoeg grafiet in de grond zit, is er volgens hem in de afgelopen jaren slechts een maand per jaar gewerkt.
‘Door de oorlog durft niemand te investeren’, moppert zijn collega Nikolaj Demtsjenko, een 54-jarige elektricien. Bij gebrek aan werk bewaakt hij de machines in de mijn.
Trump stelt dat de grondstoffendeal an sich al een veiligheidsgarantie is voor Oekraïne. De VS zouden immers een financieel belang krijgen om de Oekraïense bodemschatten veilig te stellen voor de lange termijn.
Waarom commiteert hij zich dan niet op papier aan de veiligheid Oekraïne, vraagt Zelensky zich hardop af. Na wekenlange onderhandelingen stemde Trumps regering in met een zin waarin de VS ‘steun’ uitspraken voor ‘de inspanningen van Oekraïne om veiligheidsgaranties te verkrijgen die nodig zijn voor duurzame vrede’. Totdat Trumps regering die zin vrijdag plots schrapte, net toen Zelensky in Washington was aangekomen om te tekenen.
Zelensky houdt vast aan de afgesproken tekst en zegt bereid te zijn om terug te komen naar Washington om alsnog te tekenen. Maar die tekst ligt niet meer op tafel, zei Trumps minister van Financiën Scott Bessent zondag. Een oplossing is niet in zicht. De twee regeringen hebben sinds Trumps aanval op Zelensky van vrijdag wel contact gehad, maar niet op presidentieel niveau.
Grafietmijnwerker Charkovets heeft er vertrouwen in dat de deal er toch komt, want hij weet iets dat Trump ook weet. ‘Grafiet verkoopt heel goed.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant